Mạnh Tử nói: “Chính nhờ nhân đức mà Hạ, Thương, Chu đã giữ được ngai vàng, và cũng vì bất nhân mà họ mất nước. Nó quyết định sự suy đồi hay hưng thịnh, bảo tồn hay diệt vong của các nước chư hầu”. Vậy nên, người xưa đã tổng kết rằng: Đạo trị quốc, chỉ là yêu dân mà thôi!

Dưới đây là trí tuệ trị quốc an dân của tiền nhân, được ghi chép trong các thư tịch cổ còn lưu lại tới ngày nay:

19. “Chia sẻ hạnh phúc của mình với người thì người ắt sẽ cùng chia sẻ nỗi lo của mình. Chia sẻ cuộc sống yên định với người thì người ắt sẽ cứu giúp mình lúc nguy nan.”

(Trích “Cựu Đường Thư – Lý Bách Dược truyện” của Trương Thiều Viễn đời Ngũ Đại)

Năm Trinh Quán thứ hai, Hoàng đế Đường Thái Tông phong đất cho các chư hầu. Lễ bộ Thị lang Lý Bách Dược dâng tấu “Phong kiến luận” đã dựa vào lý lẽ để phản đối. Lý Bách Dược chỉ ra rằng, củng cố chính quyền trung ương không chỉ là phong đất cho các thành viên hoàng tộc để làm phiên dậu mà là ở chỗ nhân dân đều được an định lạc nghiệp.

20. “Dân là gốc của nước, xưa nay chưa từng có gốc lung lay mà cành lá không rung động.”

(Trích “Chỉ quỹ sớ” của Tô Thuấn Khanh đời Tống)

Trong cuốn “Tạp thuyết” của tác giả Tống Kỳ cũng có câu tương tự: “Người dân là nền móng quốc gia. Bức tường thành cao 5 nhận (khoảng 30 mét) sở dĩ không bị sụp đổ là do có nền móng dày, bị sụp đổ là do nền móng mỏng. Cũng như vậy, con cuốn chiếu không cương cứng là do có nhiều chân, con sông nước chảy khôn cùng là do có nguồn xa”.

21. “Câu Tiễn sống trong núi, quốc dân vẫn nguyện ý chết vì ông.”

(Trích “Thu sơn nhị thủ” của Cố Viêm Võ đời Thanh)

Thời Xuân Thu, Câu Tiễn sống ở trong núi rừng, lánh xa nơi thế tục nhưng người dân toàn quốc vẫn tỏ ý sẵn sàng hy sinh vì ông, đó là bởi ông có được lòng người.

22. “Mệnh quốc gia là ở người dân, mệnh người dân là ở cái ăn.”

(Trích “Thu hoài 36 thủ” của Thiệu Ung đời Tống)

Dân chúng chính là sinh mệnh quốc gia, mà vấn đề ăn ở sinh hoạt lại là sinh mệnh của dân chúng.

Dân chúng chính là sinh mệnh quốc gia, mà vấn đề ăn ở sinh hoạt lại là sinh mệnh của dân chúng. (Ảnh: religionpeace.ru)

23. “Mệnh quốc gia như mệnh con người. Mệnh con người là ở nguyên khí, mệnh quốc gia là ở lòng người.”

(Trích “Vương Thần Luân đối đệ nhất trát tử” của Dương Vạn Lý đời Tống)

24. “Cái tâm làm chủ con người như cái cây có rễ, như ngọn đèn có dầu, như cá có nước, như nông dân có ruộng, như thương nhân có tài sản. Cây không rễ thì khô, đèn không dầu thì tắt, cá không nước thì chết, nông dân không ruộng thì đói, thương nhân không tài sản thì nghèo, người mất cái tâm thì tiêu vong”.

(Trích “Thượng Thần Tông hoàng đế thư” của Tô Thức đời Tống)

25. “Vương giả sở dĩ có được thiên hạ là vì có được người dân. Người có được người dân là vì được lòng dân”.

(Trích “Tấu luận chư tướng vô công trạng” của Uông Tảo đời Tống)

Nguyên nhân quốc quân có được thiên hạ là do được người dân ủng hộ, được người dân ủng hộ chính là vì người dân vui lòng thuận theo.

26. “Sức mạnh có thể chinh phục được thiên hạ nhưng không thể chinh phục được lòng người”.

(Trích “Triều Châu Hàn Văn Công miếu bi” của Tô Thức đời Tống)

Dựa vào sức mạnh vũ lực có thể đoạt được thiên hạ nhưng không thể có được sự ủng hộ thành tâm thành ý của người dân bình thường.

27. “Sở dĩ thiên hạ phục tùng thường do triều đình xử lý sự việc công chính không thiên lệch, mà không phục tùng thường do triều đình xử lý sự việc không công chính, thiên vị gây ra bất bình”.

(Trích “Ngự lại” của Dương Vạn Lý đời Tống)

Sở dĩ thiên hạ phục tùng thường do triều đình xử lý sự việc công chính không thiên lệch. (Ảnh: wikipedia.org)

28. “Thà đắc tội với quan trên còn hơn đắc tội với người dân.”

(Trích từ “Tống sử – Ngô Phất truyện” của Âu Dương Huyền đời Nguyên)

Đây là câu nói của Long Đồ Các trực học sỹ Ngô Phất đời Tống Hiếu Tông triều Nam Tống, đã nói rõ cần phải lắng nghe tiếng nói của người dân ở dưới, không được đón ý lấy lòng thượng cấp.

29. “Được đất đai dễ, được lòng người khó.”

(Trích “Tống sử – Dương Giản truyện” của Âu Dương Huyền đời Nguyên)

Muốn có được đất đai thì khá dễ dàng, muốn được nhân dân ủng hộ thì mới là việc khó.

Thời Tống Ninh Tông triều Nam Tống, người Kim kiểm soát khu vực phía bắc khiến xảy ra nạn đói lớn. Hàng ngày đều có những nhóm đông dân chúng vượt biên vào đất Nam Tống, viên quan giữ biên ải cự tuyệt không tiếp nhận nên “đến sông Hoài Thủy bắn vào đoàn người”. Dương Giản đã nói lời này nhằm vào sự việc trên, chỉ rõ rằng dùng vũ lực chiếm đất đai thì không thể có được lòng người.

Theo Đại Kỷ Nguyên tiếng Trung
Kiến Thiện biên dịch

CLIP HAY