Dù còn hơn ba tháng nữa mới đến Tết Nguyên đán, nhưng tại các bến xe và nhà ga ở Trung Quốc, một hiện tượng bất thường đang diễn ra: hàng loạt công nhân ngoại tỉnh đã bắt đầu khăn gói về quê. Những dòng người mang theo bao tải dứa, hành lý cồng kềnh rời bỏ các thành phố lớn như Quảng Châu, Thâm Quyến sớm hơn mọi năm đến cả tháng trời.

Cư dân mạng Trung Quốc mô tả đây là thời điểm “làn sóng đi làm kết thúc, làn sóng hồi hương bắt đầu”. Nguyên nhân chính được chỉ ra là do vốn đầu tư nước ngoài rút lui ồ ạt, khiến nhiều nhà máy phải đóng cửa hoặc tạm ngừng hoạt động, các dự án xây dựng bị đình trệ. Đối mặt với tình cảnh không có việc làm, chi phí sinh hoạt đắt đỏ tại thành phố, hàng triệu người lao động không còn lựa chọn nào khác ngoài việc trở về quê nhà sớm.

Theo số liệu chính thức, Trung Quốc hiện có gần 300 triệu lao động nhập cư, trong đó khoảng 180 triệu người làm việc xa quê hương. Đây là lực lượng nòng cốt của nền kinh tế nhưng cũng là nhóm đối tượng chịu nhiều thiệt thòi nhất dưới chế độ hộ khẩu của ĐCSTQ, khiến họ khó có thể định cư lâu dài hay hưởng phúc lợi xã hội tại các thành phố lớn.

Câu chuyện của một lao động 60 tuổi người Hà Nam đã phác họa nên bức tranh ảm đạm này. Ông cho biết mỗi ngày phải làm việc từ 14 đến 15 tiếng đồng hồ, ăn uống kham khổ với chi phí chỉ 8 nhân dân tệ cho một bữa trưa, nhưng vẫn thường xuyên bị chủ thầu nợ lương. Trong khi đó, một thanh niên thế hệ 9X chia sẻ rằng anh buộc phải về quê “dưỡng già” vì không tìm được việc làm tại thành phố, chấp nhận “mặt dày” đối diện với những lời đàm tiếu của hàng xóm.

Tình trạng bất động sản đóng băng và các dự án cơ sở hạ tầng đình trệ khiến những công việc chân tay, vốn là nguồn thu nhập chính của lao động nhập cư, ngày càng khan hiếm. “Thành phố không có việc, nông thôn không có ruộng” đang trở thành thực trạng bế tắc đẩy hàng triệu người vào đường cùng.

Trước tình hình này, vào ngày 13 tháng 11, Bộ Nông nghiệp và Nông thôn của ĐCSTQ đã phải tổ chức một cuộc họp khẩn cấp, nhấn mạnh việc ngăn chặn tình trạng nông dân ồ ạt về quê và tái nghèo trên diện rộng. Giới phân tích cho rằng, Bắc Kinh đang lo sợ một cuộc khủng hoảng xã hội nghiêm trọng.

Luật sư nhân quyền Ngô Thiệu Bình nhận định rằng, từ các sự kiện phản kháng gần đây, ĐCSTQ đã nhận thấy ý thức phản kháng của người dân đang gia tăng. Một khi hàng trăm triệu người này bị dồn vào bước đường cùng, họ có thể tạo ra một làn sóng phản kháng mạnh mẽ đe dọa sự tồn vong của chế độ. Một chuyên gia kinh tế từ Hoa Kỳ cũng cảnh báo, nếu tình trạng này tiếp diễn dưới sự lãnh đạo của ông Tập Cận Bình, lịch sử về những cuộc khởi nghĩa nông dân như thời Lý Tự Thành hay Trần Thắng, Ngô Quảng hoàn toàn có thể tái diễn tại Trung Quốc.