Trung Quốc: Doanh nghiệp đầu tư đô thị thu hẹp, người làm công trình chật vật

Bất động sản suy giảm, áp lực nợ địa phương tăng

Sau hơn hai thập niên phát triển nhanh, ngành địa ốc Trung Quốc đã kéo dài giai đoạn trầm lắng trong những năm gần đây. Doanh thu bán đất, một nguồn thu quan trọng của nhiều chính quyền địa phương, cũng giảm. Bài nguồn cho rằng nợ địa phương và những dự án chưa hoàn tất khiến khó khăn của các đơn vị xây dựng và thiết kế thêm chồng chất.

Số liệu chính thức được The Epoch Times dẫn cho biết đầu tư phát triển bất động sản trong chín tháng đầu năm 2026 là 53.364 tỷ nhân dân tệ, giảm 20,6% so với cùng kỳ. Trong đó, đầu tư nhà ở đạt 41.125 tỷ nhân dân tệ, giảm 20,5%; mức giảm của nửa đầu năm là 18%. Diện tích nhà đang thi công là 5,652 tỷ mét vuông, giảm 12,8%; diện tích hoàn thành là 232,71 triệu mét vuông, giảm 25,1%; diện tích nhà thương mại mới bán được là 564,83 triệu mét vuông, giảm 13,2%.

Theo số liệu chính thức khác mà bài báo trích dẫn, thu từ bán đất của cả nước trong ba quý đầu năm giảm 27,9% so với cùng kỳ. Sự sụt giảm này gia tăng sức ép đối với ngân sách địa phương, nơi các dự án hạ tầng lâu nay phụ thuộc nhiều vào nguồn thu và khả năng vay vốn.

Các nền tảng tài chính địa phương, thường gọi là công ty đầu tư đô thị, bắt đầu xuất hiện từ năm 1992 tại Thượng Hải. Chúng huy động vốn cho xây dựng cơ sở hạ tầng dưới sự hậu thuẫn của địa phương. Bài nguồn cho rằng mô hình này góp phần mở rộng đầu tư nhưng cũng để lại khoản nợ lớn.

Theo Bộ Tài chính Trung Quốc, dư nợ chính quyền địa phương đến cuối tháng 8/2026 là 59,9 nghìn tỷ nhân dân tệ, chưa gồm toàn bộ khoản nợ tiềm ẩn và nợ kinh doanh của doanh nghiệp thuộc các nền tảng này. Bộ cho biết nợ tiềm ẩn tồn đọng đã giảm còn 6,5 nghìn tỷ nhân dân tệ vào cuối năm 2025. Bài báo dẫn dữ liệu tổng hợp báo cáo thường niên của các công ty đầu tư đô thị với khoảng 68 nghìn tỷ nhân dân tệ nợ có lãi, và một ước tính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế là 71,4 nghìn tỷ nhân dân tệ cho phạm vi nợ rộng hơn. Các con số dùng phạm vi và cách tính khác nhau, không thể cộng trực tiếp.

Những năm gần đây, chính quyền Trung Quốc triển khai biện pháp cơ cấu lại nợ nhằm giảm áp lực lãi và kéo dài thời hạn trả. Bài nguồn lưu ý việc kéo dài kỳ hạn không tự xóa khoản nợ gốc. Văn bản chính sách ban hành tháng 8/2025 yêu cầu các nền tảng tài chính địa phương rút khỏi mô hình cũ hoặc chuyển đổi hoàn toàn trước cuối tháng 6/2027.

Điều khiến giới trong ngành lo ngại là nguồn huy động vốn truyền thống giảm đi, trong khi chi phí của các công trình và khoản vay cũ vẫn tồn tại. Chuyên gia về Trung Quốc Lý Lâm Nhất đưa ra nhận định bi quan rằng việc cơ cấu nợ hiện chỉ làm chậm thời điểm rủi ro bộc lộ; đây là đánh giá của ông, không phải kết luận từ số liệu chính thức.

Người trong ngành kể về dự án bị thu hẹp

Hoài Viễn, tên được phóng viên thay đổi, là người phụ trách dự án tại một công ty đầu tư đô thị cấp quận ở Vô Tích, tỉnh Giang Tô. Ông nói một số công ty đã kiểm soát số dự án từ năm ngoái và năm nay thu hẹp toàn diện. Theo ông, chính quyền trung ương muốn địa phương giảm xây dựng hạ tầng mới và hạn chế phát sinh nợ; đến quý IV, có nơi dừng mở công trình mới.

Ông cho rằng nhiều dự án của chính quyền và doanh nghiệp nhà nước có thể bị hoãn, nên số công việc ngoài thị trường sẽ tiếp tục giảm. Lời kể này phản ánh quan sát của một người trong ngành tại địa phương, không phải thống kê toàn quốc về số dự án bị dừng.

Tiểu Á, 28 tuổi, làm tại Viện Khảo sát và Thiết kế Côn Minh thuộc Tập đoàn Xây dựng Điện lực Trung Quốc, kể từng chuyển sang một công ty đầu tư đô thị ở Sở Hùng với hợp đồng lao động và lương khoảng 3.000 nhân dân tệ mỗi tháng. Sau hơn nửa năm, anh nghỉ rồi quay lại viện. Công việc kỹ thuật tại hiện trường vất vả hơn trước, song anh nói có việc làm đã là điều đáng quý.

Theo Tiểu Á, một số công ty đầu tư đô thị đang khó trả lương. Anh mô tả tình trạng công ty được lập để huy động vốn cho dự án; khi trúng thầu và tiền về, ngân sách thành phố lại điều chuyển sang chỗ khác. Anh nói nhiều công trình dở dang và tài chính địa phương thiếu hụt; đây là lời kể của nhân vật, chưa phải kết luận kiểm toán về mọi địa phương.

Lao động xây dựng và thiết kế chịu sức ép

Theo một bài viết trên Sina tháng 8 được The Epoch Times dẫn lại, số nền tảng tài chính địa phương đã giảm 71% trong hai năm trước thời hạn chuyển đổi giữa năm 2027. Việc rút lui có thể ảnh hưởng đến ngân hàng, sản phẩm ủy thác, dịch vụ công và chuỗi cung ứng công trình, từ vật liệu đến thiết kế. Bài báo nhận định người lao động trong ngành xây dựng chịu thêm một đợt sức ép việc làm sau thời gian dài bất động sản yếu.

Số liệu trong công báo Bộ Nhà ở và Phát triển Đô thị – Nông thôn Trung Quốc được bài nguồn dẫn cho thấy lượng nhân sự thiết kế trong các doanh nghiệp khảo sát, thiết kế công trình giảm từ 1,019 triệu người cuối năm 2024 xuống 954.000 người cuối năm 2025, tức giảm 65.000 người trong một năm. Một blogger ước tính số lao động ở các viện thiết kế giảm khoảng 180.000 người trong ba năm 2024–2026, xấp xỉ 20%; đó là phép ước tính cá nhân, không phải số liệu công bố chính thức.

Ông Triệu ở Bân Châu, tỉnh Thiểm Tây, tốt nghiệp năm 2018 và từng làm nhiều dự án công trình, trong đó có dự án của chính quyền thành phố. Ông nói mất việc từ tháng 6/2026 vì thiếu dự án. Theo ông, công ty không được thanh toán đúng hạn nên tiền lương và tiền công trình cũng bị chậm; nhiều người có chứng chỉ chuyên môn đã mất việc trong năm nay.

Vương Minh, tên được thay đổi, là kỹ sư xây dựng ở Quý Dương, tỉnh Quý Châu. Anh kể vừa thất nghiệp và thấy doanh nghiệp cũ cũng đứng trước nguy cơ đóng cửa. Ngay cả dự án cho doanh nghiệp nhà nước, theo anh, hợp đồng tuyển dụng thường gắn với từng công trình: dự án kết thúc thì việc làm cũng kết thúc. Anh dự định thi tuyển công chức nhưng biết mức cạnh tranh rất cao.

Dương Tiếu, tên được thay đổi, tốt nghiệp thạc sĩ ngành khai khoáng và làm tại một viện thiết kế ở Tấn Thành, tỉnh Sơn Tây. Cô nói mức lương tháng hiện khoảng 2.650 nhân dân tệ. Theo lời cô, nhiều người trong viện có mức lương trên 2.000 nhân dân tệ, kể cả một số nhân viên làm đã lâu.

Dương Tiếu kể viện thiết kế phụ thuộc vào dự án của chính quyền, nhưng việc thanh toán chậm trong bối cảnh địa phương tập trung xử lý nợ. Cô dự tính thi công chức; nếu không được, có thể phải tìm việc tại mỏ than dù từng tránh công việc này vì lo rủi ro. Cô cho rằng sự suy yếu của địa ốc, dân số giảm và nợ địa phương cùng đẩy ngành thiết kế vào khó khăn.

Những lời kể từ Giang Tô, Vân Nam, Thiểm Tây, Quý Châu và Sơn Tây cho thấy áp lực mà một số người làm nghề công trình đang trải qua. Chúng không đại diện cho toàn bộ lao động Trung Quốc, nhưng bổ sung góc nhìn cụ thể cho các chỉ số về đầu tư địa ốc, nợ địa phương và việc làm trong ngành thiết kế.

Nguồn: Dịch đầy đủ nội dung chính từ phóng sự “中國房地產低迷 城投系又退場 工程人叫苦” của phóng viên Đường Binh và Cố Hiểu Hoa, The Epoch Times (đăng và cập nhật ngày 26/10/2026). Các nhân vật được nêu tên giả theo bài gốc.