Trần Vĩ Cường kể về người vợ qua đời sau khi bị giam vì tu luyện Pháp Luân Công

Trong cuộc phỏng vấn mới với phóng viên Tiêu Nhiên của SecretChina, ông Trần Vĩ Cường kể lại những biến cố trải qua ba thế hệ gia đình: những gì xảy ra trong thời kỳ cải cách ruộng đất, việc cha mẹ buộc phải chia tay vì môi trường chính trị, sự quan tâm của ông đối với phong trào sinh viên năm 1989, và việc người vợ bị bức hại vì tín ngưỡng rồi qua đời ở tuổi 37. Năm 2024, ông rời Trung Quốc tới Canada. Những trải nghiệm kéo dài nhiều thập niên dần hình thành cách nhìn của ông về thể chế chính trị Trung Quốc; ông mong trong tuổi già được thấy đất nước dân chủ hóa.

Nhớ lại cuộc đời của nhiều thế hệ, ông nói thuở nhỏ mình tiếp nhận giáo dục chính thức, nhưng khi lớn lên, có thêm hiểu biết và trải nghiệm, ông bắt đầu suy nghĩ lại những quan niệm từng được học.

Những biến cố của ba thế hệ

Theo ông Trần, gia đình ông trải qua nhiều phong trào chính trị sau năm 1949. Trong thời cải cách ruộng đất, gia đình bị quy là địa chủ và tài sản bị tịch thu. Ông kể ông nội không chịu nổi áp lực nên tự sát tại nhà; bà nội sau đó cũng tự sát vì đau buồn. Những mất mát ấy ảnh hưởng lâu dài đến cách ông nhìn nhận các phong trào chính trị ở Trung Quốc.

Cha ông có một quá khứ khác: từng phục vụ trong quân đội Quốc dân đảng, tốt nghiệp Trường quân sự Hoàng Phố, rồi ở lại đại lục cùng đơn vị. Vì lý lịch đó, người cha về sau chịu tác động của các phong trào chính trị.

Ông Trần nói cha mẹ mình sau đó bị buộc ly hôn: “Họ hoàn toàn không gặp nhau, chỉ ký tên.” Theo hồi ức của ông, khi ấy mẹ đang học đại học ở Bắc Kinh; dưới ảnh hưởng của môi trường chính trị, bà chia tay cha ông rồi lập gia đình khác.

“Cả gia đình tôi đều chịu ảnh hưởng của một loạt phong trào chính trị”, ông nói. Những trải nghiệm nối tiếp từ ông bà tới cha mẹ và bản thân khiến ông sớm suy nghĩ về quan hệ giữa cá nhân với thể chế.

Biến cố Lục Tứ trở thành bước ngoặt

Ông Trần nhớ rằng khi biến cố Lục Tứ xảy ra năm 1989, ông đã đi làm. Sinh viên nhiều trường đại học ở Hà Nam xuống đường; ông tận mắt thấy phong trào và từng quyên góp 50 nhân dân tệ cho một nữ sinh đang gây quỹ. Số tiền ấy tương đương một tháng lương của ông lúc đó.

Ông vừa đồng cảm với sinh viên, vừa nghĩ phong trào đối mặt nguy hiểm lớn. Về sau, ông nghe đài phát thanh nước ngoài để biết tình hình Bắc Kinh, và nghe cả tiếng súng qua đài.

“Ngay cả các quân phiệt Bắc Dương cũng không làm như vậy”, ông nhớ lại. Sự kiện này tiếp tục thay đổi cách ông nhìn Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ). Từ đó, ông ngày càng quan tâm tới chính trị, dân chủ và tự do cá nhân.

Người vợ qua đời sau khi bị bức hại vì tín ngưỡng

Đoạn đời khiến ông khó nguôi ngoai nhất là những gì đã xảy ra với người vợ quá cố.

Theo ông, bà Giang Thục Anh tốt nghiệp Học viện Ngoại ngữ Thượng Hải, rồi làm phiên dịch tại một công ty quốc doanh lớn. Cuối năm 1997, vì vấn đề sức khỏe, bà bắt đầu tìm hiểu Pháp Luân Công. Khi ấy, ông Trần thường xuyên làm công trình xây dựng ở xa, phần lớn thời gian trong năm không ở nhà.

Tháng 9/1999, bà bị cảnh sát đưa đi vì tu luyện Pháp Luân Công, sau đó bị chuyển tới trại lao động cưỡng bức Tề Lễ Diêm ở Hà Nam. Tháng 12 cùng năm, ông từ nơi làm việc trở về Khai Phong. Ban bảo vệ của đơn vị nói vợ ông đã quyên góp tiền tiết kiệm của gia đình cho Pháp Luân Công. Sau đó, ông cũng bị đưa đi lao động cưỡng bức ba năm với lý do “gây quỹ hỗ trợ Pháp Luân Công”.

Ông kể mình trước tiên bị giam tại trạm thu dung thẩm tra thành phố Khai Phong. Một người canh giữ say rượu sai người khác dùng gậy đánh ông hơn hai trăm lần, khiến da thịt rách nát. Ông phải nằm viện tại Bệnh viện Nhân dân thành phố Khai Phong khoảng nửa tháng. Sau đó, ông lại bị đưa vào trại lao động nam ở Khai Phong; về sau được cho ra ngoài chữa bệnh.

Trong khi đó, sức khỏe của vợ ông xấu đi trong trại lao động. Hai nơi cách nhau hơn 70km nhưng vợ chồng không được gặp nhau. Ông nhiều lần xin thăm vợ đều bị từ chối. Khoảng giữa tháng 4 năm sau, ông được báo bà đã qua đời ở tuổi 37. Khi cả hai bị giam, con gái mới hơn hai tuổi phải gửi người thân nuôi dưỡng.

Ông từng yêu cầu được gặp vợ nhưng không được cho phép, và cuối cùng không thể gặp bà lần cuối trước khi bà qua đời. Điều đó trở thành nỗi đau và tiếc nuối suốt đời. Khi kể tới đây trong cuộc phỏng vấn, ông nghẹn ngào khóc.

Tháng 4/2024, ông mang một phần tro cốt của vợ tới Canada, an táng tại một nghĩa trang ở Toronto. “Tôi nói với bà ấy: Cuối cùng em đã đến đất nước tự do, dân chủ này. Từ nay em sẽ không còn phải chịu sợ hãi, đói khát và đe dọa nữa”, ông kể. “Mỗi năm tôi đều đến viếng bà ấy.”

Rời Trung Quốc

Ông Trần nói mình từ lâu muốn ra đi, nhưng hộ chiếu từng bị đơn vị giữ nhiều năm. Tháng 4/2024, cuối cùng ông rời Trung Quốc tới Canada.

Theo lời ông, trước đó ông làm tại một doanh nghiệp xây dựng hóa chất lớn của Trung Quốc, tham gia các công trình hóa dầu trong thời gian dài. Công việc có tính lưu động nên phần lớn mỗi năm ông ở xa nhà.

Tới Canada, ông bắt đầu tham gia một số hoạt động cộng đồng người Hoa và hoạt động chính trị, quan tâm tới dân chủ, nhân quyền và tự do tôn giáo tại Trung Quốc. Ông cho biết mình chưa chính thức hoàn tất thủ tục gia nhập Đảng Dân chủ Trung Quốc nhưng tích cực tham dự các hoạt động liên quan. Ông từng tham gia hoạt động của Vương Đan và những người ở hải ngoại khác, mong bày tỏ nguyện vọng chính trị bằng hành động.

“Tôi hy vọng Trung Quốc có thể dân chủ hóa”

Ông Trần nói từ thời trẻ đã mong Trung Quốc dân chủ hóa, với “quân đội thuộc về quốc gia, các đảng phái đa nguyên và người dân có nhiều tự do hơn”.

Ông cho rằng chuyển đổi chính trị trong tương lai có thể cần thời gian dài, nhưng vẫn mong được chứng kiến thay đổi khi còn sống. Ông đặc biệt nhắc đến kinh nghiệm chuyển đổi chính trị của Đài Loan, hy vọng đại lục cuối cùng có thể đạt được sự cởi mở tương tự.

“Nguyện vọng lớn nhất của tôi là trong những năm còn sống được thấy Trung Quốc đi tới dân chủ hóa”, ông nói.

Sau khi đến Canada, ông tham gia nhiều hoạt động, gồm cuộc tập hợp mừng 400 triệu người rút khỏi ĐCSTQ và các tổ chức liên đới, cũng như cuộc phản đối ngày 1/10 trước lãnh sự quán Trung Quốc.

Ý nghĩa của tiếng nói từ hải ngoại

Theo ông Trần, nhiều người sống tại đại lục khó công khai quan điểm chính trị vì những hạn chế trong thực tế, nên tiếng nói của người Hoa ở nước ngoài vẫn có ý nghĩa. “Chúng tôi ra được đây đã là vô cùng may mắn”, ông nói, đồng thời mong người thân, bạn bè tại Trung Quốc cũng có thể ra đi.

Khi được hỏi có lo chịu áp lực do tham gia hoạt động chính trị hay không, ông nói mình đã trải qua những biến cố lớn nên không sợ sự đàn áp xuyên biên giới của ĐCSTQ.

Ông cũng nhắc rằng người Hoa hải ngoại tham gia các vấn đề chính trị Trung Quốc có thể chịu sức ép từ nhiều phía. Theo ông, sống tại một nước dân chủ càng cần trân trọng không gian bày tỏ ý kiến công khai.

Trong cuộc phỏng vấn, ông nhiều lần nói lời cảm ơn Canada: “Tôi rất yêu Canada.” Ông nói sau khi tới đây mình có cảm giác an toàn trước kia chưa từng có, được hưởng giúp đỡ về phúc lợi, y tế và những mặt khác. Ông đặc biệt cảm ơn Canada đã cho mình “cuộc đời thứ hai”.

Đối với ông, được công khai nói về những trải nghiệm trong quá khứ và tham gia hoạt động chính trị là điều trước kia tại Trung Quốc khó hình dung. Ông rất trân trọng tự do ấy.

Nguồn: SecretChina, phóng viên Tiêu Nhiên phỏng vấn Trần Vĩ Cường. Các sự kiện gia đình trong bài là hồi ức của ông trong cuộc phỏng vấn mới; không phải những sự kiện vừa xảy ra.

Bối cảnh

Đây là phần bối cảnh biên tập bổ sung, tách khỏi cuộc phỏng vấn. Nghị quyết H.Res.343 được Hạ viện Mỹ thông qua ngày 13/6/2016 mô tả Pháp Luân Công là môn tu luyện coi trọng Chân – Thiện – Nhẫn và ghi nhận cuộc đàn áp trên toàn Trung Quốc bắt đầu tháng 7/1999. Nghị quyết yêu cầu chấm dứt cuộc đàn áp, trả tự do cho học viên và các tù nhân lương tâm, đồng thời lên án việc cưỡng bức thu hoạch nội tạng. Văn bản nêu việc giết tù nhân vì tín ngưỡng hoặc quan điểm chính trị để bán nội tạng vi phạm nghiêm trọng quyền sống và các nguyên tắc đạo đức y khoa. Nghị quyết H.Res.343 của Hạ viện Mỹ.

Trong thông cáo ngày 14/6/2021, các chuyên gia nhân quyền độc lập của Liên Hợp Quốc bày tỏ báo động trước các cáo buộc thu hoạch nội tạng nhằm vào người bị giam thuộc các nhóm thiểu số, gồm học viên Pháp Luân Công. Họ cho biết nhận được thông tin đáng tin cậy về xét nghiệm máu và khám nội tạng cưỡng bức, đồng thời yêu cầu Trung Quốc trả lời các cáo buộc và cho phép giám sát độc lập. Đây là nội dung quan ngại và lời kêu gọi của các chuyên gia, không phải kết luận điều tra về trường hợp bà Giang Thục Anh. Thông cáo OHCHR lưu tại ecoi.net.