Tòa án Tối cao Mỹ chất vấn vụ kiện dầu khí về thiệt hại khí hậu của Boulder

Tại phiên tranh luận ngày 5/10, các thẩm phán Tòa án Tối cao Mỹ chất vấn liệu vụ kiện đòi bồi thường của chính quyền Boulder có thực chất là cách điều chỉnh phát thải vốn đã thuộc phạm vi luật liên bang.

Các thẩm phán Tòa án Tối cao Mỹ tỏ ra hoài nghi trước lập luận của chính quyền địa phương rằng họ có thể sử dụng luật tiểu bang để kiện các công ty dầu khí về những tác động bị cáo buộc của biến đổi khí hậu.

Những ý kiến này được đưa ra trong phiên tranh luận miệng ngày 5/10, ở vụ Suncor Energy (U.S.A.) kiện Hội đồng Ủy viên hạt Boulder, vụ đầu tiên trong nhiệm kỳ xét xử mới của tòa.

Thành phố Boulder và hạt Boulder, thuộc Colorado, đã kiện các công ty dầu khí. Hai chính quyền cáo buộc các công ty vi phạm luật tiểu bang khi sản xuất, bán hydrocarbon, đồng thời che giấu và trình bày sai lệch những nguy cơ từ việc đốt các sản phẩm này.

Các chính quyền cho rằng hành vi đó làm biến đổi khí hậu trầm trọng thêm, gây thiệt hại do lũ lụt, tăng nguy cơ cháy rừng, gây hạn hán và làm tổn hại các công trình công cộng, cơ sở hạ tầng.

Họ yêu cầu các công ty trả tiền cho những thiệt hại bị cáo buộc theo luật Colorado, với các lập luận về hành vi gây ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền lợi chung và quyền lợi tư, xâm phạm tài sản, hưởng lợi không chính đáng và thông đồng dân sự.

Trong cách dùng pháp lý ở đây, gây ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền lợi chung là sự can thiệp không hợp lý vào một quyền mà cả cộng đồng cùng có, chẳng hạn khói nhà máy làm ô nhiễm không khí mọi người hít thở. Khái niệm tương ứng về quyền lợi tư nhắm đến một người hoặc một tài sản, như tiếng ồn của hàng xóm làm mất khả năng tận hưởng tài sản của mình. Xâm phạm tài sản là sự xâm nhập vật lý không được cho phép. Hưởng lợi không chính đáng là nhận được lợi ích từ thiệt hại của người khác mà không trả lại phần lợi ích đó.

Dù vụ án này liên quan đến đơn kiện tại Boulder, nhiều tiểu bang, như California và Hawaii, cùng các thành phố như Chicago và Baltimore, cũng đã kiện các công ty năng lượng với lập luận rằng sản phẩm của họ ảnh hưởng đến khí hậu. Một số vụ còn cáo buộc các công ty trình bày sai lệch rủi ro liên quan đến sản phẩm.

Tranh luận về phạm vi luật liên bang

Suncor và công ty đồng kháng cáo Exxon Mobil cho rằng vụ kiện thực chất là một nỗ lực gián tiếp điều chỉnh phát thải khí nhà kính thông qua các tòa án Colorado. Chính quyền Tổng thống Donald Trump ủng hộ lập trường của các công ty.

Theo phía doanh nghiệp, luật liên bang đã điều chỉnh những phát thải này, chủ yếu thông qua Đạo luật Không khí Sạch liên bang, và ngăn các tiểu bang sử dụng luật về hành vi gây ảnh hưởng bất hợp lý cùng các luật khác của mình để quy trách nhiệm và buộc bồi thường cho biến đổi khí hậu.

Họ lập luận rằng nếu Boulder được tiếp tục vụ kiện, một tiểu bang có thể làm xáo trộn hệ thống toàn quốc và tác động tới những hoạt động diễn ra trên khắp nước Mỹ cũng như ở nước ngoài.

Một tòa sơ thẩm cấp tiểu bang đã bác yêu cầu của các công ty về việc đình chỉ vụ kiện Boulder. Tòa án Tối cao Colorado, với các thẩm phán có ý kiến khác nhau, giữ nguyên quyết định đó, cho rằng việc Quốc hội thông qua Đạo luật Không khí Sạch vẫn cho phép luật tiểu bang điều chỉnh phát thải giữa các tiểu bang. Các công ty kháng cáo phán quyết này.

Luật sư Kannon Shanmugam của Suncor nói với các thẩm phán tại phiên tranh luận rằng nếu yêu cầu của Boulder được tiếp tục, khoảng 90.000 chính quyền đô thị trên cả nước sẽ có khả năng định hình chính sách năng lượng quốc gia và quốc tế.

Ông nói các bên khởi kiện có thể đề nghị bồi thẩm đoàn áp đặt mức bồi thường có hậu quả nghiêm trọng lên một số nhà sản xuất nhiên liệu hóa thạch được chọn làm bị đơn; theo ông, đó không phải cấu trúc hiến pháp mà các nhà lập quốc đã xây dựng.

Shanmugam cho rằng lập luận của Boulder không đưa ra nguyên tắc giới hạn ai có thể bị kiện. Ông nêu ví dụ: Boulder có thể xác lập thẩm quyền đối với cá nhân ông khi ông tới Colorado hai tuần sau, rồi kiện ông về việc đổ nhiên liệu cho xe và qua đó góp phần vào biến đổi khí hậu toàn cầu.

Luật sư Kevin Russell của Boulder trả lời Thẩm phán Clarence Thomas rằng có những giới hạn hiến pháp đối với việc bên nào có thể bị kiện. Ông nói vấn đề ở đây không phải liệu có điều gì trong Hiến pháp cấm vụ kiện này hay không, mà là các lập luận cụ thể được nêu tại Tòa án Tối cao Colorado có hợp lệ hay không.

Thomas hỏi liệu theo đó các chính quyền cũng có thể dễ dàng kiện những nhà bán lẻ lớn của các sản phẩm này hay không. Russell trả lời rằng Hiến pháp không ngăn điều đó. Khi Thomas tiếp tục chất vấn, ông bổ sung rằng lập luận của phía mình cũng không ngăn điều đó.

Các thẩm phán đặt câu hỏi về giới hạn vụ kiện

Thẩm phán Amy Coney Barrett hỏi điều gì sẽ xảy ra nếu Colorado thông qua một luật nhằm giới hạn phát thải tại 49 tiểu bang còn lại, và liệu có nguyên tắc nào ngăn cản việc ấy hay không.

Bà cũng hỏi liệu một vụ kiện đòi bồi thường có thể dẫn tới giới hạn phát thải tại 49 tiểu bang còn lại hay không.

Russell trả lời rằng đó không phải cùng một việc. Theo ông, vụ kiện bồi thường buộc bị đơn trả tiền cho hành vi của mình nhưng không cấm họ tiếp tục thực hiện hành vi đó.

Thẩm phán Brett Kavanaugh nói Tòa án Tối cao đã bốn lần phán quyết, kể từ năm 1972, rằng những vấn đề liên quan trong vụ án này thuộc luật liên bang.

Theo cách ông đọc tổng thể các án lệ đó, ô nhiễm không khí và nước giữa các tiểu bang rõ ràng là vấn đề của luật liên bang, trừ khi Quốc hội bảo lưu cụ thể việc áp dụng luật tiểu bang. Ông nói nguyên tắc này xuyên suốt cả bốn vụ.

Thẩm phán Elena Kagan so sánh vụ kiện với những vụ kiện ngành thuốc lá nhiều thập niên trước. Bà cho rằng trên nhiều phương diện, vụ kiện có vẻ dựa theo các vụ thuốc lá trong thập niên 1990, khi các tiểu bang và chính quyền địa phương về cơ bản cáo buộc các doanh nghiệp thuốc lá trình bày sai lệch, khiến người dân sử dụng sản phẩm quá mức và gây thiệt hại cho chính quyền.

Bà nói các vụ kiện opioid gần đây cũng theo mô hình tương tự, rồi đặt câu hỏi: nếu vụ này là “chương ba”, liệu hai chương trước cũng bị luật liên bang loại trừ hay không.

Kagan tỏ ra hoài nghi trước lập luận của các công ty rằng những vụ như Boulder bị Hiến pháp ngăn cấm. Tuy nhiên, bà nói với Russell rằng phía doanh nghiệp vẫn có thể thắng, bởi Đạo luật Không khí Sạch đã đưa ra một hệ thống rất phức tạp về ai điều chỉnh phát thải và điều chỉnh bằng cách nào.

Bà hỏi vì sao tòa không thể đơn giản kết luận rằng vụ kiện này cản trở cách Quốc hội đã lựa chọn để điều chỉnh khí nhà kính.

Thẩm phán Sonia Sotomayor chất vấn lập luận của Shanmugam rằng Quốc hội đã chặn các vụ kiện theo luật tiểu bang khi thông qua Đạo luật Không khí Sạch. Bà lưu ý tòa từng cho phép kiện về hành vi gây ảnh hưởng bất hợp lý theo cả luật tiểu bang và Đạo luật Nước Sạch, một đạo luật môi trường liên bang khác. Bà nói mình không thấy vì sao tòa lại không cho phép điều tương tự theo Đạo luật Không khí Sạch.

Thẩm phán Samuel Alito, người nắm giữ cổ phiếu các công ty năng lượng, trước đó đã rút khỏi việc xem xét vụ án và không tham gia phiên tranh luận. Ông không giải thích lý do rút lui.

Khi Alito không tham gia, Tòa án Tối cao Mỹ có thể rơi vào kết quả 4–4; trong trường hợp đó, phán quyết của Tòa án Tối cao Colorado sẽ được giữ nguyên.

Các thẩm phán được dự kiến ra phán quyết vào tháng 6 hoặc tháng 7/2027.

Theo Matthew Vadum, The Epoch Times. Các câu hỏi và ý kiến tại phiên tranh luận chưa phải phán quyết của tòa.

Đối chiếu: Biên bản phiên tranh luận ngày 5/10/2026 của Tòa án Tối cao Mỹ.