Uganda: Các vụ bắt sĩ quan và phát biểu của tư lệnh quân đội làm nóng tranh luận kế nhiệm
Nhiều sĩ quan cấp cao Uganda bị bắt trong hơn một năm qua, giữa lúc tương lai chính trị của tướng Muhoozi Kainerugaba, con trai Tổng thống Yoweri Museveni, được bàn luận. Chính phủ bác bỏ nhận định có rạn nứt kế nhiệm; các nhà phân tích đưa ra cách lý giải khác nhau về những vụ bắt giữ.
Tướng Muhoozi Kainerugaba, tư lệnh quân đội Uganda và là con trai Tổng thống Yoweri Museveni, đang ở tâm điểm tranh luận về người kế nhiệm cha ông. BBC News cho biết ít nhất khoảng một chục tướng lĩnh và sĩ quan cấp cao đã bị bắt hoặc tạm giữ kể từ tháng 4/2025, dẫn một cuộc điều tra của báo Daily Monitor tại Uganda. Các cáo buộc và tình trạng tố tụng của từng người khác nhau; một số đã được thả.
Một vụ gây chú ý là việc cựu phó tư lệnh quân đội Peter Elwelu bị tạm giữ ngày 2/11, liên quan cáo buộc có âm mưu gây bất ổn tại vùng Teso. Quân đội nói đã thu giữ súng, quân phục và hai xe bán tải liên quan ông; gia đình ông bác bỏ cáo buộc. Ông Kainerugaba công khai tuyên bố trên mạng xã hội rằng Elwelu bị tước quân hàm, nhưng theo BBC, cách thông báo này đặt ra câu hỏi về thủ tục pháp lý. Chưa có kết luận xét xử được nêu trong bài nguồn.
Hai cách lý giải về các vụ bắt giữ
Quân đội Uganda khẳng định các vụ bắt giữ nằm trong nỗ lực chống tham nhũng và tội phạm trong lực lượng vũ trang. Nhà phân tích an ninh Freddie David Egesa nói với BBC rằng các cơ quan an ninh khác nhau tham gia điều tra; việc tạm giữ sĩ quan cấp cao có thể bảo vệ nhân chứng và cho thấy mức độ nghiêm túc của cuộc điều tra.
Ngược lại, nhà khoa học chính trị Gerald Bareebe thuộc Đại học York ở Canada cho rằng một số sĩ quan bị nhắm đến vì bị nghi không ủng hộ tham vọng chính trị của ông Kainerugaba. Đây là nhận định của ông Bareebe, không phải kết luận đã được tòa án xác nhận. Người phát ngôn chính phủ Allan Kasujja bác bỏ cách lý giải về xung đột kế nhiệm.
Phó tổng thống vẫn tại nhiệm
Ngày 9/11, ông Kainerugaba đăng các phát biểu trên mạng xã hội nhắm đến Phó tổng thống Jessica Alupo, nói bà có thể phải nhường vị trí và nêu khả năng bà bị bãi nhiệm. Những bài đăng sau đó bị xóa; bà Alupo vẫn tại nhiệm và chưa phản hồi công khai, theo BBC. Tài khoản mạng xã hội của ông Kainerugaba trở nên không truy cập được vào ngày hôm sau, nhưng chưa rõ do ông tự tắt hay nền tảng đình chỉ.
BBC cũng dẫn các tường thuật khác nhau về cuộc họp ngày 10/11 của đảng Phong trào Kháng chiến Quốc gia (NRM). AFP dẫn nguồn dự họp nói đề xuất ủng hộ ông Kainerugaba làm tổng thống tương lai không được biểu quyết vì có ý kiến phản đối. Tổng thư ký NRM Richard Todwong Awany bác bỏ thông tin đảng đã bác đề xuất đó và nói quyết định của đảng sẽ được công bố qua kênh thích hợp. Chưa có quyết định chính thức về người kế nhiệm được xác nhận.
Ông Museveni nắm quyền từ năm 1986 và vừa bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống được bầu thứ bảy, theo BBC. Ông Kainerugaba từng nói có ý định tranh cử vào năm 2031, khi nhiệm kỳ hiện tại của cha ông dự kiến kết thúc. Các vụ bắt giữ, phát biểu trên mạng xã hội và thông tin trái chiều từ nội bộ đảng khiến câu hỏi kế nhiệm tiếp tục được chú ý, nhưng không đủ cơ sở để khẳng định một cuộc chuyển giao quyền lực đã được quyết định.
Nguồn: BBC News, dẫn phát biểu của quân đội, chính phủ, NRM và các nhà phân tích, cùng điều tra của Daily Monitor và tường thuật của AFP.
