Thomas Moran và tinh thần hội họa phong cảnh Mỹ
Trong bài viết về Thomas Moran (1837–1926), tác giả Lorraine Ferrier nhìn từ một cảnh thu ở Pennsylvania tới quan niệm của họa sĩ về nhiệm vụ của nghệ thuật phong cảnh Mỹ. Moran tin rằng họa sĩ trong nước nên vẽ chính quê hương mình, vận dụng kỹ năng học từ châu Âu và di sản mỹ thuật quá khứ để tạo một ngôn ngữ nghệ thuật mang bản sắc Mỹ.
Một buổi chiều thu ở Pennsylvania
Những tác phẩm đầu của Moran chịu ảnh hưởng từ Thomas Cole và trường phái sông Hudson. Bức Autumn Afternoon, the Wissahickon (Chiều thu bên Wissahickon), vẽ năm 1864, là ví dụ của giai đoạn ấy. Theo Quỹ Nghệ thuật Mỹ Terra, chính Moran từng xem đây là bức tranh đẹp nhất của mình tính đến thời điểm đó.
Trên tranh, hàng cây mùa thu và một vách đá cao nhìn xuống thung lũng yên bình ở vùng tây bắc Philadelphia. Gia súc uống nước bên con suối, còn một chiếc xe dần khuất trong đám bụi phía xa. Ferrier mô tả cảnh sinh hoạt nhỏ giữa thiên nhiên rộng lớn như một cách Moran trao cho phong cảnh quê nhà phẩm chất đáng được nhìn ngắm. Bức tranh sơn dầu trên vải hiện thuộc bộ sưu tập Daniel J. Terra tại Chicago.
Điều người họa sĩ tìm trong thiên nhiên
Gần bốn mươi năm sau cảnh thu ấy, khi đã 66 tuổi, Moran trình bày suy nghĩ chín muồi trong bài luận Knowledge a Prime Requisite in Art, đăng năm 1903 trên tạp chí mỹ thuật Mỹ Brush and Pencil. Ông không muốn họa sĩ chỉ sao chép tranh khác hoặc chép nguyên thiên nhiên. Theo cách Ferrier dẫn lại, công việc của người nghệ sĩ là truyền tới người xem cảm nhận mà chính thiên nhiên đã khơi dậy trong mình.
Để làm được vậy, Moran cho rằng cần thật sự hiểu địa chất, đá, cây, không khí, thác núi và những con chim trên bầu trời. Nhưng thứ hiểu biết ông nói tới vượt khỏi việc ghi nhớ tên gọi hay cấu trúc. Người họa sĩ muốn lắng nghe và cảm được chiều sâu, sự bí ẩn của đồng ruộng, mây, núi và thung lũng. Ferrier xem đó là thái độ gần như kính ngưỡng đối với cảnh vật.
Moran nổi tiếng nhất nhờ đưa vẻ hùng vĩ của hẻm núi, mạch nước phun và suối nóng Yellowstone lên tranh. Những hình ảnh ấy góp phần khiến công chúng quan tâm tới việc gìn giữ khu vực, sau này trở thành vườn quốc gia đầu tiên của Mỹ. Bài nguồn không khẳng định tranh của riêng ông là nguyên nhân duy nhất tạo nên quyết định bảo vệ Yellowstone.
Ferrier kết lại bằng lời Moran khuyến khích đồng nghiệp tìm đề tài ngay trên đất Mỹ: ở quê nhà đã có nhiều dạng địa hình và nguồn cảm hứng cho người nghệ sĩ phát triển tiếng nói riêng. Từ cảnh thu bên Wissahickon đến Yellowstone, giá trị mà bà nhấn mạnh là sự kết hợp giữa quan sát tận nơi, tay nghề hội họa và cảm nhận cá nhân trước thiên nhiên.
Nguồn và tác giả: Lorraine Ferrier, “The Spirit of American Landscape Painting”, The Epoch Times, đăng 24/10/2026, cập nhật 26/10/2026. Ảnh trong bài DKN.TV là minh hoạ mới, không phải bản sao tác phẩm của Moran.
