Mỹ đưa heli vào danh sách vật liệu trọng yếu vì rủi ro nguồn cung

Bộ Năng lượng Mỹ (DOE) ngày 23/10 đưa heli vào danh sách “vật liệu trọng yếu” theo Đạo luật Năng lượng 2020, viện dẫn vai trò của khí này trong sản xuất chất bán dẫn và nguy cơ gián đoạn nguồn cung. Quyết định xác định mức độ ưu tiên của heli trong chính sách chuỗi cung ứng; bản thân thông báo không phải lệnh hạn chế sử dụng hay tuyên bố Mỹ đã thiếu heli.

Theo thông cáo của DOE và The Epoch Times, Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright đã ký quyết định bổ sung heli vào danh sách. DOE cho rằng loại khí này giữ chức năng thiết yếu đối với công nghệ tiên tiến, trong khi rủi ro cung ứng đang tăng. Việc được xếp loại trọng yếu có thể giúp các dự án sản xuất, chế biến heli tiếp cận những chương trình hỗ trợ chuỗi cung ứng của liên bang, nhưng không đồng nghĩa một dự án cụ thể đã được cấp vốn.

Vai trò trong sản xuất chip và y tế

Heli không trở thành một phần của con chip hoàn thiện. Trong quá trình chế tạo, nhà sản xuất dùng khí này để kiểm soát nhiệt độ và tạo điều kiện vận hành ổn định cho những công đoạn đòi hỏi độ chính xác cao. DOE nói một số ứng dụng quan trọng chưa có vật liệu thay thế khả thi. Heli còn được sử dụng trong thiết bị chụp cộng hưởng từ, hàng không vũ trụ, sản xuất sợi quang và một số hệ thống điện toán lượng tử, theo The Epoch Times.

Khí heli trên Trái Đất hầu như không thể tái tạo trong khung thời gian khai thác của con người. Sau khi thoát vào khí quyển, khí rất nhẹ này tiếp tục bay lên và cuối cùng có thể thoát ra không gian. Vì vậy, khả năng thu hồi, tinh chế và bảo quản có ý nghĩa đối với nguồn cung lâu dài.

Nguồn tài nguyên lớn nhưng năng lực tinh chế còn hạn chế

Heli thường được thu hồi trong quá trình khai thác khí tự nhiên. The Epoch Times dẫn Cục Quản lý Đất đai Mỹ cho biết các mỏ khí ở Texas, Oklahoma và Kansas nằm trong số những nơi giàu heli. Báo này cũng dẫn số liệu Cục Khảo sát Địa chất Mỹ ước tính Mỹ sản xuất khoảng 81 triệu mét khối heli năm 2025, tương đương khoảng 2,9 tỷ feet khối và gần 43% sản lượng toàn cầu. Đây là ước tính cho năm 2025, không phải mức sản xuất đã xác nhận của năm 2026.

Dù có trữ lượng trong nước đáng kể, DOE nêu hai điểm nghẽn: công suất tinh chế còn hạn chế và thời gian cấp phép dài. Cơ quan này nhận định nhu cầu heli trên thế giới tăng nhanh hơn sản lượng, làm tăng rủi ro cho các nhà sản xuất Mỹ. Sự phụ thuộc vào một số tuyến vận chuyển và nhà cung cấp khiến biến động quốc tế có thể lan sang thị trường công nghiệp.

The Epoch Times cho biết nguồn xuất khẩu từ Qatar, nhà sản xuất heli lớn thứ hai thế giới, bị xáo trộn trong bối cảnh chiến sự liên quan Iran; tuyến qua eo biển Hormuz có thời điểm thiếu ổn định. Nga cũng áp dụng hạn chế xuất khẩu heli tạm thời từ tháng 4 để bảo đảm nguồn cung nội địa, với kế hoạch duy trì đến hết năm 2027. Đây là các yếu tố rủi ro được bài báo nêu, không phải thông báo rằng mọi nguồn cung từ hai nước đã dừng.

“Vật liệu trọng yếu” có nghĩa gì?

Đạo luật Năng lượng 2020 cho phép DOE xác định một vật liệu phi nhiên liệu là trọng yếu khi có nguy cơ cao bị gián đoạn chuỗi cung ứng và giữ vai trò thiết yếu trong công nghệ năng lượng. Cơ quan này xem xét tính sẵn có, nhu cầu cạnh tranh, mức độ phụ thuộc vào ít nhà sản xuất và khả năng thay thế. Heli được bổ sung sau than luyện kim, vật liệu được đưa vào danh sách tháng 5/2025; The Epoch Times lưu ý flo là loại khí khác trong danh sách.

Thông báo lần này đặt trọng tâm vào bảo đảm nguồn heli cho sản xuất, thay vì thay đổi ngay cách sử dụng của người tiêu dùng. Các bước hỗ trợ dự án cụ thể, nếu có, sẽ cần quyết định riêng theo chương trình liên bang tương ứng.

Nguồn: Bộ Năng lượng Mỹ, thông cáo ngày 23/10/2026; The Epoch Times, “US Designates Helium as Critical Material Amid Global Supply Risks”.

Tuệ Minh