Tòa án Tối cao Mỹ nhận xét xử vụ kiện chính sách tuyển sinh trường công tại Maryland

Tòa án Tối cao Mỹ ngày 19/10 thông báo nhận xét xử vụ Hiệp hội Công bằng Giáo dục kiện Hội đồng Giáo dục Quận Montgomery. Vụ kiện thách thức chính sách tuyển sinh được mô tả là “trung lập về chủng tộc” tại các trường trung học công lập của quận thuộc bang Maryland.

Theo Epoch Times, vụ việc được nhìn nhận là một phép thử quan trọng về cách áp dụng phán quyết năm 2023 liên quan chính sách ưu tiên theo chủng tộc trong tuyển sinh đại học đối với tuyển sinh trường công ở cấp thấp hơn.

Liên minh Công dân Mỹ gốc Hoa vùng Đại New York (CACAGNY) cùng ngày ra tuyên bố hoan nghênh việc tòa nhận xử vụ kiện, đồng thời nhắc lại lập trường trong bản ý kiến gửi tòa với tư cách bên quan tâm.

Tranh cãi về chính sách mang tên “trung lập về chủng tộc”

Trọng tâm vụ kiện là cáo buộc một chính sách bề ngoài không sử dụng tiêu chí chủng tộc nhưng có chủ đích hạn chế một số nhóm sắc tộc.

Vụ việc liên quan bốn trường tuyển chọn trong hệ thống trường công Quận Montgomery (MCPS), tập trung vào STEM — khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học — cùng các ngành nhân văn. Đây là những trường dành cho học sinh có năng khiếu học thuật, được gọi là trường “magnet” vì chương trình chuyên biệt thu hút học sinh từ toàn quận. Các trường cũng được xem là con đường dẫn tới những trường trung học phổ thông hàng đầu và đại học thuộc nhóm Ivy League.

Nguyên đơn, Hiệp hội Công bằng Giáo dục (AFEF), do Quỹ Pháp lý Thái Bình Dương đại diện, cáo buộc cơ quan giáo dục đã thay đổi quy trình tuyển sinh vào năm 2016 và 2020. Theo lập luận của nguyên đơn, các trường thay cơ chế thi tuyển theo chuẩn chung toàn quận bằng mô hình kết hợp đánh giá trong phạm vi từng trường với bốc thăm.

Với cách đánh giá theo từng trường, thí sinh không còn được xếp hạng chung trên toàn quận; chỉ tiêu được phân bổ cho các trường tiểu học và học sinh cạnh tranh với bạn học cùng trường. Vì thế, một học sinh đạt kết quả cao ở trường có nhiều học sinh giỏi vẫn có thể không được chọn. Bài nguồn nêu tình trạng cạnh tranh gay gắt ở các trường tập trung đông học sinh gốc Á như một ví dụ.

Dựa vào thư điện tử nội bộ và những chứng cứ khác, nguyên đơn cho rằng mục đích thực sự của thay đổi là giới hạn số học sinh gốc Á được nhận, qua đó tăng tỷ lệ học sinh da đen và gốc Mỹ Latinh. Đây là cáo buộc trong vụ kiện.

Các tòa cấp dưới trước đó bác đơn, với lập luận chính sách không phân biệt chủng tộc trên văn bản và nhằm khắc phục những rào cản giáo dục mang tính lịch sử, địa lý. Khi nhận xử vụ việc, Tòa án Tối cao tập trung vào vấn đề “tác động bất lợi khác biệt” và ngưỡng chứng minh mà nguyên đơn phải đáp ứng để vụ kiện được tiếp tục.

Epoch Times dự kiến phiên tranh luận miệng diễn ra đầu năm 2027 và phán quyết được công bố trước tháng 7/2027. Đây là dự kiến của bài nguồn.

Hai phía tranh luận về điều khoản bảo vệ bình đẳng

Tranh chấp xoay quanh điều khoản bảo vệ bình đẳng của Tu chính án thứ 14 Hiến pháp Mỹ: một chính sách không đề cập chủng tộc trên văn bản nhưng bị cho là có ý định thay đổi tỷ lệ các nhóm sắc tộc có vi hiến hay không?

Phía AFEF cho rằng cơ quan giáo dục chủ ý đạt một kết quả về chủng tộc bằng cách thay đổi quy tắc. Theo lập luận này, mức giảm rõ rệt trong tỷ lệ học sinh gốc Á trúng tuyển, kết hợp với chứng cứ về động cơ, đủ để chứng minh sự phân biệt đối xử vi hiến.

Phía Hội đồng Giáo dục Quận Montgomery và MCPS cho rằng quy định mới không nhắc tới chủng tộc, không xét màu da và không dành sẵn chỉ tiêu cho nhóm nào. Bên bị kiện nói mục đích là phá bỏ sự tập trung cơ hội tuyển sinh ở những cộng đồng giàu có và khắc phục trở ngại lịch sử; việc tỷ lệ học sinh gốc Á giảm không tự động chứng minh phân biệt đối xử.

Vấn đề trước tòa là mức chứng cứ cần thiết để một vụ kiện cáo buộc chính sách “trung lập về chủng tộc” có tính phân biệt đối xử được tiếp tục. Theo bài nguồn, kết quả có thể ảnh hưởng đến quy tắc tuyển sinh và phân lớp ở trường công trên toàn nước Mỹ.

Quan điểm của tổ chức CACAGNY

CACAGNY nói họ vẫn thấy được khích lệ dù Tòa án Tối cao chỉ xem xét câu hỏi hẹp liên quan lập luận về tác động bất lợi khác biệt của phía Montgomery.

Theo tổ chức này, lập luận tương tự từng được viện dẫn tại Quận Fairfax trong vụ trường trung học Thomas Jefferson, tại Boston trong vụ các trường tuyển sinh bằng thi cử, và tại New York trong vụ kiện về các trường trung học chuyên của CACAGNY. CACAGNY cho rằng các lập luận ấy đều tìm cách chứng minh không có phân biệt đối xử nếu học sinh gốc Á vẫn chiếm tỷ lệ cao.

Tổ chức phản đối cách tiếp cận đó, cho rằng các khái niệm “đại diện”, “đại diện quá mức” và “đại diện không đủ” không phù hợp: học sinh đi học để phát triển bản thân, không phải để đại diện cho một nhóm sắc tộc. Theo quan điểm của CACAGNY, công lý phải dành cho từng cá nhân, thay vì gắn cá nhân với một tập thể.

CACAGNY cũng lưu ý tác động bất lợi khác biệt không phải tranh chấp duy nhất trong vụ kiện của AFEF. Ngay cả khi Tòa án Tối cao đưa ra phán quyết có lợi cho nguyên đơn về câu hỏi này, vụ kiện cũng chưa chắc kết thúc, bởi lần xem xét hiện tại chỉ liên quan điều kiện để vụ kiện được tiếp tục.

Bà Trần Huệ Hoa, chủ tịch sáng lập CACAGNY, nói tổ chức hy vọng tòa đồng thời giải quyết những cách làm bị cáo buộc phân biệt đối xử nhằm đạt “cân bằng chủng tộc” trong tuyển sinh. Nếu không, AFEF cùng nhiều vụ kiện tương tự, trong đó có vụ của CACAGNY, vẫn có thể phải trải qua thêm thủ tục tố tụng. Bà bày tỏ mong đợi một phán quyết công bằng và dự đoán phán quyết được công bố năm sau.

Tác giả: Thái Dung (蔡溶). Dịch đầy đủ nội dung chính theo Epoch Times, ngày 21/10/2026.

Đối chiếu hồ sơ của Tòa án Tối cao

Phần biên tập bổ sung: Hồ sơ vụ số 26-12 ghi nhận tòa nhận xét xử ngày 19/10/2026, giới hạn ở câu hỏi liệu nguyên đơn thách thức một chính sách tuyển sinh trung lập trên văn bản có phải chứng minh nhóm chủng tộc bị nhắm tới chịu tác động bất lợi tổng thể so với tỷ lệ của nhóm đó trong tập ứng viên hay không. Việc nhận xét xử chưa phải phán quyết xác định chính sách tuyển sinh vi hiến.