Năm lời khuyên của Cicero để trò chuyện có ý nghĩa hơn

Tác giả: Annie Holmquist, The Epoch Times. Bản tiếng Trung đăng ngày 2/9/2026.

Hẳn ai cũng từng trải qua tình huống này: trong một cuộc gặp bạn bè, buổi giao lưu sau lễ ở nhà thờ hoặc một dịp giao tiếp xã hội, dù đã cố gắng, cuộc trò chuyện vẫn rơi vào im lặng. Có nhiều nguyên nhân, nhưng nhìn chung thường xuất phát từ hai điều: người đối diện không tiếp được câu chuyện, hoặc chính mình không nghĩ ra điều gì để nói.

Dù biết giao tiếp có chất lượng quan trọng thế nào, gặp tình huống ấy vẫn dễ khiến chúng ta nản lòng. Bởi một cuộc trao đổi đơn giản có thể khích lệ người khác, thay đổi suy nghĩ, thậm chí — đáng tiếc là — hủy hoại danh tiếng của một người.

Chúng ta nên nói thế nào để giao tiếp hiệu quả? Nhà triết học và chính khách La Mã cổ đại Marcus Tullius Cicero cũng suy nghĩ về những câu hỏi tương tự trong tác phẩm On Moral Duties, thường được biết đến với tên De Officiis, hay Bàn về bổn phận. Ông đưa ra năm lời khuyên có thể vận dụng trong giao tiếp thường ngày.

Nghĩ cho người khác trước

Khi nói chuyện, chúng ta dễ mải nói không ngừng về chủ đề mình yêu thích hoặc kể kỹ những trải nghiệm gần đây, khiến người nghe cảm thấy dài dòng và chán nản. Cicero nhắc chúng ta tránh trò chuyện lê thê và luôn giữ phép lịch sự. Không nên tước quyền lên tiếng của người khác, như thể ai cũng phải nghe mình nói; cũng như trong những việc khác, công bằng đòi hỏi mỗi người được lần lượt phát biểu.

Vì vậy, lần tới khi trò chuyện, hãy chú ý hơn đến cách cư xử của mình: chúng ta chỉ đang tự nói một mình, hay thực sự dành thời gian tìm hiểu và lắng nghe điều người đối diện muốn chia sẻ?

Tránh chuyện thị phi

Không rõ vì sao, những cuộc chuyện trò thường dễ chuyển sang bàn tán về người khác. Nếu đó là lời khen thì không có gì đáng ngại. Nhưng Cicero cho rằng phải hết sức tránh những cuộc trao đổi hạ thấp người khác, vừa vì họ, vừa vì danh tiếng của chính mình. Theo ông, người cố ý nói xấu hoặc vu khống sau lưng người vắng mặt vô tình để lộ khiếm khuyết trong tính cách của bản thân.

Chọn chủ đề một cách khôn ngoan

Nếu không nên nói xấu người khác, vậy ta có thể nói về điều gì? Cicero gợi ý những việc riêng, chính trị, hoặc lý thuyết và thực hành của nghệ thuật. Nói cách khác, chia sẻ vừa phải về bản thân, bàn chuyện thời sự, phim ảnh, thể thao, sách, sân khấu và những hình thức giải trí khác đều có thể là chủ đề phù hợp.

Nhưng ông cũng nhắc phải để ý người đang có mặt, bởi không phải ai cũng quan tâm cùng một điều vào cùng một thời điểm, hoặc với cùng một mức độ. Hãy học cách quan sát phản ứng, đừng giữ người đối diện trong một chủ đề họ không hứng thú.

Kết thúc cuộc trò chuyện cho khéo

Một số người quen với những cuộc chia tay kéo dài; nói nhẹ nhàng hơn, họ chưa biết cách kết thúc trò chuyện đúng lúc. Cicero khuyên luôn quan sát xem niềm vui mà cuộc trao đổi mang lại còn kéo dài đến đâu. Nếu cuộc trò chuyện có lý do để bắt đầu, thì cũng cần có một giới hạn để kết thúc.

Điều đó có nghĩa là cần học cách quan sát ngôn ngữ cơ thể của người đối diện. Nếu họ có vẻ không còn hứng thú hoặc đang vội đi, ta có thể chủ động chào tạm biệt một cách thoải mái, để họ tìm người khác trò chuyện, còn mình cũng có thể gặp một người khác.

Giữ cảm xúc chừng mực

Dù cần chú ý xem người đối diện có cảm thấy buồn chán hay không, chúng ta cũng nên tránh để ngôn ngữ cơ thể của mình bộc lộ sự thiếu kiên nhẫn. Cicero khuyên kiềm chế cảm xúc trong khi trò chuyện, đặc biệt là sự tức giận, vì khi giận dữ, người ta khó làm được điều gì đúng đắn hoặc sáng suốt.

Tác phẩm của Cicero đã ảnh hưởng sâu sắc đến những người lập quốc Hoa Kỳ, giúp họ tìm hướng đi với phẩm giá, sự tôn trọng và trí tuệ. Nhìn vào xã hội ngày nay, từ tranh luận trên mạng đến giao tiếp thường ngày, con người thường dễ chỉ trích lẫn nhau và chỉ nghĩ đến mình. Trong hoàn cảnh đó, lời khuyên của nhà hiền triết cổ đại vẫn gợi mở nhiều điều cho người hiện đại, nếu chúng ta sẵn lòng tĩnh tâm học hỏi và ghi nhớ.

Bài viết nhận được sự hỗ trợ của The Fred & Rheta Skelton Center for Cultural Renewal.

Annie Holmquist là nhà bình luận văn hóa đến từ miền trung Hoa Kỳ, yêu thích sách kinh điển, kiến trúc, âm nhạc và các chủ đề về giá trị sống. Bài viết của bà có trên chuyên mục Annie’s Attic tại Substack.

Nguồn: The Epoch Times, bản tiếng Trung: https://www.epochtimes.com/b5/26/9/2/n14841458.htm Nguyên tác tiếng Anh: “Cicero’s 5 Steps to a Good Conversation”.