Từ triều đình đến tàu Voyager: hành trình của concerto Brandenburg số 2

Một đoạn nhạc của Johann Sebastian Bach từng được viết cho triều đình châu Âu đã theo hai tàu Voyager rời Trái Đất. Hành trình của bản Brandenburg Concerto số 2 cũng kể lại cách một bộ tác phẩm suýt bị lãng quên trở thành di sản âm nhạc thế giới.

Theo nghệ sĩ clarinet Tianyue Ma trên The Epoch Times, mùa xuân năm 1719, Bach tới Berlin để mua đàn harpsichord. Tại đây, ông gặp Christian Ludwig, hầu tước xứ Brandenburg-Schwedt, và biểu diễn cho vị quý tộc này nghe. Christian Ludwig sau đó đề nghị Bach gửi một số tác phẩm.

Năm 1721, vị hầu tước nhận được tập sáu concerto với lời đề tặng, ban đầu mang tên tiếng Pháp Six Concerts avec plusieurs instruments — sáu bản concerto cho nhiều nhạc cụ. Tên gọi “Brandenburg Concertos” chỉ phổ biến về sau. Mỗi bản có một nhóm nhạc cụ độc tấu đối đáp, cùng dàn nhạc hỗ trợ, tạo ra nhiều cách phối hợp âm sắc.

Bài viết cho biết dường như các tác phẩm không được trình diễn cho chính Christian Ludwig. Chúng cũng không được ghi nhận trong thư viện chính thức của ông, rồi truyền qua một học trò của Bach trước khi vào Thư viện Hoàng gia Berlin. Sau khi Bach qua đời, nhiều sáng tác của ông ít được biết tới; làn sóng quan tâm trở lại trong thế kỷ XIX, có vai trò thúc đẩy của Felix Mendelssohn, đã đưa chúng trở lại đời sống biểu diễn.

Sáu concerto được xuất bản năm 1850. Khi ấy, một số nhạc cụ Bach sử dụng như sáo recorder và harpsichord không còn phổ biến như trước, khiến người biểu diễn phải chuyển soạn. Sang đầu thế kỷ XX, sự quan tâm tới nhạc cụ thời kỳ Baroque giúp các dàn nhạc thử trình diễn gần hơn với phối khí ban đầu.

Từ nhóm độc tấu đến đĩa ghi âm bay vào không gian

Bản thu được Ma giới thiệu do Orchestra Mozart biểu diễn dưới sự chỉ huy của Claudio Abbado. Concerto số 2 nổi bật với tiếng kèn trumpet bên cạnh violin, sáo recorder và oboe. Ma mô tả phần trumpet đòi hỏi kỹ thuật rất cao; một số bản thu thậm chí thay trumpet bằng saxophone soprano. Ở chương đầu, dàn nhạc và nhóm độc tấu cùng mở màn. Từ khoảng 00:24, một mô-típ ngắn lần lượt được violin, oboe, recorder rồi trumpet biến tấu; ranh giới giữa nhóm độc tấu với dàn nhạc dần mờ đi khi chúng đối đáp tự do hơn. Chất liệu mở đầu trở lại trước khi chương kết thúc, khoảng 04:31.

Chương giữa bắt đầu khoảng 04:48, yên tĩnh và gần với nhạc thính phòng: cả trumpet lẫn dàn nhạc đều nghỉ để ba nhạc cụ độc tấu còn lại cất tiếng. Sang chương cuối, khoảng 08:33, trumpet mở đầu bằng một đoạn solo sáng rõ. Những nhạc cụ độc tấu khác dần nhập cuộc, rồi dàn nhạc trở lại khoảng 09:26; bản nhạc khép lại bằng một đoạn hòa tấu. Những mốc thời gian này theo bản thu được bài gốc giới thiệu và giúp người nghe theo dõi từng “giọng” trong tác phẩm.

Năm 1977, chương đầu của concerto số 2 được đưa lên “Đĩa ghi âm Vàng” gắn trên Voyager 1 và Voyager 2, cùng nhiều âm thanh, hình ảnh đại diện cho Trái Đất. Việc lựa chọn này không làm thay đổi lịch sử sáng tác ban đầu, nhưng cho thấy một tác phẩm từng vắng bóng trên sân khấu đã đi rất xa sau nhiều thế hệ khám phá lại.

Tác giả bài gốc: Tianyue Ma. Nguồn: The Epoch Times, 20/9/2026. Đây là bài về lịch sử tác phẩm, không phải tin về một sự kiện mới ngày 30/9.