Thứ Hai, 16.11.2026Tiếng Việt / Hoa Kỳ
Giới thiệu
DKN.TVĐại Kỷ Nguyên — Mang đến giá trị cuộc sống
Nghệ thuật

Từ đá lapis đến tuýp kim loại: Lịch sử vật liệu vẽ sơn dầu

Các sắc tố từng phụ thuộc vào nguồn khoáng vật, thương mại và kỹ thuật pha chế. Tuýp kim loại bóp được giúp họa sĩ mang màu vẽ ra ngoài xưởng dễ dàng hơn.

Tuệ Minh ·
Tranh minh họa bảng pha sơn dầu cùng đá lapis lazuli và tuýp màu kim loại
Ảnh minh hoạ

Trước thời màu vẽ sản xuất công nghiệp, một họa sĩ chọn sắc tố theo cả hiệu ứng thị giác lẫn những gì thiên nhiên, thương mại và kỹ thuật đương thời có thể cung cấp. Sự ra đời của tuýp kim loại bóp được năm 1841 đã giúp họ mang màu sơn dầu ra khỏi xưởng dễ dàng hơn.

Bức Thiếu nữ đeo hoa tai ngọc trai của Johannes Vermeer, vẽ khoảng năm 1665 và hiện lưu giữ tại Mauritshuis ở Hà Lan, cho thấy vật liệu vẽ có thể đi xa đến nhường nào. Theo Sarah Isak-Goode, sắc lam ultramarine trên khăn đội đầu của cô gái có nguồn gốc từ đá lapis lazuli khai thác ở miền núi Afghanistan, cách xưởng vẽ của họa sĩ Hà Lan hàng nghìn kilômét. Ở chiếc hoa tai, sắc trắng chì tạo điểm sáng rõ với độ che phủ cao, song gây độc cho người tiếp xúc. Hiệu ứng ánh sáng dịu của cả bức tranh đến từ cách họa sĩ đặt những lớp màu lên nhau.

Những màu sắc đi qua nhiều vùng đất

Thuốc nhuộm tím Tyre có nguồn gốc rất khác. Người La Mã cổ chuộng sắc tím đậm, bền màu này, được chiết từ ốc biển. Theo bài nguồn, để làm ra một gam thuốc nhuộm cần hàng nghìn con ốc. Vì hiếm và tốn công, màu tím Tyre trở thành dấu hiệu của địa vị, gắn với hoàng đế và các nghị sĩ La Mã.

Đất son đỏ và vàng dễ kiếm hơn. Sắc độ của hai loại đất sét này đến từ khoáng chất chứa sắt. Đất son vàng hình thành khi không khí và nước ngầm tương tác lâu ngày với sắt trong đất, tạo ra lớp màu từ vàng đến nâu nhạt. Nung đất son vàng làm mất nước và chuyển màu sang đỏ, một trong những cách người ta từng dùng để tạo đất son đỏ.

Tính chất của từng sắc tố

Ngay trong nhóm màu lam, họa sĩ có nhiều lựa chọn. Ngoài ultramarine, họ dùng azurite, một khoáng chất chứa đồng, và smalt, loại thủy tinh có màu lam nhờ cobalt. Chúng khác nhau về sắc độ, giá và cách sử dụng khi pha hay đưa lên mặt tranh. Màu đen cũng có nhiều loại. Sắc đen carbon có thể đến từ chất hữu cơ bị đốt cháy hoặc muội. Sắc đen xương lấy từ xương động vật đã carbon hóa. Sắc nền khác nhau cho phép họa sĩ tạo các vùng tối và độ tương phản khác nhau.

Một số sắc tố được ưa chuộng lại nguy hiểm khi pha chế. Màu đỏ son tươi vermilion được làm từ chu sa, khoáng vật sulfide thủy ngân độc hại. Trắng chì cũng là một vật liệu quan trọng của hội họa sơn dầu châu Âu dù chứa chì. Nhờ độ che phủ cao, họa sĩ có thể dùng trắng chì để chấm vùng bắt sáng, thể hiện sắc da nhạt hoặc phối với các lớp sắc tố khác để tạo hiệu ứng trong sáng. Cerussite, khoáng vật carbonate chì tự nhiên, có thành phần hóa học tương ứng với chất carbonate chì có trong sắc tố này.

Từ xưởng vẽ đến phong cảnh ngoài trời

Trước khi màu pha sẵn phổ biến, họa sĩ hoặc phụ tá phải tự chuẩn bị sắc tố trong xưởng. Họ cần dụng cụ và kinh nghiệm. Chất lượng màu phụ thuộc cả vào nguyên liệu lẫn tay nghề của người pha. Việc mang những vật liệu này ra ngoài xưởng cũng bất tiện.

Năm 1841, họa sĩ người Mỹ John Goffe Rand được cấp bằng sáng chế cho tuýp kim loại có thể bóp xẹp để đựng màu. Họa sĩ từ đó có thể mang màu đã pha ra ngoài và bắt tay vào vẽ, không phải chuẩn bị từng sắc tố tại chỗ. Tuýp màu giúp họa sĩ phong cảnh phản ứng nhanh hơn với những thay đổi của ánh sáng và không khí. Vẽ ngoài trời đã có từ trước, và phát minh của Rand giúp việc này thuận tiện hơn.

Lịch sử sơn dầu cho thấy khối lượng công việc phía sau một bức tranh. Như kiến trúc sư phải cân nhắc ngân sách khi chọn đá, gạch hay gỗ, họa sĩ chọn vật liệu trong điều kiện tài nguyên, đường buôn bán và yêu cầu của người đặt tranh.

Tác giả: Sarah Isak-Goode. Dịch từ The Epoch Times. Đối chiếu sắc tố với Mauritshuis và tư liệu về tuýp màu với hồ sơ John Goffe Rand của Smithsonian.

DKN.TV

Tìm kiếm trên DKN