Jan van Eyck và chân dung người đội khăn đỏ: Gương mặt có thể là chính họa sĩ
Bức chân dung sơn dầu năm 1433 gây chú ý bởi chiếc khăn đội đầu màu đỏ, ánh nhìn trực diện và những chi tiết rất nhỏ trên gương mặt. National Gallery ở London sẽ trưng bày tác phẩm cùng các chân dung còn lại của Jan van Eyck từ ngày 21/11.
Trong bài viết về chân dung của Jan van Eyck, tác giả Michelle Plastrik trên The Epoch Times chú ý tới cách họa sĩ Hà Lan thời Phục hưng sớm dùng các lớp sơn dầu mỏng để tạo chiều sâu, ánh sáng và những chi tiết tưởng như sống động. Một ví dụ nổi bật là Portrait of a Man (Self Portrait?), bức chân dung trên ván gỗ hoàn thành năm 1433, hiện thuộc National Gallery ở London.
Nhân vật trong tranh có gương mặt bình thản, mắt nhìn thẳng và một chiếc khăn đội đầu đỏ nổi bật. Tên tác phẩm vẫn đặt dấu hỏi ở phần “chân dung tự họa”: National Gallery đánh giá đây rất có thể là chính van Eyck, nhưng không còn chân dung khác của ông để xác nhận chắc chắn diện mạo. Cách nhân vật hơi nghiêng về phía trước và hướng nhìn của đôi mắt là những dấu hiệu gợi tới việc họa sĩ quan sát mình trong gương.
Chiếc khăn đỏ và kỹ thuật tả thực
Chiếc khăn là một chaperon, kiểu mũ trùm dành cho nam giới thịnh hành vào thế kỷ 15. Thay vì buông phần vải xuống vai, người trong tranh cuốn nó lên đỉnh đầu. Các nếp gấp đậm, nhạt và mép vải bắt sáng cho thấy tài năng xử lý ánh sáng của van Eyck. Áo choàng tối màu, cổ viền lông và chiếc áo trắng thấp thoáng bên trong gợi trang phục của một người có điều kiện, nhưng không thuộc hàng quý tộc cao nhất.
National Gallery mô tả những chi tiết nhỏ như quầng sáng trong mắt, nếp nhăn quanh khóe mắt, mạch máu bên thái dương và phần râu mới mọc. Theo bài viết của The Epoch Times, họa sĩ vẽ những dấu sơn rất nhỏ nhưng khá nhanh để tạo hiệu quả râu lún phún. Ông cũng điều chỉnh tỷ lệ, khiến đầu nhân vật lớn hơn để gương mặt trở thành trọng tâm. Vì thế, tranh vừa tả thực vừa là một bố cục có chủ ý.
Trên khung tranh nguyên gốc, van Eyck đặt câu phương châm Als Ich Can, một lối chơi chữ với tên mình, ở phía trên. Dòng chữ Latin viết tắt phía dưới cho biết ông hoàn thành tác phẩm ngày 21/10/1433. Chữ ký và niên đại là chứng cứ về tác giả bức họa; chúng không tự chứng minh người trong tranh là van Eyck.
Cuộc gặp gỡ của những chân dung còn lại
Triển lãm Van Eyck: The Portraits tại National Gallery được dự kiến diễn ra từ ngày 21/11/2026 đến 11/4/2027. Bảo tàng cho biết lần đầu tiên chín chân dung vẽ bằng sơn còn được biết đến của van Eyck sẽ cùng xuất hiện. Theo thông cáo của bảo tàng, triển lãm còn có một bản vẽ chân dung duy nhất còn lại, nâng tổng số tác phẩm chân dung được giới thiệu lên mười. Đây là kế hoạch triển lãm sắp tới, không phải sự kiện đã khai mạc.
Khách xem dự kiến được thấy chân dung có thể là tự họa của van Eyck bên cạnh chân dung người vợ Margaret, được vẽ năm 1439 và mượn từ Groeningemuseum ở Bruges. Một bức chân dung nam giới có thể là Giovanni Arnolfini từ Berlin cũng sẽ được trưng bày gần The Arnolfini Portrait của National Gallery. Những dấu hỏi trong tên tác phẩm phản ánh việc danh tính nhân vật vẫn còn được nghiên cứu.
Bài viết của The Epoch Times nhận xét van Eyck mở rộng chủ đề chân dung: bên cạnh những người quyền quý như công tước Burgundy, ông còn khắc họa thương nhân, nghệ nhân và người thân. Cách ông quan sát gương mặt, chất vải và ánh sáng giúp người xem hôm nay cảm thấy gần với những con người sống cách đây gần sáu thế kỷ. Bức chân dung khăn đỏ vì thế có sức hấp dẫn ngay cả khi câu hỏi về danh tính nhân vật vẫn còn để ngỏ.
Nguồn: Michelle Plastrik, The Epoch Times, 13/9/2026; đối chiếu hồ sơ tác phẩm và thông tin triển lãm của National Gallery, London.
