Bản hành khúc “Các đấu sĩ tiến vào” trở thành nhạc rạp xiếc như thế nào?
Giai điệu thường vang lên khi chú hề bước vào rạp xiếc vốn ra đời như một bản hành khúc quân đội. Bài viết của Ma Tianxiang trên The Epoch Times lần theo hành trình của “Entry of the Gladiators”, từ ý định phô diễn kỹ thuật kèn đồng của Julius Fučík đến bản phối nhanh hơn mang tên “Thunder and Blazes”.
Từ hành khúc kèn đồng đến đấu trường La Mã
Năm 1897, nhà soạn nhạc người Séc Julius Fučík viết một bản hành khúc ban đầu mang tên “Grande Marche Chromatique”. Ông từng học với Antonín Dvořák rồi làm nhạc công trong quân đội Áo-Hung. Sự quan tâm của Fučík đối với nhạc cụ hơi, đặc biệt là kèn đồng, được thể hiện rõ trong tác phẩm này.
Theo bài nguồn, những cải tiến về luyện kim, van và pít-tông vào cuối thế kỷ 19 giúp người chơi kèn đồng chuyển nốt trơn tru hơn, kể cả khi đi qua các bậc nửa cung liên tiếp. Fučík muốn dùng bản hành khúc để phô diễn khả năng chạy âm giai sắc của dàn kèn đồng. Ông sáng tác nhiều hành khúc đến mức được so sánh với nhà soạn nhạc Mỹ John Philip Sousa và mang biệt danh “Sousa xứ Bohemia”.
Ban đầu Fučík không định mô tả một cảnh tượng cụ thể. Sau khi đọc về cảnh các đấu sĩ La Mã bước vào đấu trường, ông đổi tên tác phẩm thành “Entry of the Gladiators” (“Các đấu sĩ tiến vào”). Vẻ long trọng pha chút phô trương của hành khúc khiến hình ảnh đấu trường trở nên hợp với âm nhạc.
Vì sao thành nhạc gắn với chú hề?
Năm 1901, nhà soạn nhạc Canada Louis-Philippe Laurendeau phối lại bản hành khúc, đặt tên “Thunder and Blazes”. Bản phối đẩy tốc độ nhanh hơn và làm nổi bật sắc thái náo nhiệt, hài hước. Các đoàn xiếc sau đó dùng nó làm nhạc giới thiệu màn xuất hiện của chú hề; từ đây, nhiều khán giả nhận ra giai điệu trước khi biết tên bản gốc.
Bài nguồn cũng nhắc đến một chương đen tối trong lịch sử tiếp nhận tác phẩm: trong Thế chiến II, các dàn nhạc tù nhân tại trại tập trung Đức bị buộc chơi bản hành khúc khi tù nhân đi lao động cưỡng bức. Chi tiết ấy cho thấy cùng một giai điệu từng xuất hiện trong những bối cảnh rất khác nhau; không thể chỉ gắn lịch sử tác phẩm với tiếng cười của rạp xiếc.
Về âm nhạc, tác giả bài nguồn mời độc giả nghe phần biểu diễn của Dàn nhạc Giao hưởng Séc do Tomáš Netopil chỉ huy. Bản nhạc mở đầu bằng những chuỗi nốt sắc nhanh, rồi chủ đề quen thuộc nổi lên ở nhóm kèn đồng trên nền bộ gõ. Sau một đoạn giai điệu của trombone, phần giữa chuyển vai trò đệm sang kèn gỗ và kèn đồng để dây dẫn nét nhạc rộng hơn. Tiếng trống dồn trước đoạn kết đưa toàn bộ dàn nhạc trở lại không khí hân hoan.
Nhìn lại chặng đường ấy, tác giả cho rằng giá trị của “Entry of the Gladiators” còn nằm ở sức sống và kỹ thuật phối khí, vượt khỏi cách liên tưởng quen thuộc về các chú hề.
Nguồn: Ma Tianxiang, The Epoch Times, 26/10/2026. DKN.TV biên dịch và biên tập.
