Trong bối cảnh Hoa Kỳ và châu Âu liên tục thắt chặt các biện pháp trừng phạt năng lượng đối với Nga, một lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của Nga thuộc diện bị trừng phạt đang được vận chuyển đến Trung Quốc với quy mô chưa từng có và theo phương thức gần như công khai. Dữ liệu theo dõi tàu biển và hình ảnh vệ tinh mới nhất cho thấy, chỉ trong vài tháng ngắn ngủi, hơn 1 triệu tấn LNG từ các dự án bị Nga trừng phạt đã thông qua cảng Bắc Hải để thâm nhập vào thị trường Trung Quốc. Sự thay đổi này trong hợp tác năng lượng Nga – Trung Quốc đang thu hút sự quan tâm đặc biệt về trật tự năng lượng toàn cầu và hiệu lực của các lệnh trừng phạt.

Một con tàu vận tải LNG mang tên Valera, vốn được các nhà phân tích trong ngành theo dõi sát sao, đã cập bến cảng Bắc Hải ở miền đông nam Trung Quốc vào ngày 8 tháng 12 năm 2025. Hành trình này không chỉ hiển thị rõ ràng trên các hệ thống theo dõi tàu biển công khai mà còn được xác nhận bởi Kpler, một tổ chức phân tích và dữ liệu năng lượng toàn cầu. Hình ảnh vệ tinh từ Planet Labs PBC cũng ghi nhận con tàu này nằm cách bến cảng khoảng 6 km trước khi tiến thẳng vào khu vực dỡ hàng.

Sự việc này gây chú ý lớn bởi tàu Valera chở LNG từ dự án Portovaya bên bờ biển Baltic của Nga. Dự án này do tập đoàn năng lượng khổng lồ Gazprom vận hành và đã bị Hoa Kỳ áp đặt trừng phạt từ tháng 1 năm 2025. Đây là lần đầu tiên dự án này xuất cảng LNG ra nước ngoài kể từ khi lệnh trừng phạt có hiệu lực. Theo dữ liệu từ Kpler, tàu Valera đã dỡ xuống gần 160.000 tấn LNG trong chuyến đi này.

Khí tự nhiên hóa lỏng là một phần quan trọng trong chiến lược xuất cảng năng lượng của Nga. Năm 2022, sản lượng LNG của Nga chiếm khoảng 8% tổng sản lượng toàn cầu, với kế hoạch tăng gấp ba vào năm 2030. Tuy nhiên, do doanh thu từ LNG được xem là nguồn tài chính quan trọng hỗ trợ cuộc chiến của Nga tại Ukraina, Hoa Kỳ và châu Âu đã áp đặt trừng phạt lên nhiều cơ sở sản xuất và tàu vận tải.

Dưới áp lực trừng phạt, trong năm 2024, Nga đã từng nỗ lực thiết lập một “hạm đội bóng tối” để xuất cảng LNG, tương tự như mô hình vận chuyển dầu mỏ. Mục tiêu trọng điểm là dự án Bắc Cực LNG-2 (Arctic LNG 2) do Novatek vận hành tại vùng Bắc Cực, với công suất thiết kế gần 20 triệu tấn mỗi năm. Nhiều tàu vận tải LNG đã bị phát hiện tìm cách che giấu hành tung bằng cách thay đổi dữ liệu nhận dạng tự động (AIS), treo cờ thuận tiện hoặc liên kết với các công ty không minh bạch. Tuy nhiên, phần lớn số hàng hóa này khi đó không thể thâm nhập thị trường mà phải trôi nổi trên biển hoặc nằm trong các kho chứa nổi.

Bước ngoặt thực sự đã diễn ra vào tháng 8 năm 2025. Trong thời gian Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và Tổng thống Nga Vladimir Putin có cuộc hội đàm tại Alaska, nhiều tàu LNG trước đó đang nằm chờ đã được phát hiện nhổ neo hoặc đổi hướng. Sau đó, một trong số những con tàu này đã hoàn tất việc dỡ hàng tại cảng Bắc Hải, Trung Quốc.

Dữ liệu của Kpler chỉ ra rằng, từ ngày 28 tháng 8 đến ngày 9 tháng 12, chỉ trong vòng hơn ba tháng, ít nhất 18 chuyến tàu chở LNG từ dự án Bắc Cực LNG-2 đã cập cảng Bắc Hải. Tổng cộng có 9 tàu vận tải nằm trong danh sách trừng phạt của Hoa Kỳ hoặc Liên minh châu Âu (EU) đã vận chuyển hơn 1 triệu tấn LNG bị trừng phạt vào Trung Quốc.

Điều đáng lưu ý là đợt vận chuyển này không còn được che giấu kỹ lưỡng như trước. Các tàu từng giả mạo tín hiệu AIS nay đã bật thiết bị định vị trong suốt hành trình và công khai tiến vào cảng Trung Quốc. Trong năm qua, những con tàu này đã treo lại cờ Nga và thuộc sở hữu của các công ty Nga.

Ông Schel Eikland, Giám đốc điều hành của công ty tư vấn năng lượng Eikland Energy, nhận định rằng những con tàu này theo một nghĩa nào đó đã bước ra khỏi bóng tối, bởi việc tiếp tục ẩn mình dưới hệ thống giám sát vệ tinh hiện đại là vô nghĩa. Kpler cũng cho rằng hành trình minh bạch của tàu Valera cho thấy Nga và Trung Quốc không còn né tránh sự chú ý của bên ngoài đối với dòng chảy năng lượng này. Phóng viên điều tra Malte Humpert của trang tin hàng hải gCaptain cũng nhận định điều này phản ánh việc Trung Quốc ngày càng ít e ngại khi tiếp nhận các sản phẩm bị trừng phạt của Nga.

Giới phân tích cho rằng giá cả là một động lực quan trọng. Mức giá giao dịch của lô LNG này thấp hơn khoảng 40% so với giá thị trường, tạo ra sức hấp dẫn kinh tế rõ rệt đối với Trung Quốc. Tuy nhiên, đây không đơn thuần là hành vi thương mại. Ông Humpert chỉ ra rằng hành động này gửi một tín hiệu rõ ràng tới Hoa Kỳ và phương Tây: khi lợi ích kinh tế và địa chính trị phù hợp, Trung Quốc sẽ kiên định với lựa chọn của mình.

Thực tế, việc lô LNG bị trừng phạt đầu tiên đến cảng Bắc Hải diễn ra ngay trước thềm chuyến thăm Trung Quốc của Tổng thống Putin để tham dự hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), nơi hai bên thúc đẩy dự án đường ống khí đốt Sức mạnh Siberia-2. Bà Anne-Sophie Corbeau, học giả nghiên cứu tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, cho rằng đây cũng là cách Trung Quốc chứng minh với Hoa Kỳ – nhà xuất cảng LNG lớn nhất thế giới – rằng Bắc Kinh không hoàn toàn phụ thuộc vào nguồn năng lượng của Hoa Kỳ.

Ngoài ra, EU đã quyết định cấm hoàn toàn nhập cảng LNG của Nga từ năm 2027, buộc dòng hàng hóa này phải chuyển hướng sang thị trường châu Á. Đồng thời, tầm quan trọng của tuyến đường biển Bắc Cực trong chiến lược địa chính trị của Nga ngày càng được khẳng định. Dù vậy, liệu Hoa Kỳ có thực hiện các biện pháp cứng rắn hơn với Trung Quốc hay không vẫn là một biến số. Bà Corbeau nhận định Washington vẫn còn công cụ trừng phạt, nhưng chính quyền Tổng thống Trump có thể không muốn leo thang xung đột với Trung Quốc ở giai đoạn này, đặc biệt khi xem xét đến khả năng phản đòn của Trung Quốc trong lĩnh vực khoáng sản then chốt.

Mặc dù phần lớn hàng hóa được giao công khai, vẫn tồn tại những trường hợp không minh bạch. Trước đó, tàu Perle, một tàu vận tải LNG cũng bị trừng phạt, đã thực hiện chuyển tải từ tàu sang tàu với một tàu khác đã tắt tín hiệu AIS gần Malaysia trên đường đến châu Á. Giới phân tích nghi ngờ điều này có thể báo hiệu sự hình thành của một “hạm đội bóng tối” mới với sự tham gia của các bên liên quan từ Trung Quốc, nhằm vận chuyển LNG của Nga để đối phó với các lệnh trừng phạt nghiêm ngặt hơn từ châu Âu trong tương lai.

( Theo ApolloNews, https://www.aboluowang.com/2025/1214/2320195.html )