Phong thái đẹp trong cuộc chơi, phẩm cách trong cuộc sống

Bình luận của Jeffrey A. Tucker, The Epoch Times. Những nhận định dưới đây là quan điểm của tác giả.

Một người bạn của tôi mới đây mất bình tĩnh trên sân tennis và kể lại chuyện ấy. Anh đánh hỏng liên tiếp vài quả, càng lúc càng bực bội rồi nổi nóng. Nhìn lại, điều khiến anh thất vọng không phải những cú đánh hỏng mà là cách mình phản ứng. Mọi điều từng được dạy đều nhắc anh không được cư xử như vậy: nó làm hỏng cuộc chơi của tất cả mọi người.

Anh đang nhớ lại ý nghĩa của việc trở thành một người chơi có phong thái đẹp. Cách nói này từng rất phổ biến trong thể thao, công việc và đời sống gia đình. Nó bao hàm cả một hệ thống phép ứng xử và đạo đức. Hãy cùng nhìn lại vài nguyên tắc cơ bản.

Đừng đánh mất bình tĩnh

Theo tôi, không gì khó coi hơn một người đàn ông nổi cơn nóng giận. Đó là lúc anh ta để cảm xúc vượt khỏi tầm kiểm soát, hành động theo bản năng thay vì lý trí. Hành vi ấy không khiến người ta kính trọng, ở bất cứ hoàn cảnh nào.

Tất nhiên, có những tình huống đòi hỏi sự giận dữ. Nhưng nó cần đi qua kỷ luật tinh thần, trở thành nguồn năng lượng tỉnh táo, có tính toán cẩn trọng, giọng nói trầm nhưng kiên quyết và quyết định rõ ràng. Người xử lý cơn giận bằng cách giậm chân, la hét và văng tục đang hành xử như một đứa trẻ, chứ không phải một người lịch thiệp.

Luôn nhận lỗi

Quy tắc đầu tiên trong bóng rổ là giơ tay khi mình phạm lỗi: thừa nhận ngay lập tức. Điều ấy thể hiện sự khiêm nhường và công bằng với người khác. Ai cũng mắc sai lầm, cũng như ai cũng có khuyết điểm. Điều quan trọng là thừa nhận. Kitô giáo xem lòng ăn năn là một điều kiện để được cứu rỗi; những hình thức xưng tội khác nhau giúp nuôi dưỡng thói quen ấy.

Nhưng trong văn hóa của chúng ta, cũng như cơn giận không còn được giữ trong khuôn phép và sự tỉnh táo, việc nói “tôi xin lỗi” dường như cũng đang mai một. Nó không còn là thói quen. Vì lý do nào đó, người ta cho rằng làm vậy là hạ thấp mình, như thể chỉ thốt ra những lời ấy đã là nhục nhã, đáng xấu hổ. Không phải vậy. Một việc rất có bản lĩnh là đơn giản thừa nhận: tôi đã làm sai và tôi xin lỗi.

Khen ngợi đối thủ

Có hai cách phản ứng khi thua một cuộc thi. Bạn có thể tức giận với chính mình rồi nổi cáu. Hoặc bạn có thể rộng lượng, khen kỹ năng của đối thủ. Nói “cú đánh hay lắm” nên trở thành thói quen. Nó giúp ta sẵn lòng khen người khác và nhận ra rằng họ cũng cần lời khen như mình. Thói quen ấy sẽ được đáp lại khi cả hai cùng vun bồi tinh thần thể thao.

Công việc cũng vậy. Người quản lý biết khen thành quả của người khác sẽ được kính trọng và quý mến. Tốt hơn nữa, hãy khen trước tập thể và dành lời phê bình cho cuộc trao đổi riêng. Người làm ngược lại sẽ sớm khiến người khác bất mãn. Nếu bạn là người tài giỏi nhất trong nhóm, bạn càng có trách nhiệm khen người khác; khi được khen, hãy chuyển sự ghi nhận ấy về tập thể bằng một câu đơn giản: tôi xin nhận lời khen này thay mặt cả nhóm.

Chơi đúng luật

Đây là điều cốt yếu thể thao dạy người trẻ: có khuôn khổ, có ranh giới, có luật lệ và bạn phải tuân theo. Mọi kỹ năng và tài năng đều cần được phát triển trong khuôn khổ ấy. Bạn không được tùy ý làm mọi điều mình muốn; nếu làm vậy, bạn sẽ bị phạt.

Gia đình, công sở hay không gian công cộng đều có quy tắc. Chúng có thể tốt hoặc chưa tốt. Quy tắc tốt thì tuân thủ; quy tắc chưa tốt thì nỗ lực thay đổi. Nhưng đừng tưởng bất cứ mặt nào của đời sống cũng có thể vận hành vì lợi ích chung mà không cần quy tắc và chuẩn mực. Mục tiêu cũng không phải tìm cách luồn lách. Điều đó về lâu dài chẳng giúp ích cho bạn. Phong thái đẹp là chơi trong luật, thậm chí đón nhận kết quả bất lợi hay quyết định xử lý không thỏa đáng với tinh thần trọng danh dự.

Hãy chuyền bóng

Khi mới chơi bóng rổ, ai cũng từng gặp một người ôm khư khư quả bóng, dẫn đi khắp sân để chờ cú ném hoàn hảo. Anh ta muốn làm ngôi sao. Mọi người đều khó chịu, bởi trò chơi không vận hành như thế.

Trong công việc cũng có những người giữ chặt nhiệm vụ, muốn là người duy nhất đảm nhận một phần quan trọng của quy trình. Họ làm vậy không hẳn vì tài năng đặc biệt, dù có thể họ tài giỏi, mà để giữ vị trí của mình. Họ khiến người khác phải chờ và dùng quyền kiểm soát như một thứ vũ khí. Mong muốn tiến lên của họ lại cản trở cả tổ chức.

Chuyền bóng, chia sẻ công việc và tập hợp người khác quanh một mục tiêu vượt lên trên tham vọng cá nhân cũng là biểu hiện của phong thái đẹp.

Đừng cay cú khi thua

Cách nói này từng rất quen thuộc. Tôi không chắc ngày nay nó còn phổ biến như trước, nhưng nó nên như vậy. Người thua cay cú đổ lỗi cho cuộc chơi, trọng tài, đồng đội hoặc mãi tố đối thủ gian lận. Đó là cách cư xử không đẹp. Khi thua, hãy chúc mừng người thắng và cố gắng làm tốt hơn lần tới.

Tỷ số là một sự thật, không phải ý kiến; tranh cãi chẳng thay đổi được nó. Điều thay đổi là chính bạn: người có thể đón nhận thất bại mà không nao núng, bắt tay đối thủ với sự chân thành, đã giành được một điều mà người thắng có thể chưa có.

Chiến thắng một cách nhã nhặn

Thất bại là thử thách của phẩm cách. Chiến thắng cũng vậy, thậm chí còn lớn hơn bởi nó cám dỗ ta hả hê. Người thắng vênh váo, liên tục nhắc lại tỷ số và khiến người khác thấy mình nhỏ bé thì chưa học được gì từ cuộc chơi. Cách tốt hơn là ghi nhận đối thủ, nhắc tới những điều họ làm tốt và giúp người thua cảm thấy mình đã tham gia một điều có ý nghĩa. Chiến thắng khiến người khác thấy mình kém cỏi mới chỉ là một nửa chiến thắng; chiến thắng nâng tinh thần mọi người lên mới trọn vẹn.

Công sở cũng vậy. Người giành được hợp đồng, được thăng chức hay định hình một dự án nên là người đầu tiên nhắc đến những người đã giúp mình. Không phải vì khiêm tốn giả tạo, mà để phản ánh đúng thực tế: chẳng ai làm được mọi việc một mình. Người thắng biết chia sẻ công lao sẽ tích lũy thiện cảm để dựa vào khi thất bại lần tới. Ai rồi cũng lại có lúc thất bại.

Tôn trọng chính cuộc chơi

Thể thao dạy rằng có điều lớn hơn bất kỳ cá nhân nào: cuộc tranh tài, truyền thống và các quy tắc làm nên nó. Bạn chỉ là người tạm thời gìn giữ. Bạn thừa hưởng một sân chơi do người đi trước xây dựng và sẽ để lại cho người sau một nơi tốt hơn hoặc tệ hơn.

Điều ấy cũng đúng với mọi cộng đồng đáng để gắn bó: gia đình, doanh nghiệp, giáo xứ, thị trấn. Người có phong thái đẹp trân trọng nơi đã góp phần hình thành nên mình, thay vì chỉ dùng nó để tiến thân. Người chỉ quan tâm đến thành tích cá nhân sẽ bị lãng quên. Người quan tâm đến tập thể vẫn được nhớ tới rất lâu sau khi những con số của anh không còn nữa.

Tất cả những điều này có ý nghĩa vì chúng không chỉ liên quan đến tennis hay bóng rổ. Đó là một bài học cô đọng về cách sống tử tế khi chịu áp lực. Sân đấu là nơi tập dượt ít rủi ro cho những lĩnh vực có hệ quả lớn hơn: hôn nhân, công việc, tình bạn và đời sống công dân, nơi những cám dỗ tương tự xuất hiện với quy mô lớn hơn.

Theo cách nhìn của tôi, người không kiểm soát được cơn giận vì một cú thuận tay hỏng sẽ khó giữ bình tĩnh khi sự nghiệp bị đặt vào thử thách. Người không chịu nhận một lỗi trong trận bóng giao hữu cũng sẽ khó thừa nhận sai lầm trong hôn nhân.

Điều ta gọi là tinh thần thể thao thực ra là tên gọi của một tập hợp thói quen: bình tĩnh dưới áp lực, thành thật về sai sót, rộng rãi với lời khen, trung thành với luật lệ, sẵn lòng chia sẻ và giữ phong thái đẹp dù đang dẫn trước hay bị bỏ lại.

Đó là những đức tính lâu đời mang dáng vẻ thể thao. Trước đây, chúng gần như được truyền lại tự nhiên trên sân chơi và thực hành trước những người hàng xóm không ngần ngại nhắc nhở. Việc trao truyền ấy đã yếu đi. Vì thế, chúng ta cần chủ động gọi tên và dạy lại.

Người bạn nổi nóng, ném vợt của tôi hiểu tất cả những điều ấy. Chính vì vậy anh mới đau lòng. Anh không thất vọng vì các cú đánh hỏng, mà vì trong vài giây, anh quên mất con người mình muốn trở thành.

Điều đáng mừng là thói quen có thể được xây dựng lại, từng điểm một. Sân đấu trao cho bạn hàng nghìn cơ hội thực hành để trở thành người mình muốn. Mỗi ngày bình thường cũng vậy. Còi vang, bóng được tung lên, và một lần nữa bạn có thể lựa chọn mình sẽ chơi với phong thái nào.

Quan điểm trong bài là của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của The Epoch Times.

Theo The Epoch Times — Jeffrey A. Tucker.