Vì sao có thể ngửi thấy mùi mưa trước khi giọt nước đầu tiên rơi xuống?

Trước một cơn mưa, không chỉ màu trời và độ ẩm thay đổi. Nhiều người còn nhận thấy một mùi ngai ngái quen thuộc trong gió, dù mặt đất quanh họ vẫn khô. Cảm giác ấy có cơ sở vật lý và hóa học, nhưng “mùi mưa” không phải mùi của một chất duy nhất.

Trong bài giải thích đăng ngày 13/8/2026, The Epoch Times đề cập ba thành phần thường được nhắc đến khi nói về hiện tượng này: ozone, geosmin và những chất thơm tích tụ trên đất, đá hoặc bề mặt thực vật. Chúng có thể xuất hiện ở những thời điểm khác nhau, khiến trải nghiệm trước cơn dông không hoàn toàn giống mùi đất sau một trận mưa nhẹ.

Mùi đến trước những hạt mưa

Gió và sự thay đổi độ ẩm có thể đến nơi người quan sát đứng trước khi vùng mưa tới. Vì vậy, việc ngửi thấy mùi liên quan đến mưa khi chưa cảm nhận được giọt nước trên da không nhất thiết là một khả năng dự cảm bí ẩn. Không khí mang theo các chất có mùi từ nơi khác, còn độ ẩm làm thay đổi cách chúng thoát khỏi bề mặt đất.

The Epoch Times, dẫn phần giải thích của Scientific American và The Times, cho biết ozone có thể góp phần vào mùi mà một số người nhận thấy trước cơn dông. Hoạt động điện trong dông và những chuyển động không khí liên quan là một phần của bối cảnh đó. Ozone là dạng phân tử gồm ba nguyên tử oxy, khác với phân tử oxy gồm hai nguyên tử mà chúng ta cần để hô hấp.

Cần phân biệt cảm giác về mùi với chất lượng không khí. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA) xác định ozone gần mặt đất là chất ô nhiễm có thể gây hại cho hệ hô hấp. Một mùi được cảm nhận là sắc, mới lạ hoặc “tươi” không chứng minh rằng không khí sạch hay có lợi cho sức khỏe.

Mùi đất và tên gọi petrichor

Một thành phần khác là geosmin, hợp chất gắn với mùi đất đặc trưng và hoạt động của một số vi sinh vật, trong đó có vi khuẩn Streptomyces. Bài nguồn liên hệ hợp chất này với mùi đất ẩm mà nhiều người nhận ra rất nhanh. Tuy nhiên, không nên đồng nhất mọi mùi trước hoặc sau mưa với geosmin, bởi cảnh quan và các vật liệu tại chỗ cũng góp phần tạo nên hỗn hợp mùi.

Thuật ngữ petrichor thường được dùng cho mùi đất khi mưa đến sau một khoảng khô hạn. Theo cơ quan khoa học Australia CSIRO, Isabel Joy Bear và Richard Thomas đặt tên này trong công trình đăng trên Nature ngày 7/3/1964. Hai phần của tên gọi có nguồn gốc Hy Lạp, gợi ý “đá” và chất dịch của các vị thần trong thần thoại.

CSIRO giải thích rằng độ ẩm tăng có thể đưa một lượng nước nhỏ vào các lỗ rỗng của đất, đá, giải phóng những chất thơm đã tích tụ. Khi mưa thực sự chạm đất, quá trình phát tán tiếp tục được thúc đẩy. Điều này giúp lý giải vì sao mùi đôi khi xuất hiện trước lúc mưa rơi tại nơi ta đứng.

Điều camera tốc độ cao nhìn thấy

Một nghiên cứu của MIT công bố năm 2015 bổ sung cách giải thích về sự phát tán. Camera tốc độ cao ghi nhận khi giọt nước đập vào bề mặt xốp, những bọt khí rất nhỏ có thể hình thành, đi lên rồi vỡ, tung các giọt li ti vào không khí. Những hạt này có thể mang theo chất tạo mùi từ bề mặt.

Trong điều kiện thí nghiệm, mưa nhẹ hoặc vừa tạo ra nhiều hạt khí dung theo cơ chế ấy hơn mưa rất mạnh. Kết quả cho thấy cường độ mưa và tính chất bề mặt đều quan trọng; cảm giác mùi mạnh hơn không đơn giản có nghĩa là lượng mưa lớn hơn.

Vì sao mùi mưa dễ gợi cảm xúc?

Bài viết của The Epoch Times nêu một giả thuyết: với tổ tiên sống trong môi trường thiếu nước, nhận ra mùi đất ẩm có thể có ích trong việc tìm nguồn nước. Đây là cách lý giải về mặt tiến hóa, không phải bằng chứng rằng mọi người hiện nay đều mang một khả năng dự báo thời tiết chính xác bằng khứu giác.

Mùi cũng phụ thuộc vào nơi chốn. Một khu vườn, con đường lát kín và vùng đất đã khô lâu không cung cấp cùng những vật liệu cho mưa tác động. Gió có thể đưa mùi từ xa tới; có lúc ta nhận thấy rõ, có lúc gần như không nhận ra. Vì thế, trải nghiệm cá nhân không đủ để kết luận lúc nào hoặc ở đâu trời sẽ mưa.

Điều đáng chú ý nằm ở chuỗi tương tác rất nhỏ phía sau một cảm giác quen thuộc: độ ẩm thấm vào bề mặt, chất thơm được giải phóng, giọt nước tạo bọt khí và gió đưa chúng đi. Mùi mưa nhắc rằng những thay đổi trong đất và không khí đôi khi đến với con người qua khứu giác trước khi trở thành một cảnh tượng dễ nhìn thấy.

Biên soạn từ The Epoch Times; đối chiếu CSIRO, MIT và EPA.