Vào cuối thế kỷ 20, tại Khu bảo tồn đa dạng sinh học quốc gia núi đá vôi tỉnh Khammouane, Lào, một cuộc khảo sát đa dạng sinh học định kỳ ban đầu đã tình cờ hé mở một chương sự sống kéo dài hàng chục triệu năm. Các học giả đến từ Mỹ và Anh đã lần lượt triển khai nghiên cứu tại địa phương này và cùng tiếp xúc với một loài động vật chưa từng thấy trước đây.

Năm 1996, học giả người Mỹ Robert J. Timmins đã mua hai xác loài chuột lớn được bày bán làm thực phẩm tại một khu chợ truyền thống địa phương. Hai năm sau, học giả người Anh Mark F. Robinson có được những bức ảnh về cùng một loài động vật, cũng như hộp sọ và các mảnh xương hàm có một phần răng của nó. Một năm sau đó, Robert lại thu thập được 12 mẫu vật liên quan tại Lào thông qua hình thức bẫy bắt và mua lại. Những phát hiện rời rạc nhưng tương đồng này đã thu hút sự chú ý cao độ của cả hai. Họ nhận định rằng đây có thể không phải là bất kỳ loài chuột nào đã biết, nên đã gửi các mẫu vật đến Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên ở London để nghiên cứu chuyên sâu.

Tại Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên, Giáo sư Paulina D. Jenkins sau khi xem xét kỹ lưỡng các mẫu vật đã tiến hành phân tích phân loại từ góc độ hình thái học và cho rằng đây là một loài hoàn toàn mới chưa từng được ghi nhận trước đây. Sau đó, nhà động vật học người Mỹ C. William Kilpatrick đã gia nhập nhóm nghiên cứu, sử dụng các phương pháp sinh học phân tử để làm rõ hơn vị trí phân loại của nó. Tuy nhiên, dù là phân tích hình thái hay sinh học phân tử đều không thể xếp loài chuột này vào bất kỳ danh mục đã biết nào. Cuối cùng, bốn học giả xác nhận đây thực sự là một loài mới và đặt tên cho nó là “Chuột đá bí ẩn” (Laonastes aenigmamus), tượng trưng cho vị trí phân loại khó giải giải đáp như một ẩn đố của nó.

Mười năm sau, ẩn đố xuất hiện bước ngoặt kinh ngạc

Năm 2006, Mary R. Dawson từ Bảo tàng Lịch sử Tự nhiên Carnegie (Mỹ), Laurent Marivaux từ Đại học Montpellier II và Lý Truyền Khuê từ Học viện Khoa học Trung Quốc cùng những người khác đã công bố kết quả nghiên cứu trên tạp chí học thuật Science. Thông qua việc đối chiếu với dữ liệu hóa thạch, họ đã đưa ra một phán quyết gây chấn động giới học thuật: Chuột đá Lào chính là thuộc “Họ Chuột Diatomys” vốn được cho là đã hoàn toàn tuyệt chủng. Theo hồ sơ hóa thạch, các loài động vật thuộc họ Diatomys sống từ đầu kỷ Tiệm Tân (Oligocene) đến cuối kỷ Trung Tân (Miocene), với phạm vi cư trú bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Thái Lan và Pakistan ngày nay. Sau đó, chúng biến mất khỏi lịch sử và được cho là đã tuyệt chủng trong suốt 11 triệu năm.

Giờ đây, nhóm sinh vật đã biến mất hàng chục triệu năm này lại tái xuất dưới dạng thực thể sống. Mary R. Dawson đã ví nó như loài “Cá vây tay” trong bộ Gặm nhấm, nhấn mạnh sự chấn động mà sự xuất hiện của nó mang lại cho giới khoa học. Hiện tại, Chuột đá Lào là loài duy nhất còn tồn tại trong họ Diatomys. “Chuột đá Lào” là tên gọi thông thường, một số phương tiện truyền thông còn gọi nó là “Chuột bí ẩn Lào”, trong khi tên chính thức bằng tiếng Trung là “Chuột đá bí ẩn”.

Về ngoại hình, Chuột đá Lào trông giống sóc, có hộp sọ khá dài, bộ lông màu đen hoặc xám và chiếc đuôi xù chiếm một phần ba chiều dài cơ thể. Chiều dài trung bình khoảng 40 cm, trọng lượng khoảng 300 đến 400 gram, là động vật hoạt động về đêm, thức ăn chủ yếu là thực vật, thỉnh thoảng bắt côn trùng. Phạm vi phân bố tập trung tại khu vực địa hình núi đá vôi nhiệt đới ở phía tây bắc tỉnh Khammouane, Lào.

Từ hai xác chuột trong chợ đến việc được xác nhận là nhóm sinh vật cổ xưa bị thất lạc hàng chục triệu năm, quá trình phát hiện ra Chuột đá bí ẩn khiến người ta không khỏi suy ngẫm liệu những sinh mạng từng bị tuyên bố tuyệt chủng có thực sự biến mất hoàn toàn trong dòng sông thời gian hay không.

Theo Vision Times