Đọc thành tiếng cùng con để nuôi dưỡng tình yêu sách

Tác giả: Linda Wiegenfeld / The Epoch Times. Bản dịch bài giới thiệu giáo dục ngày 21/1/2026; các nhận xét và sách gợi ý thuộc tác giả.

Trong bài viết ngày 21/1/2026, khi dịp kỷ niệm 250 năm nước Mỹ vừa bắt đầu, Linda Wiegenfeld cho rằng đây là thời điểm phù hợp để nhớ quá khứ khi hướng về tương lai.

Nhiều nhà lập quốc Mỹ từng học tiếng Latin, Hy Lạp, triết học, lịch sử và hùng biện, thường qua gia sư hoặc các trường cao đẳng thời kỳ đầu. Nền giáo dục cổ điển ấy được xem là thiết yếu với người lãnh đạo, gồm nền tảng vững về văn chương, lịch sử, luật và triết học Khai sáng. Việc đọc ảnh hưởng mạnh tới tư tưởng chính trị của họ.

Năng lực đọc viết — tức khả năng đọc, viết, nói, nghe và dùng con số để hiểu, giao tiếp, hoạt động hiệu quả — khi ấy khá cao. Một số học giả cho rằng ở các thuộc địa phía bắc, khoảng 70–95% nam giới biết đọc viết; điều này không chỉ giới hạn ở các nhà lập quốc.

Bài nguồn đối chiếu với sự suy giảm ngày nay: điểm toán và đọc của Mỹ xuống mức thấp lịch sử ở một số lớp, đặc biệt sau đại dịch. Theo Nation’s Report Card mà tác giả dẫn, điểm đọc và toán giảm mạnh từ năm 2020 đến 2022. Một nghiên cứu của Đại học Florida và University College London cho thấy tỷ lệ người Mỹ đọc để giải trí hằng ngày giảm hơn 40% trong 20 năm.

Theo tác giả, các yếu tố liên quan gồm thời gian trước màn hình tăng ở cả người lớn và trẻ em, nội dung không phù hợp trong sách, lịch trình bận rộn và quan niệm đọc là việc phải làm thay vì hoạt động thư giãn.

Tác giả nhận xét việc đọc chưa biến mất mà chỉ bớt được ưa chuộng. Lợi ích vẫn lớn, nhưng những hoạt động cạnh tranh sự chú ý ồn ào hơn. Là giáo viên nghỉ hưu và người đọc nhiều, bà mong góp phần khơi lại niềm đam mê đọc bằng cách giới thiệu văn học thiếu nhi thú vị, phù hợp.

Đọc thành tiếng

Bà cho rằng người lớn có thể chưa nhận ra đọc thành tiếng giúp tăng vốn từ, khả năng hiểu, kích thích trí tưởng tượng, khuyến khích đồng cảm và tình yêu sách. Theo tác giả, những điều ấy hỗ trợ việc học và cuộc sống; hơn hết, đọc cùng nhau là trải nghiệm gắn kết cha mẹ với con.

Sách đọc thành tiếng là tác phẩm chất lượng được đọc cho nhau nghe để vui thích. Về kỹ thuật có thể đọc mọi sách thành tiếng, nhưng có cuốn phù hợp hơn. Những sách tác giả coi là tinh hoa cho hoạt động này thường cao hơn trình độ tự đọc của trẻ, nhưng không nên vượt khả năng nghe hiểu. Một số cuốn phù hợp mọi tuổi, kể cả thiếu niên.

Khổ cuối bài thơ The Reading Mother của Strickland Gillilan thể hiện tình cảm của tác giả với kiểu sách ấy. Ý thơ là: bạn có thể có của cải hữu hình không kể xiết, những rương châu báu, những hòm vàng; nhưng không thể giàu hơn tôi, bởi tôi có người mẹ từng đọc cho mình nghe.

Cuốn tác giả đánh giá hữu ích nhất để cha mẹ, giáo viên và người lớn quan tâm khám phá niềm vui, sức mạnh của đọc thành tiếng là Jim Trelease’s Read-Aloud Handbook, ấn bản thứ tám, của Jim Trelease và Cyndi Giorgis. Chuyên mục Dear Abby từng giới thiệu sách khi ra mắt năm 1982. Chuyên gia giáo dục Giorgis cập nhật, chỉnh lý lần xuất bản thứ tám; Trelease, người có ảnh hưởng trong lĩnh vực này, qua đời năm 2022.

Theo bà Wiegenfeld, sách giống bách khoa thư, trả lời nhiều câu hỏi về chủ đề này. Những dữ kiện thú vị được bổ sung bằng câu chuyện hấp dẫn. Phần tuyển sách còn lại liệt kê các cuốn cùng nội dung tóm tắt theo trình độ nghe hiểu, không phải trình độ tự đọc của trẻ. Các mức ấy chỉ mang tính hướng dẫn và thay đổi tùy trẻ.

Những cuốn khác tác giả thấy thú vị và củng cố khía cạnh tích cực của đọc thành tiếng gồm Honey for a Child’s Heart: The Imaginative Use of Books in Family Life của Gladys Hunt và Mark Hunt; Raising Kids Who Read: What Parents and Teachers Can Do của Daniel T. Willingham; The Read-Aloud Family: Making Meaningful and Lasting Connections with Your Kids của Sarah Mackenzie.

Tác giả hy vọng bạn đọc tận hưởng việc đọc thành tiếng và xem đó là một trong những khoản đầu tư quan trọng nhất dành cho con trẻ, cho tương lai, như các nhà lập quốc từng làm.

Theo The Epoch Times. Đối chiếu: NAEP 2022; nghiên cứu iScience năm 2025.