Bản vẽ xưởng Tiffany hé lộ hành trình từ phác thảo đến kính màu

Những bản vẽ phía sau tác phẩm kính màu

Nghệ thuật của Louis Comfort Tiffany thường gắn với các mảng kính màu và những chiếc đèn trang trí. Song phía sau tên tuổi ông là nhiều họa sĩ thiết kế và thợ thủ công cùng làm việc tại xưởng. Trong thời kỳ kinh tế Mỹ tăng trưởng mạnh sau Nội chiến, các gia đình giàu có đặt xưởng thực hiện từ một vật trang trí riêng lẻ đến cả không gian nội thất.

Theo bài viết của Michelle Plastrik trên The Epoch Times và giới thiệu triển lãm của The Met, các bản vẽ trong triển lãm thuộc bộ sưu tập của bảo tàng, liên quan những đơn đặt hàng tại Mỹ và nước ngoài từ giữa thập niên 1880 đến thập niên 1920. Có bản là tranh màu nước hoàn chỉnh để trình khách hàng, có bản phục vụ trực tiếp quá trình thi công và vẫn mang dấu vết sử dụng. Một số ghi lại công trình còn tồn tại; số khác lưu giữ ý tưởng không được chọn hoặc tác phẩm đã hư hại, thay đổi, thậm chí biến mất.

Triển lãm chia thành bốn phần: trang trí nhà ở; không gian tín ngưỡng; các công trình thương mại và văn hóa; và hệ thống chiếu sáng của Thời đại Mạ vàng. Thành quả này gắn với gần bốn thập niên bảo quản, phục hồi bản vẽ trên giấy. Việc nghiên cứu chúng cũng giúp các giám tuyển nhận ra thêm câu chuyện về khách hàng, tác giả bản vẽ và cách họ phát triển ý tưởng.

Từ sân vườn gia đình đến bốn mùa trên cửa kính

Giám tuyển Alice Cooney Frelinghuysen đặc biệt yêu thích một đề án bồn tắm chim bằng tranh khảm kính với hoa lá, do Laura Cecilia Parsons Pratt đặt làm quà cho mẹ chồng tại khu đất của gia đình Pratt ở Long Island. Hai phương án đặt một chiếc bát khảm kính óng ánh trên bệ trang trí hoa. Những dải màu lam, lục và tím trong lòng bát gợi chuyển động của nước, một chủ đề trở lại nhiều lần trong tác phẩm của Tiffany.

Những cửa sổ kính màu cũng trở thành chi tiết nổi bật trong dinh thự của tầng lớp giàu mới. Agnes F. Northrop, một trong những nhà thiết kế gắn bó lâu nhất với xưởng, phát triển lối đưa phong cảnh, vườn cây và hoa vào cửa kính. Bản vẽ cửa sổ “Four Seasons” năm 1897 cho nhà Walter B. Jennings ở Cold Spring Harbor cho thấy phần đóng góp của bà và Tiffany; cả hai cùng ký tên.

Ở phần trung tâm, bốn nhân vật tượng trưng xuân, hạ, thu và đông xuất hiện giữa hoa táo, hoa hồng, lá đỏ và lửa sưởi. Mười hai ô hoa ở viền do Northrop thiết kế tượng trưng cho các tháng trong năm. Trong bản vẽ, Tiffany dùng nét chì đỏ và những lớp màu phóng khoáng; Northrop dùng nét chì chuẩn xác dưới lớp màu nước. Chỉ các tấm kính trung tâm của cửa sổ hoàn chỉnh còn tồn tại. Chúng được cho triển lãm mượn từ một bộ sưu tập tư nhân và đặt trở lại bên cạnh bản vẽ gốc.

Tác phẩm kính hoàn chỉnh kết hợp nhiều loại kính có màu sắc và bề mặt khác nhau để tạo lá cây, áo vải, nước và lửa. Xưởng còn xếp các lớp kính phía trước và phía sau nhằm tăng chiều sâu. Theo bài viết của The Epoch Times, mức độ phức tạp ấy khiến giám tuyển cho rằng Tiffany có thể đã trực tiếp tham gia giai đoạn hoàn thiện; đây là nhận định chuyên môn, không phải thông tin được xác nhận bằng chữ ký trên từng mảnh kính.

Nhà thờ, ngân hàng và chiếc đèn hoa anh túc

Thời đại Mạ vàng không chỉ để lại những dinh thự. Các nhà tài trợ còn góp tiền xây dựng hoặc tu sửa nơi thờ tự. The Epoch Times cho biết năm 1888 có hơn 4.000 nhà thờ đang trong quá trình xây dựng ở Mỹ; năm sau Tiffany thành lập bộ phận chuyên phụ trách loại công trình này. Xưởng chủ yếu làm việc với nhà thờ Tin Lành, nhưng cũng nhận đơn đặt hàng từ cộng đoàn Công giáo và Do Thái giáo.

Bản thiết kế nội thất cho Nhà thờ First Presbyterian tại Poughkeepsie, New York, thực hiện khoảng 1906–1908, sử dụng màu lam, vàng và lục. Bức vẽ nhiều khả năng được trình trong quá trình lựa chọn nhà thầu. Xưởng Tiffany trúng đơn đặt hàng, nhưng phần lớn nội thất từng được thi công nay đã mất. Những tờ giấy còn lại vì vậy trở thành chứng cứ quan trọng về diện mạo công trình.

Xưởng còn phục vụ ngân hàng, nhà hát, tổ chức văn hóa và cơ sở giáo dục. Tranh khảm được xem là thích hợp với ngân hàng vì gợi sự bền vững và thịnh vượng. Một phương án năm 1909 cho ngân hàng Merchants and Mechanics ở Scranton đặt hình sừng sung túc tràn đầy ở trung tâm; cuối cùng ban quản lý chọn một phương án trang trí khác của xưởng.

Đèn Tiffany ngày nay có lẽ là sản phẩm được nhận biết rộng nhất. Từ cuối thập niên 1890 đến thập niên 1920, xưởng làm đèn trần, đèn tường, đèn lồng và đèn bàn bằng kính cắt, kính có vân và nhiều gam màu. Người thợ dựa vào các bản vẽ kích thước thật để ráp các mảng kính; những tranh trình bày mẫu riêng cho khách hàng cho thấy quy mô sáng tạo của xưởng.

Clara Driscoll là một nhà thiết kế đèn quan trọng. Bản mẫu chụp đèn hoa anh túc khoảng năm 1900 trong triển lãm được ghi là “có thể do” bà thực hiện, chứ không xác nhận chắc chắn tác giả. Bản màu nước kích thước thật chỉ vẽ một phần ba hoa văn; khi chế tác, mô típ ấy lặp thêm hai lần quanh chụp đèn hình nón. Hình hoa anh túc cho thấy ảnh hưởng mỹ thuật Nhật Bản trong ngôn ngữ trang trí của xưởng.

Các bản vẽ cho thấy phạm vi phong cách rất rộng, từ Gothic, Phục hưng, Byzantine, Ai Cập, Celtic và cổ điển đến các yếu tố Trung Hoa. Triển lãm giúp nhìn rõ hơn đóng góp của những người làm việc cùng Tiffany, bên cạnh vai trò định hướng của ông và công sức của đội ngũ bảo quản The Met trong việc đưa các bản vẽ hiếm trở lại trước công chúng.

Nguồn: Michelle Plastrik, The Epoch Times; The Metropolitan Museum of Art. Bài viết dịch và biên tập từ nguồn được nêu.