Đọc lại sách kinh điển để tìm lời khuyên về cách sống

Từ hình ảnh một bát súp gà gia truyền, tác giả Jeff Minick gợi lại những cuốn sách về cách sống, tình bạn, suy nghĩ, nấu ăn và ứng xử. Những “đơn thuốc” dưới đây là cách ví von của tác giả khi giới thiệu sách và trình bày quan điểm về đời sống.

Trong bài “Hãy nấu một nồi súp gà” đăng trên The Epoch Times ngày 6/10, Jeffrey Tucker kể về món súp kiểu xưa giúp một người trong gia đình đang mệt cảm thấy dễ chịu hơn. Cảm hứng cho cách chăm sóc này đến từ bà của ông, người nấu súp mà không cần nhìn công thức hay bài báo khoa học nào. “Bà biết vì mẹ bà biết, rồi mẹ của mẹ bà trước đó cũng biết, nối dài về một gian bếp làng quê nơi ai đó lần đầu nghĩ đến việc ninh một con gà với rau củ và thời gian”.

Bài viết của Tucker làm tôi nảy ra một ý nghĩ. Ông nấu súp của bà cho một người thân đang ốm. Liệu những người chịu ảnh hưởng bởi thời đại kỳ lạ chúng ta đang sống có tìm thấy đôi chút khuây khỏa trong phương cách của các bậc “ông bà” đi trước?

Ít ai phủ nhận rằng ngày nay có nhiều người không khỏe. Các cuộc thăm dò và dữ liệu chính phủ cho thấy tỷ lệ trầm cảm, lo âu cao và gia tăng ở người Mỹ mọi lứa tuổi. Chỉ ba năm trước, Tổng y sĩ Mỹ khi đó là Vivek Murthy báo cáo rằng tình trạng cô đơn lan rộng đang góp phần làm tâm trạng chung của người Mỹ u ám hơn. Cuốn sách bán chạy “The Anxious Generation” của Jonathan Haidt mô tả tình trạng bệnh tâm thần lan rộng ở trẻ em và người trẻ, phần lớn do màn hình và mạng xã hội.

Giống như nồi súp gà của Tucker, có những tác giả mà tác phẩm có thể giúp làm dịu cơn sốt bất hạnh; lời khuyên về lạc quan, sức khỏe và sức bền tinh thần của họ từng góp phần định hình tính cách Mỹ. Một số sách đã phủ bụi vì tuổi tác và bị lãng quên. Nhưng khi lấy chúng xuống khỏi giá, ta có thể tìm thấy lời khuyên kiểu xưa để bước ra khỏi thời đại lo âu và đi theo hướng lành mạnh hơn. Dưới đây là năm nguồn trí tuệ như vậy.

“Đơn thuốc” cho cách sống

Bài luận “The Way to Wealth” năm 1758 của Benjamin Franklin có rất nhiều châm ngôn được tập hợp từ các kỳ “Poor Richard’s Almanack” trước đó. Chẳng hạn: “Một ngày hôm nay đáng giá hai ngày mai”; “Nếu không chịu nghe lý trí, hẳn nó sẽ gõ vào đốt ngón tay bạn”; và “Bạn có yêu cuộc sống không? Vậy đừng lãng phí thời gian, bởi đó là chất liệu làm nên cuộc sống”.

“The Way to Wealth” truyền tải sự hóm hỉnh và trí tuệ qua câu chuyện về một đám đông lắng nghe nhân vật Cha Abraham. Cuối truyện, ta nhận được bài học cuối cùng: Mọi người đều tán thưởng lời khuyên của ông, nhưng chẳng ai làm theo.

Nếu muốn tìm vài chục lời gợi ý sống tốt hơn được cô đọng trong một bài luận ngắn, hãy đọc công thức sống tốt của Franklin. Theo tôi, nó đặc biệt hữu ích cho thế hệ Millennials và Gen Z.

“Đơn thuốc” cho cô đơn

“How to Win Friends and Influence People” — thường được biết đến ở Việt Nam với tên “Đắc nhân tâm” — của Dale Carnegie, xuất bản năm 1936, vẫn là một trong những sách bán chạy nhất lịch sử. Năm 2013, Thư viện Quốc hội Mỹ đưa tác phẩm vào danh sách “Những cuốn sách định hình nước Mỹ”.

Trong thời đại nhiều người dành rất nhiều thời gian và năng lượng cho bản thân cùng sự an ổn của chính mình, “Đắc nhân tâm” đưa ra lời khuyên đi ngược xu hướng ấy. Công thức kết bạn của Carnegie rất đơn giản: Quan tâm đến người khác nhiều hơn chính mình, lắng nghe và tránh phàn nàn hay chỉ trích.

Lời ông nói rằng kết bạn bắt đầu từ sự thân thiện chỉ là cách nhắc lại: “Nếu muốn có bạn, bạn phải là một người bạn”. Những điều xưa cũ ấy lại đang vắng bóng hôm nay.

Vì vậy, nếu thấy cô quạnh, hãy thử nghe người khác thay vì chỉ nói, bớt phàn nàn và thực hành lòng tốt. Theo tôi, bạn sẽ có cơ hội tốt hơn để bước ra khỏi cảnh cô lập của mình.

“Đơn thuốc” cho tiêu cực, hoài nghi và tuyệt vọng

James Allen là người Anh, nhưng “As a Man Thinketh” năm 1903 của ông ảnh hưởng sâu sắc đến hàng triệu người Mỹ và cả những tác giả viết sách tự hoàn thiện. Trong cuốn sách ngắn, thực chất là một bài luận dài, tiền đề của Allen rất đơn giản: Chúng ta là những gì mình nghĩ.

Nếu đồng nhất mình với một thời đại bị sự thô thiển làm tê liệt, không còn nhìn thấy cái đẹp, sự thật và lòng tốt, ta cũng sẽ như thế. Nếu tự coi mình là nạn nhân của người khác, như nhiều người hôm nay, ta sẽ không bao giờ làm chủ bản thân. Nhưng nếu chịu trách nhiệm về suy nghĩ, ta có thể vui hơn và yêu cuộc sống hơn.

Cuốn sách bán chạy “The Power of Positive Thinking” năm 1952 của Norman Vincent Peale phát triển ý tưởng của Allen, hòa vào đó những lý tưởng và niềm tin Kitô giáo. Trong thời đại tiêu cực và sợ hãi, theo tôi, chỉ riêng tên gọi đã khiến cuốn sách của Peale đáng có trên giá. Quá nhiều người, cả trẻ lẫn già, sống trong bóng sáng chập chờn của văn hóa màn hình và tin xấu, sự kết hợp làm tâm trạng tối đi và nuôi dưỡng cảm giác thất bại.

Bạn không nhất thiết phải là một trong số đó.

“Đơn thuốc” cho ăn uống

Giống cẩm nang kết bạn của Carnegie, “Joy of Cooking” của Irma Rombauer xuất hiện lần đầu trong Đại suy thoái và ngày nay được xem là một tác phẩm kinh điển ảnh hưởng đến văn hóa Mỹ. Sau chín lần chỉnh sửa, nó vẫn là cuốn sách nấu ăn được nhiều gian bếp tìm đến.

Tương tự “The Power of Positive Thinking” của Peale, chỉ việc có một bản “Joy of Cooking” trong nhà cũng có thể nhắc nhở, nhất là với người trẻ, về một cách sống tốt hơn: Những lợi ích đối với sức khỏe và túi tiền của việc nấu, ăn tại nhà.

Sách còn đưa ra gợi ý tiếp đãi ở nhà, từ bữa ăn đến những cuộc gặp bên cà phê hoặc rượu vang, giúp gia đình hay bạn bè có buổi tối dễ chịu mà không phải chi nhiều tiền tại nhà hàng.

“Đơn thuốc” cho sự lịch thiệp

Theo tôi, khó phủ nhận rằng xã hội đã trở nên thô ráp hơn trong thế kỷ mới. Nhiều người vẫn thực hành phép lịch sự ở mức nào đó, như giữ cửa cho một phụ nữ lớn tuổi, cảm ơn khi được khen hay giúp đỡ. Nhưng nhìn chung, cách trò chuyện và hành xử, ngay cả trong những người được gọi là “tinh hoa”, thường thô tục hoặc thiếu tế nhị.

Nước Mỹ có lịch sử lâu dài về sách lễ nghi, những cẩm nang ứng xử dành cho công dân một nước cộng hòa. Trong đó, “Etiquette” của Emily Post năm 1922 và “Complete Book of Etiquette” của Amy Vanderbilt năm 1952 đã tác động đến xã hội Mỹ, tiếp tục được in dưới những phiên bản cập nhật.

“Miss Manners’ Guide to Excruciatingly Correct Behavior” năm 1982 của Judith Martin, được cập nhật năm 2005, mang đến phép ứng xử bằng sự dí dỏm, sinh động và có chút sắc sảo. Martin còn viết các cẩm nang cùng một chuyên mục báo về phép lịch sự trong đời sống xã hội hỗn độn. Đọc bà, ngay cả người hay than phiền về sự suy giảm văn minh cũng có thể bật cười.

Vì thế, nếu cô đơn, hãy ghé thăm “bác sĩ” Carnegie và xem ông có gợi ý gì. Nếu chán nản, hãy dành vài buổi tham khảo “bác sĩ” Allen. Tùy điều đang làm bạn phiền lòng, những tác giả trên đều có thể giúp theo cách của họ. Cũng nên nhớ rằng, nếu muốn nuôi dạy con trẻ khỏe mạnh, khôn ngoan và có suy nghĩ tích cực, qua những điều truyền lại cho bạn, các “thầy thuốc” ấy có thể đóng vai trò như bác sĩ nhi khoa.

Bạn không phải mắc kẹt trong những trào lưu và xu hướng sai lệch của thời đại. Khi bước ra ngoài chúng, bạn còn có thể truyền cảm hứng để người khác làm tương tự. Như “bác sĩ” Franklin viết: “Chúng ta có thể làm thời cuộc tốt hơn nếu làm bản thân tốt hơn”.

Và đó là cách sự thay đổi bắt đầu.

Theo Jeff Minick, The Epoch Times, ngày 16/10/2026. Nội dung là góc nhìn của tác giả khi giới thiệu sách và những giá trị sống.