Winnie-the-Pooh tròn 100 năm: Một thế giới nhỏ phản chiếu bản tính con người

Marlena Figge, The Epoch Times

Trong văn học, khó tìm được một nhóm nhân vật dễ nhận ra và được yêu mến hơn các nhân vật trong “Winnie-the-Pooh” của A.A. Milne. Ngày 14/10 đánh dấu 100 năm cuốn sách ra mắt, khi gấu Pooh lần đầu được giới thiệu với độc giả bằng cảnh Christopher Robin kéo chú xuống cầu thang một cách chẳng mấy trang trọng.

Câu chuyện thật giản dị; mối nguy lớn nhất các nhân vật gặp phải chỉ là những cuộc chạm trán tưởng tượng với loài Heffalump. Vậy mà “Winnie-the-Pooh” vẫn dễ dàng chiếm được cảm tình của cả trẻ em lẫn người lớn. Truyện quyến rũ đến nỗi các nhà văn khác không khỏi ước mình đã nghĩ ra nó; đồng thời, nó giản dị đến mức họ không hiểu vì sao trước đây mình chưa nghĩ tới.

Nhưng đọc kỹ những trang sách kinh điển của Milne sẽ thấy nhiều điều hơn những cuộc phiêu lưu vui nhộn của một chú gấu và bạn bè. Phiên bản Disney tuy duyên dáng nhưng đã được giản lược nhiều, nên sức hấp dẫn với người lớn cũng có giới hạn. Điều chủ yếu lôi cuốn người xem trở lại các bộ phim ấy là hoài niệm. Với tôi, sách lại là một trong số ít tác phẩm khiến mình bật cười thành tiếng mỗi lần đọc lại.

Những trang sách chứa sự dí dỏm sống động và hiểu biết sâu sắc về bản tính con người. Trẻ nhỏ dễ nắm được câu chuyện, nhưng sự hài hước và những sắc thái tinh tế trong tương tác giữa các nhân vật khiến mỗi lần đọc, tôi lại nhận ra điều mới. Nó phù hợp với định nghĩa về tác phẩm kinh điển của tiểu thuyết gia Italy Italo Calvino: một cuốn sách chưa bao giờ nói hết điều mình cần nói.

Những nhân vật không hoàn hảo

Dù chỉ là một nhóm thú sống trong khu rừng tưởng tượng, cách Pooh và bạn bè tương tác mang đậm tính con người. Họ chẳng hoàn hảo; trên thực tế, Disney đã làm mềm đi một số góc cạnh của họ. Trong sách, các nhân vật ít phẳng hơn nhiều: tất cả đều phải đối diện lòng kiêu hãnh dưới một hình thức nào đó.

Giữa bữa tiệc của Pooh, Eeyore đọc diễn văn gửi đến “những người bạn… kể cả những thành phần lẻ tẻ”, vì tưởng tiệc được tổ chức để vinh danh mình. Pooh thường tự khen, sáng tác những bài hát tôn vinh bản thân, như “Bài ca Pooh lo lắng” mở đầu bằng lời hoan hô Pooh ba lần.

Mỗi khi lòng tự ái bị tổn thương, Piglet bỗng nhớ ra mình có việc cần làm và chạy về nhà. Rabbit cố chỉ huy mọi hoạt động, còn Owl luôn muốn khoe kiến thức uyên bác bằng cách xâu chuỗi thật nhiều từ dài mà rốt cuộc chẳng nói được gì. Tuy vậy, chúng ta thấy lòng kiêu hãnh của họ dễ tha thứ hơn ở những người đồng loại mắc cùng khuyết điểm.

Tri thức và trí tuệ

Milne cũng đưa ra một nhận xét thú vị về giáo dục và cách nó có thể nuôi dưỡng lòng kiêu hãnh thay vì trí tuệ. Rabbit và Owl được xem là có học, còn Pooh được mọi người công nhận là “bộ óc nhỏ bé”. Nhưng chính Pooh nghĩ ra những giải pháp sáng tạo cho vấn đề của mình và bạn bè; đôi lúc chú cũng nghĩ ra cách sáng tạo để làm vấn đề rắc rối thêm. Chú còn là một nhà thơ không biết chữ, biết quan sát và đón nhận vẻ đẹp.

Có thể nói Pooh sở hữu sự khôn ngoan mà kiến thức sách vở chưa đem lại cho Rabbit và Owl; chính sáng tạo giúp chú, thay vì làm mọi thứ theo sách. Vì thế, khi Piglet nhận xét Rabbit có đầu óc, Pooh đáp rằng có lẽ đó là lý do Rabbit chẳng bao giờ hiểu được điều gì.

Milne cho thấy, dù người đánh vần được chữ “Tuesday” xứng đáng được tôn trọng, một người vẫn có thể sống tốt mà không cần đánh vần giỏi đến vậy.

Tình bạn cũng không hoàn hảo

Tình bạn là một chủ đề khác trong sách. Trên phim, Pooh và Piglet luôn thân thiết và đặt nhau lên trước; sách cho thấy tình bạn bền chặt của họ vẫn tồn tại dù đôi khi ích kỷ và có thiếu sót. Giống tình bạn giữa con người, họ thật sự yêu quý nhau, nhưng có lúc cạnh tranh hoặc khéo léo tác động đến nhau vì lợi ích riêng.

Cả Pooh lẫn Piglet đều muốn được khen và đôi khi tiếc vì người kia đã nghĩ ra ý hay trước mình. Khi đặt bẫy Heffalump, họ suýt tranh luận xem mật ong hay quả sồi làm mồi tốt hơn. Nhưng Piglet nhớ rằng nếu dùng quả sồi, chính cậu phải tìm; còn nếu dùng mật ong, Pooh sẽ phải bỏ ra một phần của mình. Thế là Piglet đồng ý mật ong tốt hơn.

Dù có những lúc ích kỷ như vậy, họ vẫn hỗ trợ và muốn bạn mình thành công. Piglet vui trước bữa tiệc vinh danh Pooh; trong “The House at Pooh Corner”, Pooh làm thơ ca ngợi lòng dũng cảm của bạn. Điều quan trọng hơn một thành tích vị tha hoàn hảo là họ bền bỉ giữ tình bạn và bỏ qua những lúc ích kỷ của nhau.

Tương tự, sách bàn đến cách ứng xử với người khó gần. Nhân vật nào cũng có đặc điểm khó chịu đựng, nhưng Eeyore đặc biệt khó tương tác. Chú cho rằng mình xứng đáng được nhận rất nhiều nhưng hiếm khi được đáp ứng, nên luôn bất mãn. Chú hay mỉa mai, giận dỗi ngầm và đôi khi thẳng thừng bất lịch sự với bạn. Vậy mà họ cho thấy phản ứng phù hợp không phải cắt đứt hay cô lập chú, mà kiên trì yêu thương.

Rabbit giải thích Eeyore buồn không phải vì người khác bỏ bê mà vì chính kỳ vọng của chú: “Lỗi của cậu đấy, Eeyore. Cậu chẳng bao giờ đến thăm chúng tớ. Cậu cứ ngồi ở góc rừng này chờ người khác đến. Sao đôi khi cậu không đến thăm họ?”

Ngay cả người lớn cũng cần bài học ấy: yêu thương một người khó gần, cảm thông với họ nhưng không nhận về mình cảm giác có lỗi vì sự bất hạnh của họ.

Chúng ta học được nhiều từ những tương tác tình bạn ấy, nhưng sách không mang giọng giáo huấn. Nó khám phá các kiểu tính cách sẽ tương tác ra sao nếu sống gần nhau trong một cộng đồng. Thực tế, nhiều cộng đồng của chúng ta có lẽ rất giống nhóm Pooh và bạn bè. Truyện trêu nhẹ một số tương tác giữa người với người — thường là những người coi mình quá nghiêm trọng — và mỉm cười trước những dại dột, yếu điểm thường ngày.

Giữa cha và con

Sự xuất sắc của tác phẩm đến từ việc một thế giới lớn như vậy được tạo ra từ một nguồn nhỏ bé: phòng trẻ. Chuyện về Pooh và các con vật được đặt trong câu chuyện lớn hơn về một người cha kể chuyện trước giờ ngủ cho con trai. Truyện sử dụng lối kể ngôi thứ hai hiếm gặp: người kể là người cha nói với con, đôi lúc với cả độc giả, kéo chúng ta vào thế giới ấy.

Milne thể hiện sự thấu hiểu trẻ em: một trong những điều trẻ mong nhất là được coi trọng, được giao trách nhiệm và cảm thấy mình đã lớn. Câu chuyện của người kể dành cho Christopher Robin sự tôn trọng đó, để cậu làm người dẫn dắt sáng suốt, công bằng, chăm sóc các con vật trong rừng; đồng thời còn cho phép cậu sửa lại những điều được kể.

Người kể chủ ý để các con vật phản chiếu sở thích của trẻ: muốn nghe truyện hay thơ nói về chính mình. Christopher Robin biết khen và khích lệ đúng mức mà không nuông chiều. Vì vậy, ở cốt lõi, đây là câu chuyện về tình yêu và sự thấu hiểu giữa cha và con.

Trong khi câu chuyện và nhân vật đủ đơn giản để trẻ nắm bắt, cách chơi chữ, hài hước và nhận xét về xã hội chỉ được hiểu trọn vẹn khi trở lại khu rừng lúc trưởng thành. C.S. Lewis cũng xem giá trị đọc lại khi trưởng thành là một thước đo của sách thiếu nhi. Tác phẩm của Milne vượt thời gian vì đáng đọc ở mọi lứa tuổi và mọi thế hệ.

Cuối “The House at Pooh Corner”, Christopher Robin và Pooh có một trong những cuộc đối thoại nổi tiếng nhất của mình:

“Pooh, hứa là cậu sẽ không bao giờ quên tớ nhé. Kể cả khi tớ một trăm tuổi.”

Pooh nghĩ một chút. “Lúc ấy tớ bao nhiêu tuổi?”

“Chín mươi chín.”

Pooh gật đầu. “Tớ hứa”, chú nói.

Khi Christopher Robin trên những trang sách nay đã tròn một trăm tuổi, có thể nói độc giả sẽ cùng Pooh giữ lời hứa không quên cậu. Sau 100 năm, các nhân vật trong “Winnie-the-Pooh” đã chứng tỏ mình không thể bị lãng quên. Trong nhiều năm nữa, độc giả sẽ tiếp tục ghé thăm họ “ở nơi kỳ diệu ấy trên đỉnh khu rừng”.

Tác giả: Marlena Figge. Nguồn: The Epoch Times — ‘Winnie-the-Pooh’: A Microcosm of Human Nature.