Những điệu valse gần gũi của Johannes Brahms

Khi được đề nghị phối khí tập “Mười sáu điệu valse” dành cho piano, Johannes Brahms bật cười. Trong thư trả lời nhà xuất bản Rieter-Biedermann, ông đùa: Liệu những điệu valse nhỏ ấy có phải được trình diễn tại Cung Triển lãm với thật nhiều trống lớn và trombone hay không?

Từ chiếc piano trong nhà đến phòng khiêu vũ lớn

Tập những tiểu phẩm ngắn dành cho piano bốn tay của Brahms, xuất bản năm 1866, đã trở nên nổi tiếng ngoài dự kiến. Chính nhà soạn nhạc cũng không kỳ vọng nhiều vào thành công của tác phẩm, nhưng đến tháng 1/1867, bốn đợt in bản nhạc đã đạt tổng cộng 1.200 bản.

Rieter-Biedermann, dễ hiểu là rất ấn tượng, nhận ra cơ hội đưa những giai điệu piano nhỏ nhắn, gần gũi trong gia đình đến với khán giả phòng hòa nhạc.

Nhà xuất bản có một kế hoạch kinh doanh tốt và một công chúng sẵn lòng đón nhận. Vienna những năm 1860 đang chứng kiến điệu valse phát triển rực rỡ. Gia đình Strauss đã biến điệu nhảy bản địa thành âm nhạc dành cho những cuộc vui lớn. Khi Brahms thử sức ở thể loại này, valse đã gắn chặt với những phòng khiêu vũ rộng lớn.

Vì sao Brahms lại bật cười trước ý tưởng biến tác phẩm piano khiêm nhường thành màn trình diễn dàn nhạc rộn ràng? Dù tôn trọng âm nhạc của những nhà soạn nhạc như Johann Strauss, Brahms tìm cảm hứng cho các điệu valse của mình từ một “Schubert chưa được biết đến”. Khi ấy, âm nhạc Schubert đang được khám phá lại và dần xuất hiện trong tiết mục biểu diễn. Brahms say mê âm nhạc này và, theo nhà nghiên cứu lịch sử David Brodbeck, đặc biệt quan tâm đến “12 điệu Ländler” (D. 790).

Khác với các điệu valse phòng khiêu vũ phổ biến thời bấy giờ, Brahms viết tiết chế. Những điệu valse quy mô lớn thường lặp nguyên các giai điệu phong phú được tổ chức trong những mối quan hệ chủ đề tinh tế; Brahms chọn cách tiếp cận theo truyền thống cũ. Nét riêng của ông là sử dụng “biến tấu phát triển”. Đây là đặc trưng trong nhiều tác phẩm của Brahms: ông làm mới giai điệu bằng những thay đổi tinh tế về hòa âm, âm khu, tiết tấu và phần đệm.

Giữa xu hướng công chúng ưa chuộng âm nhạc giải trí lớn lao, hoành tráng, Brahms tạo ra một tác phẩm gần gũi và có vẻ đẹp tinh tế. Tháng 8/1866, tạp chí âm nhạc Leipziger allgemeine musikalische Zeitung nhận xét rằng những điệu valse mang nhiều tính cách khác nhau: khi phô diễn và nồng nhiệt, khi đung đưa nhẹ nhàng, khi dịu dàng, khi hoang dã như âm nhạc Gypsy — nhưng luôn độc đáo. Trong tay Brahms, người nghe quên đi vị thế vốn bị xem là thấp của thể loại này.

Điệu valse số 15 của Johannes Brahms, Op. 39

Bản thu âm được George Cai giới thiệu trong bài nguồn là bản chuyển soạn cho violin và piano của điệu Valse số 15 ở giọng La trưởng, do Kaja Danczowska và Janusz Olejniczak trình diễn. Nghe bản trình diễn được bài nguồn giới thiệu.

Là điệu thứ 15 trong tập 16 điệu valse, tác phẩm được yêu thích nhờ sắc thái hoài niệm. Giống những khúc hát ru về sau của mình, Brahms sử dụng giai điệu đung đưa, tựa nhịp ru, chạm tới tình cảm người nghe. Bên dưới là đặc trưng của valse: tiết tấu “ùm–pa–pa” ở nhịp 3/4, gợi một điệu nhảy nhẹ nhàng.

Tác giả: George Cai. Dịch đầy đủ nội dung chính từ The Epoch Times, bài ngày 14/9/2026.