Thứ Năm, 19.11.2026Tiếng Việt / Hoa Kỳ
Giới thiệu
DKN.TVĐại Kỷ Nguyên — Mang đến giá trị cuộc sống
Âm nhạc

Vivaldi khắc họa nắng, mưa và sấm trong concerto “Mùa hè”

Trong “Bốn mùa”, Vivaldi dùng tiếng violin, cả dàn nhạc và những câu thơ để đưa người nghe đi từ cái nóng oi ả đến cơn giông mùa hè.

Tuệ Minh ·
Minh họa đàn violin bên cửa sổ nhìn ra cơn giông mùa hè đang đến
Ảnh minh hoạ

Antonio Vivaldi (1678–1741) được xem là một trong những nhà soạn nhạc có ảnh hưởng lớn nhất thời Baroque. Trong nửa đầu thế kỷ XVIII, giai đoạn cuối của thời kỳ này, ông viết nên tác phẩm bảo đảm cho tên tuổi mình được lưu truyền. Bậc thầy violin sáng tác hơn 800 tác phẩm trong sự nghiệp, gồm khoảng 500 concerto, nhưng có một bộ concerto vẫn nổi bật nhiều thế kỷ sau khi ra mắt.

Với “Bốn mùa”, nghệ sĩ bậc thầy sinh tại Venice đã mở ra một hướng thể hiện mới: bốn bản concerto, khi được trình diễn cùng nhau, mô phỏng thời tiết và thiên nhiên.

Đây là một ví dụ nền tảng của hình thức âm nhạc gợi hình được gọi là âm nhạc chương trình. Theo cảm nhận của tác giả bài viết, khán giả trước đó chưa từng nghe điều gì giống như vậy, và thậm chí có thể lập luận rằng về sau họ cũng chưa nghe được điều gì tương tự.

Bản concerto tiêu biểu của “Bốn mùa” luôn là “Mùa xuân”, phần mở đầu gợi tiếng chim dịu dàng và những bông hoa hé nở. Nhưng tiếp ngay sau đó, concerto “Mùa hè” đầy đam mê của Vivaldi cũng lay động không kém. Dù thời tiết ra sao, tác phẩm vẫn có thể khiến người nghe cảm thấy cái nóng oi ả một cách đầy hứng thú: các nhạc cụ trong dàn nhạc của Vivaldi khắc họa nắng cháy, mưa quất và sấm rền.

Những bản concerto vượt thời gian và một hình thức đột phá

Chương mở đầu của “Mùa hè” báo hiệu một cơn giông ở xa, trong khi tiếng chim đem lại khoảng yên bình tạm thời. Các nốt nhạc ở giọng Sol thứ giữ một sức căng ngày càng tăng trong khoảng 11 phút của concerto. Tiếng violin uyển chuyển trước tiên đóng vai một con chim hót, rồi hóa thành tiếng côn trùng vo ve. Toàn bộ dàn nhạc, từ đàn harpsichord và cello đến viola cùng bè violin, hòa lại, dùng những động tác kéo vĩ nhanh như chớp để diễn tả sét lóe và sấm vang.

Qua ba phần riêng biệt, gọi là các “chương”, người nghe có thể muốn tìm một ly nước mát khi Vivaldi đưa thời tiết mùa hè khắc nghiệt vào hình thức âm nhạc và biến nó thành cái đẹp.

Vivaldi là một trong những người tiên phong của hình thức ba chương, được trình diễn theo trình tự nhanh–chậm–nhanh, và ông sử dụng hình thức ấy trong từng concerto của “Bốn mùa”. Ông cũng góp phần mở đường cho âm nhạc chương trình: loại tác phẩm khí nhạc sử dụng mối liên hệ giữa nhạc cụ và giai điệu để truyền đạt một câu chuyện chi tiết. “Bốn mùa” là một trong những tác phẩm nền tảng của dòng nhạc này.

Nhà soạn nhạc giàu tầm nhìn không chỉ dùng âm nhạc để kể câu chuyện mùa hè; ông còn dùng thơ. Mỗi concerto về một mùa được gắn với một bài sonnet. Hai câu trong bài sonnet của “Mùa hè” viết: “Chim cu cất tiếng, rồi ngay lập tức / Bồ câu và chim sẻ vàng cùng hòa giọng.” Vivaldi sử dụng những bài thơ này để tạo nên trải nghiệm đắm chìm. Trên bản nhạc gốc của các concerto, ông kết hợp phần nhạc với những chữ cái viết hoa biểu thị các câu thơ trong những bài sonnet đi kèm.

Cả khán giả lẫn các thành viên dàn nhạc đều có thể theo dõi.

Năm 1725, bốn concerto lần đầu được xuất bản trong một tập lớn hơn gồm 12 concerto, mang tên “Cuộc tranh tài giữa hòa âm và sự sáng tạo”. Tuy nhiên, bốn concerto đầu tiên đặc biệt mê hoặc người nghe. Tấm thảm âm thanh phong phú mà Vivaldi dệt nên trong “Bốn mùa” chinh phục khán giả khắp nước Pháp. Cuối cùng, các concerto trở thành những tác phẩm vượt thời gian.

“‘Bốn mùa’ của Vivaldi không chỉ nằm trong số những tác phẩm nhạc cổ điển được yêu thích nhất ngày nay”, Martin Pearlman, người sáng lập kiêm giám đốc âm nhạc dàn nhạc Boston Baroque, nói. “Chúng cũng được lưu truyền rộng rãi ngay trong thời của nhà soạn nhạc và truyền cảm hứng cho các tác phẩm âm nhạc chương trình của những người khác.”

Một cuộc hồi sinh của âm nhạc Baroque

Trước khi thành công với “Bốn mùa”, Vivaldi được thụ phong linh mục Công giáo La Mã năm 1703. Dù tranh vẽ thường thể hiện ông đội bộ tóc giả phủ phấn trắng thịnh hành thời đó, tóc tự nhiên của ông có màu nâu đỏ rực, khiến ông được gọi bằng biệt danh “Linh mục Đỏ”. Ông viết một số tác phẩm nổi tiếng nhất, chẳng hạn bản thánh nhạc “Gloria”, trong thời gian sáng tác cho Ospedale della Pietà, một nhạc viện kiêm cô nhi viện dành cho các bé gái, cũng như khi làm giám đốc âm nhạc cho hoàng gia và giới quý tộc ở châu Âu.

Hoạt động sáng tác của Vivaldi trải dài ba thập niên, bắt đầu từ đầu những năm 1700. Các tác phẩm của ông được ngưỡng mộ đến mức ngay cả bậc thầy như Johann Sebastian Bach cũng xem ông là một nguồn ảnh hưởng chủ yếu. Nhưng đến năm 1740, phong cách âm nhạc sống động, giàu kịch tính của nhà soạn nhạc Venice không còn hợp thị hiếu, và tình trạng ấy kéo dài hơn một thế kỷ. Cuối cùng, đầu thế kỷ XX đã chứng kiến một cuộc hồi sinh.

Pearlman giải thích: “Sự hồi sinh dần dần của âm nhạc Vivaldi từ thời điểm đó ban đầu thu hút các nhà âm nhạc học vì ảnh hưởng của ông đối với Bach, người đã nghiên cứu và chuyển soạn một số concerto cho đàn harpsichord. Mặc dù ‘Bốn mùa’ không nằm trong số các concerto mà Bach chuyển soạn, chúng nhanh chóng được công chúng chú ý khi làn sóng khôi phục âm nhạc Vivaldi tiếp diễn.”

Năm 1942, nhạc trưởng người Ý Bernardino Molinari chỉ huy Dàn nhạc Học viện Santa Cecilia thực hiện bản thu thương mại đầu tiên của “Bốn mùa”. Vài năm sau, sự xuất hiện của đĩa nhựa LP giúp các concerto một lần nữa trở nên phổ biến rộng rãi.

Ngày nay, những nốt mở đầu concerto “Mùa xuân” có thể được nghe như một giai điệu riêng trong quảng cáo truyền hình và phim ảnh. Còn concerto “Mùa hè” giống một chương đầy hành động, với phần kết kịch tính góp phần định hình sắc thái cho toàn bộ “Bốn mùa”. Cách phối khí sôi nổi nhắc người nghe rằng, ngay cả giữa những tháng lạnh nhất và những ngày ngắn nhất trong năm, mùa hè cũng chỉ cách chúng ta một bản concerto.

Tác giả: Rebecca Day. Dịch đầy đủ nội dung chính từ The Epoch Times, ngày 25/7/2026.

DKN.TV

Tìm kiếm trên DKN