Người thất nghiệp ở Trung Quốc “giả vờ đi làm” để tránh áp lực gia đình

Thị trường bất động sản, các dự án hạ tầng và tiêu dùng nội địa từng được chính quyền Trung Quốc coi là những thành tựu nay đang đi xuống, tác động mạnh đến việc làm và thu nhập. Nhiều người mất việc không dám cho gia đình biết, lựa chọn “giả vờ đi làm” để giảm bớt áp lực. Chủ đề này vẫn thu hút sự quan tâm lớn trên các mạng xã hội Trung Quốc, theo bài viết ngày 20/10 của The Epoch Times.

“Giả vờ đi làm” trở thành chủ đề nóng

Theo Reuters ngày 20/10 được bài nguồn dẫn lại, hiện tượng này tạo được sự đồng cảm rộng rãi trên mạng xã hội Trung Quốc. Nội dung liên quan trên Douyin, phiên bản TikTok tại Trung Quốc, có tới 610 triệu lượt xem; các chủ đề liên quan trên Weibo có 320 triệu lượt xem.

Trên Xiaohongshu, các bài hướng dẫn nơi tiêu thời gian ban ngày, cách trả lời người thân khi bị hỏi về công việc và ghi chép trải nghiệm “giả vờ đi làm” có hơn 70 triệu lượt xem.

Những bài đăng chia sẻ cách ở bên ngoài cả ngày, như đi công viên, thư viện, quán cà phê và trung tâm mua sắm. Có người viết nhật ký hằng ngày. Tác giả bài “Ngày thất nghiệp thứ 30: Một tháng giả vờ đi làm” kể lại 80 lần tìm việc không thành công.

Trào lưu trước đó thậm chí tạo ra dịch vụ trả tiền để “đi làm”. Cuối tháng 7/2025, một không gian ở quận Tân Giang, Hàng Châu, mang tên “Công ty vô hạn giả vờ đi làm” nổi tiếng trên mạng. Sau đó, những không gian tương tự xuất hiện ở các thành phố khác.

“Công ty” này có diện tích 400 m², hàng chục chỗ làm việc, phòng họp và máy in. Trên tường còn có quy định không được đến muộn, ngủ ngáy tại chỗ làm, hút thuốc, uống rượu, nói tục hoặc yêu đương trong văn phòng. Nhưng mọi thứ đều là “giả”: những “nhân viên” đến đây không nhận lương mà phải trả 30 nhân dân tệ mỗi ngày để thuê chỗ.

Tránh câu hỏi của gia đình, đi lang thang ban ngày

Coco Li, 32 tuổi, từng làm cho một doanh nghiệp bất động sản nhà nước Trung Quốc. Cô nghỉ việc hơn nửa năm trước vì khối lượng công việc lớn và cảm thấy không được ghi nhận. Một lần, cô suýt gửi ảnh bữa trưa tự nấu vào nhóm trò chuyện gia đình rồi dừng lại, vì mẹ có thể hỏi tại sao cô không đến công ty.

Cô nói với Reuters rằng nỗi lo của mẹ “thực ra không giải quyết được vấn đề của tôi”. Khi cha mẹ đến thăm, cô ra công viên, thư viện, quán cà phê và trung tâm mua sắm để tránh bị hỏi.

Một phụ nữ họ Trương, 36 tuổi, trước đây là nhà sản xuất hiệu ứng hình ảnh, mất việc hồi tháng Tám trong đợt cắt giảm nhân sự mà cô cho biết có liên quan đến AI. Cô chỉ đồng ý tiết lộ họ của mình và nói: “Tôi chưa bao giờ nghĩ thư viện vào ngày làm việc lại kín chỗ đến thế”.

Susan Sun, 28 tuổi, bị một công ty Internet sa thải cuối năm ngoái nhưng vẫn giấu gia đình. Tháng Năm năm nay, mẹ và cha dượng cô từ quê chuyển đến Trùng Khánh sống cùng cô để tìm việc.

Vì vậy, cô phải ra khỏi nhà trước 9 giờ sáng và chỉ trở về sau 6 giờ tối để tránh những câu hỏi của gia đình. Hiện Sun sống bằng khoản trợ cấp thất nghiệp 1.864 nhân dân tệ mỗi tháng, khoảng 280 USD theo quy đổi trong bài nguồn, cùng phần tiền trợ cấp thôi việc còn lại.

Cô nói mình sẵn lòng sống đơn giản và không đi làm, nhưng áp lực duy nhất đến từ cha mẹ. Cha mẹ thường lấy lý do “kinh tế không tốt” để khuyên cô tiết kiệm, khiến cô rất lo âu.

Thị trường việc làm tiếp tục suy yếu

Bài nguồn dẫn các nhận định cho rằng hiện tượng “giả vờ đi làm” phản ánh sự suy yếu của thị trường lao động Trung Quốc. Nền kinh tế ngày càng dựa vào xuất khẩu, trong khi nhu cầu nội địa yếu, khủng hoảng bất động sản kéo dài, tài chính chính quyền địa phương khó khăn và tự động hóa cùng AI phát triển nhanh đều gây sức ép lên việc làm, thu nhập.

Theo bài nguồn, dữ liệu quý III công bố ngày 19/10 cho thấy các nhà sản xuất Trung Quốc đối phó cạnh tranh khốc liệt bằng cách giảm giá, cắt nhân sự và giao thêm việc cho những người còn ở lại, khiến nhiều người chịu áp lực nặng nề.

Bài viết cũng dẫn “Báo cáo nghiên cứu việc làm của nhóm lao động cổ xanh Trung Quốc năm 2025”, do Trung tâm Nghiên cứu các hình thức việc làm mới thuộc Bộ Nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc công bố trong năm nay. Báo cáo cho rằng năm 2025 có 280 triệu người làm việc linh hoạt, tăng 40 triệu so với năm 2024, và dự báo con số này sẽ lên 320 triệu năm 2026.

Theo số liệu chính thức được bài nguồn nêu, số người có việc làm trên toàn quốc năm 2025 là 725 triệu, giảm khoảng 9,35 triệu người so với mức 734 triệu năm 2024. Bài nguồn dẫn một số bình luận từ đó ước tính rằng, nếu tính thêm phần tăng của lao động linh hoạt, gần 50 triệu vị trí việc làm chính thức đã biến mất trong năm 2025. Đây là phép suy tính được bài nguồn thuật lại, không phải số liệu thống kê trực tiếp về số vị trí bị cắt giảm.

Bài nguồn cũng nêu sự hoài nghi đối với phạm vi thống kê việc làm chính thức, cho rằng tiêu chí chỉ cần có hơn một giờ lao động được trả công mỗi tuần khiến nhiều người làm việc vặt, giao đồ ăn hoặc lái xe công nghệ vẫn được tính là có việc làm, qua đó có thể che khuất mức độ thất nghiệp thực tế.

An sinh xã hội mỏng, khó duy trì việc che giấu

Một số người so sánh tình trạng này với khủng hoảng tài chính châu Á thập niên 1990, khi nhiều người lao động Hàn Quốc và Nhật Bản giấu việc thất nghiệp rồi đi lang thang bên ngoài.

Yige Dong, trợ lý giáo sư xã hội học tại Đại học Buffalo ở Mỹ, nhận định rằng so với Nhật Bản và Hàn Quốc trong thập niên 1990, mạng lưới an sinh xã hội Trung Quốc tương đối yếu, vì vậy người mất việc có thể khó tiếp tục che giấu tình cảnh của mình hơn.

Bà nói đến một lúc nào đó, “cá nhân có thể sẽ quan tâm hơn đến việc huy động nguồn lực từ mọi kênh có thể, trong đó có vay tiền gia đình và họ hàng”.

Diana Fu, phó giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Toronto, cho rằng “giả vờ đi làm” vừa giúp một số người thất nghiệp giữ thể diện, vừa có thể làm giảm bớt bất mãn của một bộ phận người dân; theo bà, điều đó có thể có lợi cho việc duy trì ổn định của chính quyền Trung Quốc.

Ghi chú biên tập: Đơn vị công tác của Diana Fu được đối chiếu theo hồ sơ chính thức của Đại học Toronto, thay cho thông tin Đại học Cornell trong bài nguồn.

Theo Ngô Thụy Xương, The Epoch Times. Các ý kiến và phép suy tính trong bài được quy cho nguồn, báo cáo hoặc người phát biểu tương ứng.