Đại học Công nghệ Bắc Kinh chấm dứt hợp đồng với giảng viên sau tranh cãi về nữ quyền
Theo Đại Kỷ Nguyên ngày 1/10, Đại học Công nghệ Bắc Kinh thông báo hôm 29/9 đã chấm dứt quan hệ tuyển dụng với trợ lý giáo sư Bùi Dật (裴轶, Pei Yi), thuộc khoa Luật. Vụ việc liên quan đến những phát ngôn bị một số người cho là cổ súy “nữ quyền cực đoan”, nhanh chóng trở thành chủ đề được bàn luận trên Weibo và ở ngoài Trung Quốc.
Đại học Công nghệ Bắc Kinh là một trong bảy trường đại học có quan hệ mật thiết với lĩnh vực quốc phòng Trung Quốc. Thông báo của trường cho rằng giảng viên đã “vi phạm nghiêm trọng chuẩn mực đạo đức nghề nghiệp và quy tắc ứng xử của giáo viên”; trường quyết định hủy tư cách hướng dẫn nghiên cứu sinh, thu hồi tư cách đảm nhiệm vị trí giảng viên và chấm dứt hợp đồng. Tuy nhiên, thông báo không nêu hành vi cụ thể dẫn đến các biện pháp này, khiến dư luận đặt câu hỏi.
Tranh cãi về lời nhắc trước một môn học
Theo các thông tin được Đại Kỷ Nguyên dẫn lại, Bùi Dật mở môn tự chọn “Bảo vệ quyền và lợi ích của phụ nữ trong thời đại số” trong học kỳ này. Trước khi bắt đầu, bà thông báo trong nhóm đăng ký rằng môn học có “đặc tính chocolate, có thể khiến một số sinh viên khó chịu”, và đề nghị những người chỉ muốn lấy tín chỉ hoặc tham gia cho vui sớm rút khỏi lớp.
Một số sinh viên và người dùng mạng liên hệ câu nói với một cách nói trên mạng rằng người ăn chocolate không sao nhưng chó ăn sẽ chết. Họ cho rằng bà ám chỉ người chấp nhận môn học là người, còn người không chấp nhận là chó, và cáo buộc bà xúc phạm nam giới. Sau đó, một số phát ngôn trước đây trên tài khoản mạng xã hội của bà, trong đó có câu “tôi ủng hộ nam giới thấp hơn một bậc”, được đưa ra làm tranh cãi tăng lên.
Bùi Dật giải thích rằng bà dẫn ý “cuộc sống giống như một hộp chocolate” trong phim Forrest Gump, không sử dụng cách nói thô tục trên mạng. Lời giải thích không làm dịu sự phản đối của một bộ phận người dùng mạng; môn học sau đó bị nhà trường dừng lại.
Câu hỏi về phụ nữ trong cơ quan quyền lực
Đại Kỷ Nguyên cho biết một đoạn video lớp học và ảnh chụp bài giảng được lan truyền cho thấy Bùi Dật từng thảo luận về sự tham gia chính trị của phụ nữ ở cấp lãnh đạo cao nhất. Bài nguồn đặt vấn đề rằng nội dung này có thể là nguyên nhân sâu xa của vụ việc; đây là cách lý giải của bài báo và các ý kiến được dẫn, không phải lý do đã được nhà trường công bố.
Trong video, khi giảng về việc tăng tỷ lệ phụ nữ tham chính và thực hiện quyền chính trị của phụ nữ, bà nói rằng nếu không có quyền chính trị, các nội dung khác chỉ là lời nói suông. Bà hỏi sinh viên trong bảy ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị nên có bao nhiêu phụ nữ. Một số sinh viên trả lời ba hoặc bốn; bà hỏi lại: “Tại sao không thể là bảy?”
Bà dẫn quan điểm của cố thẩm phán Tòa án Tối cao Mỹ Ruth Bader Ginsburg: khi được hỏi có bao nhiêu nữ thẩm phán là đủ, Ginsburg trả lời cả chín người. Theo phần trình bày trong nguồn, khi bị cho là cực đoan, bà Ginsburg đặt câu hỏi tại sao trước đây chín thẩm phán đều là nam giới không bị coi là cực đoan, còn chín người đều là nữ lại bị đánh giá như vậy.
Từ ví dụ đó, Bùi Dật đặt vấn đề liệu bảy ủy viên Thường vụ đều là nam giới có bị coi là cực đoan hay không. Bà nói nếu thực sự bình đẳng thì người có năng lực phải được tiến lên, rồi hỏi liệu thực tế có đúng như vậy. Bà cũng nói về ảnh hưởng bất lợi của việc sinh con đối với sự nghiệp và khả năng thăng tiến chính trị của phụ nữ. Một ảnh chụp bài giảng được lan truyền có tiêu đề “Bùi Dật: Bàn về cơ cấu giới tính của bảy ủy viên Thường vụ và sự tham chính của phụ nữ”.
Theo bài nguồn, một lá thư tố cáo được tài khoản tự truyền thông đăng lại hôm 26/9 không chỉ phàn nàn về những phát ngôn trên mà còn coi việc bà ủng hộ phong trào MeToo và truyền bá nữ quyền là “phát ngôn chính trị không phù hợp”. Người viết thư yêu cầu cơ quan liên quan điều tra liệu bà có gây nguy hại cho an toàn ý thức hệ quốc gia hay không.
Sau khi thư được công bố, một số người dùng mạng nghi ngờ việc chấm dứt hợp đồng không chủ yếu xuất phát từ vấn đề đạo đức nghề nghiệp hay phát ngôn xúc phạm nam giới, mà do bà đề cập bảy ủy viên Thường vụ và chạm vào giới hạn thảo luận chính trị. Một ý kiến được bài nguồn dẫn còn suy đoán có sự can thiệp của cơ quan an ninh quốc gia; bài báo không đưa ra xác nhận chính thức cho suy đoán đó.
Lo ngại về không gian thảo luận trong đại học
Đại Kỷ Nguyên dẫn một bài viết dài của người dùng mạng đặt câu hỏi: nếu vấn đề này cũng không thể được đưa vào lớp học, điều đáng bàn không còn chỉ là giảng viên có phải người theo nữ quyền hay không, mà là câu hỏi nào được thảo luận, ai quyết định, dựa vào căn cứ gì và ranh giới ở đâu.
Người viết cho rằng một quan điểm sai trên bục giảng chưa phải điều đáng sợ; điều đáng lo là mọi người đều biết đâu là câu trả lời “đúng” nhưng không ai dám hỏi tại sao. Theo quan điểm này, đại học cần tạo điều kiện để lời nói sai được phản biện, suy nghĩ sai được sửa, các quan điểm khác nhau được tranh luận và câu hỏi sắc bén được nghiên cứu.
Bài viết mong vụ việc không kết thúc ở một giảng viên, mà giúp nhìn lại liệu đại học đang bảo vệ đạo đức nghề nghiệp hay vạch ra những giới hạn. Người viết dùng hình ảnh “không thể chạm vào mông hổ” để đặt vấn đề: thay vì chỉ dạy sinh viên không được hỏi, đại học nên cho phép họ hỏi vì sao lại không được.
Theo thông tin công khai được bài nguồn tổng hợp, nhóm bảy trường đại học quốc phòng gồm Đại học Hàng không Vũ trụ Bắc Kinh, Đại học Công nghệ Bắc Kinh, Đại học Khoa học và Công nghệ Nam Kinh, Đại học Hàng không Vũ trụ Nam Kinh, Đại học Bách khoa Tây Bắc, Đại học Công nghiệp Cáp Nhĩ Tân và Đại học Kỹ thuật Cáp Nhĩ Tân. Các trường từng trực thuộc cơ quan quản lý khoa học, công nghệ và công nghiệp quốc phòng Trung Quốc, hiện thuộc Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin. Cả bảy trường được bài nguồn nêu là có tên trong Danh sách Thực thể kiểm soát thương mại của Bộ Thương mại Mỹ.
