Hai câu chuyện xưa về tôn sư trọng đạo
Hàn Dũ thời Đường từng viết trong “Sư thuyết”: thầy là người truyền đạo, trao kiến thức và giải điều còn nghi vấn. Với học trò, tôn sư trọng đạo là chuẩn mực cần noi theo suốt đời. Tác giả bài viết trên SecretChina nhận xét truyền thống ấy đang dần bị quên lãng trong xã hội Trung Quốc hiện nay, và kể hai câu chuyện với mong muốn gợi mở giáo dục cho trẻ nhỏ.
Trình môn lập tuyết
Theo “Tống sử”, quyển 428, phần “Đạo học truyện nhị — Dương Thời truyện”, Dương Thời thời Bắc Tống thích đọc sách từ nhỏ, lớn lên càng chăm học. Ông từng theo Trình Hạo; sau khi Trình Hạo qua đời, ông tiếp tục học với em của thầy là Trình Di, một học giả nổi tiếng nghiêm cẩn trong học vấn. Dương Thời luôn rất kính trọng thầy.
Một ngày, Dương Thời cùng bạn học Du Tạc tới thăm Trình Di để hỏi về học vấn. Khi đến nơi, thầy đang ngồi nghỉ trong nhà. Biết thầy đang nghỉ, hai người không vào làm phiền mà lặng lẽ chờ ngoài cửa.
Đang là mùa đông, trời lạnh và tuyết bắt đầu rơi. Hai người vẫn đứng đó, không rời đi. Tuyết càng lớn, rơi xuống vai và dưới chân, nhưng họ chỉ yên lặng chờ đợi.
Rất lâu sau, Trình Di mới biết học trò vẫn đứng ngoài cửa. Khi ấy tuyết đã đọng dày.
Về sau, thành ngữ “Trình môn lập tuyết”, nghĩa là đứng trong tuyết trước cửa thầy Trình, được dùng để nói về sự kính trọng thầy và lòng thành cầu học. Câu chuyện còn được gọi bằng những cách rút gọn như “lập tuyết”.
Tử Cống kính thầy
Trong việc tôn sư trọng đạo, Tử Cống, học trò Khổng Tử, cũng để lại một tấm gương.
Theo thiên “Tử Trương” trong “Luận ngữ”, đại phu nước Lỗ Thúc Tôn Vũ Thúc nói trước mọi người trong triều rằng Tử Cống hiền tài hơn Khổng Tử. Khi nghe chuyện, Tử Cống phủ nhận và dùng tường rào làm ví dụ.
Ông nói tường nhà mình chỉ cao ngang vai, người ngoài dễ nhìn thấy vẻ đẹp bên trong. Nhưng tường nhà thầy Khổng Tử cao nhiều nhẫn, tức nhiều mét; nếu không tìm được cửa mà vào thì không thể thấy vẻ huy hoàng của tông miếu bên trong. Theo Tử Cống, lời khen ông vượt thầy bắt nguồn từ việc chưa hiểu sự lớn lao của Khổng Tử.
Câu chuyện cho thấy Tử Cống không vì lời khen không đúng mà tự mãn. Ông giữ sự khiêm nhường và hết lòng bảo vệ thầy.
Khổng Tử qua đời, các học trò rất đau buồn. Theo lễ tục thời đó, họ để tang thầy ba năm. Hết thời gian ấy, mọi người chuẩn bị rời mộ Khổng Tử để trở về cuộc sống riêng.
Riêng Tử Cống vẫn ở lại thêm ba năm nữa. Tổng cộng sáu năm, ông mới rời nơi ấy.
“Sử ký — Khổng Tử thế gia” ghi lại rằng học trò đều để tang ba năm; khi hết ba năm, họ từ biệt trong nước mắt, mỗi người bày tỏ hết nỗi buồn, có người còn ở lại. Riêng Tử Cống dựng chỗ ở bên mộ, đủ sáu năm rồi mới đi.
Điều muốn gửi gắm
Tác giả bài nguồn chia sẻ rằng câu chuyện Tử Cống và Trình môn lập tuyết khiến mình xúc động và hướng về những điều tốt đẹp.
Tác giả cũng nhìn nhận thời đại đã thay đổi; có phụ huynh cho rằng một số giáo viên hành xử không đúng và không xứng với sự kính trọng của học trò. Tác giả, cũng có con và thường suy nghĩ điều gì là đúng cho trẻ, rút ra kết luận rằng giữa thời thế hỗn loạn, giữ gìn phẩm hạnh vẫn là điều quan trọng nhất.
Nguồn: SecretChina (看中國). Bài dịch giữ quan điểm của tác giả nguồn; các câu chuyện được quy về thư tịch được bài gốc dẫn.
