Triển lãm Oxford nhìn lại hình tượng Aphrodite qua nhiều thời đại

Một triển lãm đang diễn ra tại Bảo tàng Ashmolean ở Oxford, Anh, lần theo cách hình tượng nữ thần Aphrodite thay đổi từ tín ngưỡng cổ đại đến nghệ thuật đương đại. Qua hơn 150 hiện vật, triển lãm đặt câu hỏi vì sao cùng một nhân vật có thể đại diện cho tình yêu, sức sinh thành, cái đẹp và cả những cuộc tranh luận về cách nhìn cơ thể phụ nữ.

Từ đảo Cyprus đến thế giới La Mã

Theo Bảo tàng Ashmolean, triển lãm Aphrodite: The Making of a Goddess mở từ ngày 8/10/2026 đến 11/4/2027. Các hiện vật bao gồm khảo cổ, điêu khắc, hội họa, nghệ thuật đương đại và thời trang. Bảo tàng dùng hành trình của nữ thần để cho thấy những quan niệm về vẻ đẹp và tình yêu thay đổi theo từng thời kỳ.

Aphrodite gắn với đảo Cyprus trong thần thoại Hy Lạp và các dấu tích thờ phụng cổ. Khi văn hóa Hy Lạp lan rộng, hình tượng này đến La Mã với tên gọi Venus. Bảo tàng nhấn mạnh rằng nữ thần không chỉ có một diện mạo hoặc một ý nghĩa cố định: các cộng đồng khác nhau đã diễn giải bà theo nhu cầu và niềm tin của họ.

Trong bài viết về triển lãm, BBC dẫn lời giám tuyển Anja Ulbrich giải thích rằng thời kỳ đầu, Aphrodite còn gắn với sức sinh thành của con người, động vật và thực vật; một số câu chuyện cổ cũng nhắc đến khía cạnh chiến binh của bà. Vì vậy, cách hiểu nữ thần chỉ như biểu tượng của sắc đẹp là một lát cắt muộn hơn của lịch sử lâu dài ấy.

Một bước ngoặt của nghệ thuật điêu khắc

BBC đặt tác phẩm Aphrodite of Knidos của nhà điêu khắc Praxiteles, khoảng thế kỷ IV trước Công nguyên, ở trung tâm câu chuyện về sự thay đổi trong tạo hình. Bản gốc đã thất lạc; những bản sao La Mã về sau giúp giới nghiên cứu hình dung bố cục của tác phẩm.

Trước đó, hình tượng nam giới khỏa thân đã có chỗ đứng trong nghệ thuật Hy Lạp, còn nữ thần thường được thể hiện với trang phục và những dấu hiệu nhận diện khác. Tác phẩm của Praxiteles tạo ra một khuôn mẫu mới, trong đó tư thế và góc nhìn của người xem trở thành một phần của ý nghĩa tác phẩm. Đây cũng là điểm khởi đầu cho những tranh luận kéo dài về ranh giới giữa ca ngợi cái đẹp và biến phụ nữ thành đối tượng để ngắm nhìn.

Qua thời Phục Hưng, nghệ sĩ châu Âu tìm lại các mẫu hình cổ điển. Hình tượng Venus xuất hiện trong nhiều chất liệu và cách diễn đạt, từ tranh đến tượng. Việc lặp lại một kiểu tạo hình suốt nhiều thế kỷ cho thấy ảnh hưởng bền bỉ của nghệ thuật cổ, đồng thời cho thấy mỗi thời đại đặt thêm quan niệm riêng vào cùng một nhân vật.

Một hình tượng, nhiều cách đọc

Những phản ứng đối với tác phẩm về Venus không phải lúc nào cũng giống nhau. BBC nhắc đến việc nhà hoạt động Mary Richardson tấn công bức Rokeby Venus của Diego Velázquez tại Phòng trưng bày Quốc gia London năm 1914. Sự kiện ấy phản ánh tranh cãi quanh cách phụ nữ được thể hiện và được công chúng nhìn ngắm trong không gian nghệ thuật.

Ở chiều khác, Ashmolean trưng bày cả các diễn giải mới trong nghệ thuật và văn hóa đại chúng. Bảo tàng cho rằng sức sống của Aphrodite nằm ở khả năng tiếp tục được tái tạo: nữ thần có thể gợi ra vẻ đẹp, quyền tự chủ, niềm tin tôn giáo hoặc một câu hỏi về chuẩn mực thẩm mỹ, tùy tác phẩm và bối cảnh.

Triển lãm không đưa ra một khuôn mẫu duy nhất cho Aphrodite. Thay vào đó, lịch sử của bà cho phép người xem nhận ra cách một hình ảnh cổ xưa đi qua nhiều nền văn hóa mà vẫn khơi dậy những câu hỏi mới.

Nguồn: Bảo tàng Ashmolean, trang triển lãm Aphrodite: The Making of a Goddess; BBC Culture, bài viết của Matthew Wilson về hình tượng Aphrodite, ngày 8/10/2026.

Tuệ Minh