Năm bài học từ nhà giáo dục Booker T. Washington

Nhà giáo dục và tác giả người Mỹ Booker T. Washington đề cao trách nhiệm cá nhân, lao động chăm chỉ và lòng kiên trì trước nghịch cảnh. Theo tác giả Duncan Burch của The Epoch Times, cuộc đời và những điều ông để lại vẫn mang đến nhiều bài học cho con người hôm nay.

Sinh ra trong cảnh nô lệ tại Virginia năm 1856, Booker T. Washington trở thành một trong những tiếng nói nổi bật vận động cho những người từng là nô lệ và hậu duệ của họ.

Được giải phóng gần cuối cuộc Nội chiến Mỹ, ông vừa làm vừa học tại một trường sư phạm và nông nghiệp ở Virginia, rồi theo học một trường thần học tại Washington, D.C. Năm 25 tuổi, ông được bổ nhiệm làm người đứng đầu đầu tiên của Học viện Tuskegee ở Alabama, giữ cương vị này gần 35 năm cho tới khi qua đời năm 1915.

Washington thu hút sự chú ý trên toàn quốc năm 1895 với bài diễn văn tại Triển lãm Atlanta. Báo chí khắp nước đưa tin, giúp ông trở thành người vận động nổi tiếng cho sự tiến bộ của người da đen tại Mỹ, đặc biệt ở miền Nam.

Tuy nhiên, khi ảnh hưởng và quyền lực của ông ngày càng lớn, một số lãnh đạo da đen chỉ trích ông vì sẵn sàng thỏa hiệp với người da trắng. Họ gọi bài diễn văn nổi tiếng của ông là “Thỏa hiệp Atlanta”.

Washington thường công khai bày tỏ rằng kiếm tiền, xây dựng doanh nghiệp và hợp tác với xã hội chủ yếu do người da trắng chi phối, qua việc trở thành một bộ phận không thể thiếu của nền kinh tế, có thể giúp người da đen nhiều hơn việc biểu tình đòi bình quyền. Nhưng trong đời tư, ông vẫn làm việc để bảo vệ các quyền ấy. Mãi hơn ba thập niên sau khi ông qua đời, người ta mới biết rộng rãi rằng ông đã bí mật chuyển những khoản tiền đáng kể để hỗ trợ nhiều vụ kiện chống các đạo luật phân biệt chủng tộc khắp miền Nam.

Năm 1901, ông xuất bản tự truyện bán chạy “Up from Slavery” — có thể hiểu là “Vươn lên từ cảnh nô lệ” — vẫn được nghiên cứu tại các trường học trên khắp nước Mỹ. Trong đời mình, ông xuất bản hơn một chục cuốn sách, thực hiện hàng trăm bài diễn văn và quyên góp hàng triệu USD để xây dựng, tài trợ hàng nghìn trường học cho học sinh da đen.

Tác giả bài nguồn rút ra năm bài học từ cuộc đời và trí tuệ của ông.

1. Tinh thần lao động mạnh mẽ

Washington tin vào giá trị của lao động chăm chỉ. Ông thể hiện niềm tin ấy trong diễn văn, trước tác và hành động. Ông viết: “Chưa từng có điều gì đáng có đến với tôi mà không phải là kết quả của lao động chăm chỉ”.

Sau khi được giải phóng khỏi cảnh nô lệ tại Virginia, Washington khi ấy chín tuổi cùng gia đình chuyển tới Tây Virginia. Ban đầu ông làm trong các lò muối, rồi trong mỏ than. Năm 16 tuổi, ông trở lại Virginia học tại Học viện Nông nghiệp và Công nghiệp Hampton, trang trải học phí bằng công việc lao công ở trường.

Người đứng đầu Hampton ấn tượng với tinh thần làm việc của Washington đến mức giới thiệu ông lãnh đạo Học viện Sư phạm và Công nghiệp Tuskegee mới thành lập tại Tuskegee, Alabama. Ban đầu, các lớp học diễn ra trong một phòng do nhà thờ địa phương cho sử dụng. Nhưng trong vòng một năm, Washington đã quyên đủ tiền mua một khu đất gần đó, nơi ông và các học trò xây dựng trường.

Họ tự làm gạch, xẻ gỗ, xây các lớp học và chuồng trại từ nền móng. Họ cũng trồng trọt và chăn nuôi. Washington tin vào giá trị lao động chân tay, nên bên cạnh kiến thức học thuật, học viên còn phải học các nghề và kỹ thuật nông nghiệp.

Ông nói: “Một người không ngừng đóng góp cho sự an lành về vật chất, trí tuệ và đạo đức của nơi mình sống sẽ không bị bỏ quên phần thưởng xứng đáng quá lâu”.

2. Tự lực

Washington không biết cha mình là ai. Suốt đời, ông thường ghi nhận công lao của mẹ trong việc dạy ông tinh thần lao động và các giá trị giúp ông thành công. Dẫu vậy, xét trên nhiều phương diện, ông là người tự gây dựng cuộc đời.

Ông rời nhà năm 16 tuổi, gần như không có gì ngoài bộ quần áo trên người, rồi trở thành một trong những lãnh đạo và nhà giáo dục da đen nổi bật nhất nước Mỹ. Ông vươn lên từ cảnh nô lệ, sau đó dành phần đời còn lại giúp những người từng là nô lệ và hậu duệ cải thiện hoàn cảnh, nâng cao vị thế trong xã hội do người da trắng chi phối.

Khi ông thành lập Tuskegee, nhiều người da đen khắp miền Nam không chỉ nghèo mà còn mù chữ. Washington hiểu cần dạy họ đọc viết, đồng thời nhận thấy việc dạy họ tự nuôi sống bản thân bằng cách cung cấp thức ăn, quần áo và chỗ ở cũng quan trọng không kém, nếu không muốn nói là hơn.

Ngay từ đầu, ông thiết kế Tuskegee như một tổ chức tự túc. Giáo viên và học viên xây dựng các tòa nhà, chăm sóc cây trồng, chăn nuôi. Tuy chủ yếu là trường đào tạo giáo viên dạy các môn học truyền thống, đây cũng là trường nghề, nơi những nhà giáo tương lai đồng thời học các nghề thủ công và kỹ năng có ích nhất cho những người họ sẽ giảng dạy. Bên cạnh đọc, viết và toán, học viên học nghề mộc, xây gạch, trồng trọt và chăn nuôi.

Sự chú trọng tự lực sớm mang lại kết quả. Cũng như Tuskegee được giáo viên và học viên tự tay dựng nên, nhiều người tốt nghiệp tiếp tục xây dựng hàng trăm trường khác khắp miền Nam bằng cách tương tự.

3. Vượt qua nghịch cảnh

Giống những người da đen khác ở miền Nam sau thời kỳ Tái thiết, Washington gặp nhiều nghịch cảnh nhưng không chịu nản lòng.

“Tôi đã bắt đầu mọi việc với ý nghĩ rằng mình có thể thành công”, ông viết.

Ông coi nghịch cảnh là thử thách cần vượt qua. Ông nói: “Tôi học được rằng thành công không nên được đo bằng địa vị một người đạt tới trong đời, mà bằng những trở ngại người ấy vượt qua trong khi cố gắng thành công”.

Về hoàn cảnh khó khăn mà ông và những người da đen khác sinh ra đã phải đối diện, ông tin rằng “từ cuộc đấu tranh gian khó và khác thường buộc phải trải qua, con người có được sức mạnh và sự tự tin mà người có con đường tương đối bằng phẳng nhờ xuất thân và chủng tộc không có”.

Washington vượt nhiều trở ngại để thành công, trở thành tấm gương cho giáo viên, học viên ở ngôi trường ông điều hành, cùng những người khắp nước nghe ông diễn thuyết và đọc sách của ông.

Ông nói: “Mỗi người đã trưởng thành đến mức có ích, mỗi người đã tạo được dấu ấn, gần như không ngoại lệ, đều là người vươn lên bằng cách vượt trở ngại, tháo gỡ khó khăn, quyết tâm không bỏ cuộc khi gặp điều khiến mình nản lòng”.

“Người học được cách làm một việc tốt hơn bất cứ ai, học được cách làm một việc bình thường theo một cách khác thường, là người có sức mạnh và ảnh hưởng mà không nghịch cảnh nào tước đi được”.

4. Nuôi dưỡng các mối quan hệ

Suốt đời, Washington có tài xây dựng quan hệ hợp tác vững chắc với những người có năng lực và ảnh hưởng. Các mối quan hệ ấy giúp ông rất nhiều trong nỗ lực nâng đỡ người cùng chủng tộc.

“Càng lớn tuổi, tôi càng tin rằng không nền giáo dục nào từ sách vở và thiết bị đắt tiền có thể sánh với điều có được khi tiếp xúc với những người đàn ông và phụ nữ vĩ đại”, ông viết.

Washington ở bên nhiều người thông minh, cả da đen lẫn da trắng, cố gắng vun đắp quan hệ và mời họ góp sức cho sự nghiệp của mình. Ở Tuskegee, ông tuyển dụng và làm việc cùng nhiều người da đen tài năng như George Washington Carver. Theo bài viết của Duncan Burch, ông mời Carver đứng đầu Khoa Nông nghiệp sau khi đọc nghiên cứu của Carver về một bệnh gây hại cho cây đậu tương.

Ông có quan hệ hợp tác hiệu quả với các nhà công nghiệp như John D. Rockefeller và Henry H. Rogers của Standard Oil. Nhà tư bản ngành thép Andrew Carnegie từng tới thăm ông ở Tuskegee. Ông cũng kết bạn với George Eastman, người sáng lập Eastman Kodak; Julius Rosenwald, chủ tịch Sears, Roebuck and Company; cùng các ông trùm đường sắt Collis Huntington và William Baldwin Jr.

Họ và nhiều nhà từ thiện khác đóng góp những khoản tiền lớn để hỗ trợ sự nghiệp giáo dục người da đen miền Nam của Washington.

Hai tổng thống William McKinley và Theodore Roosevelt tới thăm ông ở Tuskegee. Ông được mời phát biểu tại nhiều tổ chức danh tiếng, từng cùng Mark Twain diễn thuyết trong một buổi gây quỹ ở Carnegie Hall, New York. Ông cũng được mời nói chuyện tại một số đại học nổi bật nhất nước và nhận bằng danh dự của Harvard cùng Dartmouth.

5. Yêu thương thay vì thù hận

Khi còn nhỏ, Washington nghe mẹ cầu nguyện được thoát khỏi cảnh nô lệ, rồi cuối cùng chứng kiến lời cầu nguyện ấy được đáp lại.

Ông là tín đồ Cơ Đốc suốt đời. Dù theo học Wayland Seminary một thời gian ngắn trước khi thành lập Tuskegee, ông dành thời gian dạy học nhiều hơn thuyết giảng. Tuy vậy, ông luôn tìm cách sống theo các giá trị Cơ Đốc của mình; theo tác giả, nhiều thành tựu của ông là minh chứng cho những giá trị ấy.

Tuskegee, khởi đầu trong một căn phòng do nhà thờ cho sử dụng, luôn là cơ sở xây dựng trên các nguyên tắc nền tảng của Cơ Đốc giáo. Washington viết: “Tôi học được rằng những người vĩ đại nuôi dưỡng tình yêu, còn những người nhỏ nhen mới ôm giữ thù hận. Tôi học được rằng giúp đỡ người yếu khiến người giúp trở nên mạnh mẽ; còn áp bức người bất hạnh khiến bản thân yếu đi”.

Trong diễn văn và trước tác, ông thường trình bày các lời dạy trong Phúc Âm.

Nhắc tới lời Chúa Jesus khuyên môn đồ yêu thương kẻ thù và cầu nguyện cho người bức hại mình, Washington nói: “Tôi sẽ không cho phép bất cứ người nào, dù màu da ra sao, thu hẹp và hạ thấp tâm hồn tôi bằng cách khiến tôi thù ghét họ”.

Tác giả: Duncan Burch, The Epoch Times. Nguồn bài đầy đủ. Các bài học và nhận định được trình bày theo tác giả nguồn.