Khi lời khuyên nuôi dạy con quá nhiều: Giữ sự tự tin và giá trị của gia đình

Giữa những lời khuyên trái ngược về nuôi dạy con, cha mẹ dễ cảm thấy mình luôn làm chưa đủ. Trong bài viết trên The Epoch Times, Walker Larson trao đổi với các chuyên gia về cách chọn lọc thông tin, xác định giá trị gia đình và giữ sự tự tin mà vẫn tìm hỗ trợ khi cần.

Tác giả: Walker Larson, The Epoch Times, ngày 3/9/2026. Bài chia sẻ quan điểm về giáo dục gia đình.

Larson mở đầu bằng một tình huống giả định: cậu bé Jimmy còn đái dầm. Bác sĩ nói một điều, một tài khoản tự nhận là người mẹ hoàn hảo trên Instagram nói điều khác, còn người chị dâu chỉ mỉm cười rồi kể chuyện con mình lúc nào cũng ngoan ngoãn. Trong hoàn cảnh ấy, cảm giác bị choáng ngợp và thiếu tự tin không khó hiểu.

Cha mẹ từ lâu đã phải nghe lời khuyên không được hỏi đến và chịu áp lực từ người xung quanh. Nay, người có ảnh hưởng trên mạng, các chuyên gia truyền hình và khả năng nhìn vào đời sống của vô số gia đình khiến lượng thông tin tăng lên. Điều khó không chỉ là tìm lời khuyên, mà còn là biết điều nào phù hợp.

Macall Gordon, người nghiên cứu về giấc ngủ và khí chất trẻ em, nói với The Epoch Times rằng nội dung lời khuyên có thể thay đổi qua các thập niên, nhưng ý tưởng cha mẹ không biết phải làm gì còn chuyên gia thì biết vẫn tồn tại. Bà cho biết đã dành khoảng 20 năm nghiên cứu tác động của lời khuyên nuôi dạy con đối với lòng tự trọng và sự tự tin của cha mẹ.

Gordon lo ngại những thông điệp dựa trên nỗi sợ: cha mẹ càng bối rối càng dễ mua thêm sản phẩm để yên tâm rằng mình đã làm tất cả cho con. Theo bà, có lời khuyên cảnh báo mọi rủi ro rồi lại chê cha mẹ bảo bọc quá mức khi họ phản ứng nhanh. Nhận định này nói đến cách truyền đạt lời khuyên, không phải kết luận rằng mọi chuyên gia đều như vậy.

Nhà tâm lý học lâm sàng Ray Guarendi, chuyên về vấn đề nuôi dạy con và gia đình, cũng nhận thấy áp lực từ những lý thuyết liên tục cảnh báo hậu quả nếu cha mẹ làm sai. Nhà trị liệu Katie Rose ở New York bổ sung rằng việc gần như luôn có thiết bị ghi hình quanh mình có thể khiến cha mẹ cảm thấy đang phải thể hiện và bị đánh giá.

Chọn lời khuyên phù hợp với gia đình

Trước hết, tác giả lưu ý nhiều lời khuyên mâu thuẫn với nhau. Cha mẹ không thể, cũng không cần, làm theo tất cả cùng lúc. Điều đó cũng gợi nhắc rằng không chỉ có một cách duy nhất để nuôi dạy con.

Guarendi cho rằng cha mẹ hiểu con mình hơn người ngoài và có thể lựa chọn người để lắng nghe dựa trên mức độ phù hợp với hoàn cảnh, đạo đức và mục tiêu của gia đình. Gordon khuyên chọn một hoặc hai chuyên gia hay nguồn tham khảo đáng tin thay vì cố tiếp nhận mọi thông tin. Một hướng dẫn có hữu ích hay không còn tùy văn hóa gia đình, từng đứa trẻ và điều kiện thực tế.

Rose đề nghị cha mẹ xác định rõ những giá trị chung của gia đình rồi dùng chúng để định hướng quyết định. Khi biết mình đang lựa chọn điều gì và vì sao, họ có cơ sở vững hơn trước sức ép từ người khác. Những ưu tiên đó nên được diễn đạt có chủ đích, thay vì chỉ chạy theo điều đang phổ biến.

Bước tiếp theo là tránh dùng việc mua sắm để xoa dịu mọi nỗi lo. Theo Rose, làm nhiều hơn dễ bị nhìn thành yêu thương nhiều hơn, trong khi điều trẻ cần có khi rất đơn giản: thời gian, sự chú ý, kết nối và cha mẹ không quá kiệt sức. Bà thường khuyên thân chủ giảm bớt đồ dùng hoặc hoạt động, câu lạc bộ, để dành khoảng trống cho gia đình.

Thói quen mua sắm và xếp kín lịch đôi khi xuất phát từ cảm giác phải theo kịp hình ảnh được chọn lọc kỹ trên mạng xã hội. Gordon nhắc rằng Instagram không phải toàn bộ đời sống thật; bà khuyên cha mẹ lùi lại khi việc so sánh khiến họ bất an. Rose cũng lưu ý nếu luôn nhìn sang người khác, người ta có thể dần đánh mất điều bản thân thực sự tin tưởng. Những giá trị của gia đình cần là điểm tựa cho quyết định.

Tin vào mình nhưng vẫn biết lúc cần hỗ trợ

Các chuyên gia được phỏng vấn không đề nghị cha mẹ khước từ mọi lời khuyên. Khi thực sự bế tắc, bối rối hoặc không tìm được sự yên ổn, việc tìm người hỗ trợ là cần thiết. Rose gợi ý một câu hỏi để tự nhìn lại: phần lớn thời gian, các thành viên có cảm thấy vui vẻ và thoải mái ở nhà hay không? Nếu không, có thể đã đến lúc tìm hiểu nguồn hỗ trợ phù hợp; điều ấy không tự động có nghĩa gia đình đang gặp một vấn đề nghiêm trọng.

Ở những quyết định đời thường, Rose muốn cha mẹ tin hơn vào khả năng quan sát của mình. Họ hiểu đứa trẻ hơn một thuật toán mạng xã hội. Họ có thể đưa ra lựa chọn hợp lý, theo dõi điều gì xảy ra rồi điều chỉnh khi hiểu thêm.

Theo Larson, thái độ cầu toàn dễ khiến cha mẹ không dám hành động. Không phải lúc nào cũng có sự chắc chắn tuyệt đối rằng một phương pháp sẽ hiệu quả. Nuôi dạy con là quá trình học hỏi và vận dụng sự tinh tế; Guarendi nhấn mạnh vai trò của lẽ thường cùng khả năng cảm nhận của cha mẹ.

Khi mọi việc diễn biến khó khăn dù cha mẹ đã cố gắng, chuyên gia có thể giúp đỡ. Nhưng không phải quyết định nào trong sinh hoạt gia đình cũng cần được người ngoài xác nhận. Lời khuyên thiện ý từ phụ huynh khác cũng vậy: phù hợp với nhà này chưa chắc phù hợp với nhà khác. Không có hai đứa trẻ giống hệt nhau, cũng không có hai cha mẹ hoàn toàn giống nhau.

Một số nguyên tắc cốt lõi có thể được chia sẻ rộng rãi, còn cách áp dụng có khoảng linh hoạt. Thông điệp của bài viết là tiếp tục học hỏi, lắng nghe, cân nhắc và tìm giúp đỡ khi cần, đồng thời giữ vai trò chủ động của cha mẹ trong việc nuôi dạy chính con mình.

Nguồn: Walker Larson/The Epoch Times.