Chủ Nhật, 22.11.2026Tiếng Việt / Hoa Kỳ
Giới thiệu
DKN.TVĐại Kỷ Nguyên — Mang đến giá trị cuộc sống
Nghệ thuật

Phép co ngắn trong hội họa: Khi phối cảnh được điều chỉnh vì vẻ đẹp

Từ tranh thời Phục hưng đến bích họa mái vòm, thủ pháp co ngắn giúp người nghệ sĩ diễn tả hình thể nhìn theo chiều sâu và điều chỉnh hiệu quả thị giác.

Tuệ Minh ·
Ảnh minh hoạ ma-nơ-canh gỗ và bản nghiên cứu trên giá vẽ để diễn giải phép co ngắn, không phải bản sao một tác phẩm bảo tàng hoặc xưởng vẽ có thật
Ảnh minh hoạ

Sử Đa Hoa (史多華), theo Đại Kỷ Nguyên

Phép co ngắn (foreshortening) là thủ pháp thu ngắn theo chiều sâu hình thể người hoặc đồ vật khi thể hiện chúng ở những góc nhìn nhất định — chẳng hạn nhìn từ dưới lên, từ trên xuống hoặc hướng thẳng về phía người xem — đồng thời vẫn tạo được hiệu quả thị giác tự nhiên.

Điểm tụ trong phép phối cảnh tuyến tính mang tính toán học được thiết lập từ một điểm nhìn duy nhất. Trong khi đó, cảm nhận thị giác thực tế của con người được hình thành qua sự bổ sung, điều chỉnh lẫn nhau của hai mắt. Hơn nữa, đường nét cơ thể người không phải những đường thẳng mang tính toán học. Do vậy, trong hội họa, họa sĩ có thể dựa trên yêu cầu thẩm mỹ để điều chỉnh hiệu quả phối cảnh tuyệt đối, sao cho phù hợp với trải nghiệm thị giác tự nhiên.

Chẳng hạn, trong “Trận San Romano” (The Battle of San Romano, khoảng 1438–1440) của họa sĩ đầu thời Phục hưng Paolo Uccello, người kỵ binh mặc giáp ngã xuống đất và những vũ khí vương vãi được thể hiện bằng phép co ngắn theo nguyên tắc phối cảnh.

Bức tranh tempera “Chúa Kitô đã qua đời” của Andrea Mantegna (1431–1506), mà bài nguồn ghi được vẽ vào năm 1490, là một ví dụ nổi tiếng khác về phép co ngắn. Nếu tuân thủ phối cảnh tuyến tính ở góc nhìn trong tranh, đầu nhân vật phải nhỏ hơn, còn lòng bàn chân phải lớn hơn. Nhưng để bố cục hợp lý và giữ được quan hệ chính – phụ, họa sĩ đã điều chỉnh: hơi phóng lớn phần đầu, thu nhỏ và hạ thấp hai bàn chân.

Tác giả bài nguồn nhận định rằng miêu tả Chúa từ góc nhìn này dù sao cũng không thật trang nhã, có thể bị xem là thiếu tôn kính, vì vậy về sau hầu như không ai tiếp tục vẽ như thế.

Vào cuối thời Phục hưng xuất hiện nhiều bích họa trên mái vòm thể hiện cảnh “lên trời” hoặc sự huy hoàng của thiên quốc. Các họa sĩ cũng thường dùng phép co ngắn để thể hiện những nhân vật trên cao.

Antonio Allegri da Correggio được nhìn nhận là một trong những họa sĩ hàng đầu vùng Emilia-Romagna của Ý. Ông vẽ bích họa “Đức Mẹ lên trời” (Assumption of the Virgin), thực hiện trong khoảng 1526–1530, bên trong nhà thờ chính tòa mang phong cách Romanesque ở Parma.

Một ví dụ khác là tiên tri Jonah do Michelangelo vẽ trên phần tường cong nối với “Sự phán xét cuối cùng”, ở đầu cuối chương trình bích họa trần Nhà nguyện Sistine. Cơ thể ngả ra sau và phần đùi nhìn trực diện bị thu ngắn của Jonah đều là ví dụ của thủ pháp này.

Ghi chú biên tập: Bài nguồn ghi niên đại bức tranh của Mantegna là năm 1490. Danh mục hiện hành của Pinacoteca di Brera, nơi lưu giữ tác phẩm có tên “Lamentation over the Dead Christ”, ghi khoảng năm 1483. Đây là thông tin đối chiếu bổ sung của ban biên tập.

Nguồn: Đại Kỷ Nguyên

Đối chiếu niên đại: Pinacoteca di Brera

Đối chiếu tác phẩm Uccello: National Gallery

DKN.TV

Tìm kiếm trên DKN