Khi nhìn lại những ngôi trường nhỏ một phòng của nước Mỹ thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, người ta dễ tô hồng một “thời xưa tốt đẹp”. Nhà giáo dục kiêm tác giả Jeff Minick mở đầu bài viết của ông trên The Epoch Times bằng lời nhắc rằng thực tế không đơn giản như vậy: nhiều học sinh phải chia thời gian giữa trường lớp và việc đồng áng hoặc nhà máy.
Dù điều kiện học tập không đồng đều, giai đoạn ấy vẫn có những nhà văn như Nathaniel Hawthorne, Mark Twain, Louisa May Alcott; nhà phát minh Samuel Morse, Thomas Edison; và các chính khách Abraham Lincoln, Theodore Roosevelt. Họ học theo những con đường rất khác nhau. Minick đặt câu hỏi liệu ngoài lớp học, hoàn cảnh sống thời ấy có những điều kiện giúp con người tự học mà ngày nay dễ bị bỏ qua hay không. Đó là một câu hỏi bình luận, không phải kết luận rằng trường học thế kỷ 19 tốt hơn trường học hiện đại.
Học trong những sinh hoạt thường ngày
Tác giả đề nghị mở rộng khái niệm giáo dục ra ngoài bài giảng. Nếu đưa học sinh hôm nay trở về giữa thế kỷ 19, một khác biệt lớn là không có màn hình, âm nhạc thu sẵn hay ánh đèn bật bằng công tắc. Minick nhìn nhận sự xao nhãng không chỉ thuộc thời điện thoại: thế hệ trước cũng từng dành nhiều thời gian cho truyền hình.
Về thời lượng hiện đại, ông dẫn con số thanh thiếu niên dùng truyền thông số hơn tám giờ mỗi ngày. Khảo sát năm 2021 của Common Sense Media ghi nhận mức trung bình 8 giờ 39 phút sử dụng nội dung màn hình giải trí mỗi ngày ở nhóm 13–18 tuổi tại Mỹ; con số này không bao gồm mọi hoạt động học tập trên thiết bị và không nên áp cho mọi quốc gia hay mọi năm.
Trong đời sống thế kỷ 19 mà Minick mô tả, muốn có âm nhạc, người ta chơi đàn piano, violin hoặc tự hát; khiêu vũ cộng đồng và kể chuyện bên hiên nhà, bên lò sưởi cũng là hoạt động giải trí. Ông cho rằng các việc ấy vừa đòi hỏi sáng tạo, vừa tạo quan hệ giữa người với người. Đây là cách nhìn của tác giả về giá trị giáo dục của sinh hoạt thường ngày.
Sách, thư viện và trách nhiệm tự học
Việc in ấn phát triển, tỷ lệ biết chữ tăng và hoạt động kinh doanh sách báo mở rộng trong thế kỷ 19 đã đưa nhiều sách, tạp chí, báo vào gia đình Mỹ. Những nhà trước kia chỉ có vài cuốn sách có thể tiếp cận thêm nhiều ấn phẩm. Hiệu sách tập trung ở đô thị; ở nông thôn, cửa hàng tổng hợp và các cơ sở nhỏ cũng bán sách. Minick nhắc tới sự phát triển của thư viện trong nửa sau thế kỷ, do cộng đồng gây dựng hoặc được các nhà tài trợ như Andrew Carnegie hỗ trợ.
Thư viện, theo ông, không chỉ cho mượn tiểu thuyết giải trí. Người đọc còn tìm được kiến thức về luân canh cây trồng, kế toán, kinh doanh và nhiều lĩnh vực thực dụng khác. Cơ hội đọc và học bên ngoài trường lớp góp phần vào việc nâng cao hiểu biết cá nhân trong thời kỳ nước Mỹ phát triển sau Nội chiến.
Minick nêu trường hợp những người tự học chữ, tự tìm sách như Abraham Lincoln, hoặc học nghề luật, y, kinh doanh dưới sự chỉ dẫn của người có kinh nghiệm. Các thế hệ sau đã xây dựng thêm trường học, đại học và công cụ học độc lập. Từ đó, ông khuyến khích người đọc sử dụng các điều kiện giáo dục hiện có và tự nhận trách nhiệm với việc học của mình, thay vì chỉ hoài niệm quá khứ.
Nguồn: Jeff Minick, The Epoch Times, 21/8/2026; đối chiếu số liệu sử dụng màn hình với Common Sense Media, khảo sát 2021.