Năm 1904, nhà giáo dục Mỹ Mary Elizabeth Burt biên soạn Poems That Every Child Should Know (Những bài thơ trẻ em nên biết). Bốn năm sau, bà tiếp tục với Prose That Every Child Should Know (Văn xuôi trẻ em nên biết). Hơn một thế kỷ sau, nhà văn Jeff Minick trở lại hai tuyển tập này trong một bài viết trên The Epoch Times, đặt câu hỏi: thơ văn cổ điển còn đem lại điều gì cho trẻ hôm nay?
Minick mở bài bằng lời của một người đánh giá bản in lại của tập thơ: sách không dành cho trẻ hiện đại vì những bài chọn dành cho trẻ của một trăm năm trước. Ông phản biện bằng chính danh sách tác giả Burt tuyển chọn, từ Lewis Carroll, William Wordsworth, William Shakespeare và Robert Burns đến Robert Louis Stevenson. Sách xếp tác phẩm theo lứa tuổi, bắt đầu bằng những bài quen thuộc với trẻ nhỏ rồi dần đến tác phẩm khó hơn. Tuyển tập văn xuôi cũng đi từ dễ đến khó, giới thiệu các tác giả và nhân vật ở nhiều thời, từ sử gia La Mã Livy tới Victor Hugo, George Washington và Theodore Roosevelt.
Burt sinh năm 1850, từng dạy học, diễn thuyết và tham gia giảng dạy tại một trường ở New York. Bà viết, biên soạn nhiều sách cho trẻ, trong đó có những câu chuyện từ thần thoại và văn học cổ. Thông tin đời tư về bà không đầy đủ; điều rõ hơn cả là quan điểm giáo dục thể hiện trong lời tựa hai tuyển tập.
Với thơ, Burt mong trẻ giữ được trong trí nhớ những cảm xúc đẹp, tập dùng ngôn ngữ giàu chất văn và mang theo kỷ niệm của những giờ đọc thơ vào tuổi trưởng thành. Bà tin rằng có những bài thơ trẻ cần làm quen, ngay cả khi lúc đầu chưa thích, bởi trí tưởng tượng và trí nhớ của thời thơ ấu tạo ra một cơ hội học tập riêng. Với văn xuôi, bà xem sách vừa là tài liệu đọc ở nhà vừa có thể dùng để đọc diễn cảm trong trường học. Ở cả hai tuyển tập, bà nối việc học từ ngữ, nhịp điệu và cách kể chuyện với việc hình thành phẩm chất.
Cách chọn bài của Burt không chỉ gồm những tác phẩm trang trọng. Trong lời tựa tập thơ, bà tự hỏi liệu đây có lại là một tuyển tập những bài thơ khô khan mà trẻ chẳng dùng được gì; câu hỏi hóm hỉnh ấy cho thấy bà quan tâm đến sự tiếp nhận của người đọc nhỏ tuổi. Mỗi bài văn xuôi thường có lời dẫn ngắn để trẻ biết mình sắp đọc gì và vì sao câu chuyện đáng chú ý.
Một ví dụ trong tuyển tập văn xuôi là bản rút gọn, phù hợp với trẻ của những quy tắc ứng xử mà George Washington từng chép. Các lời nhắc như biết lắng nghe khi người khác nói, không vui trên nỗi bất hạnh của người khác và suy nghĩ trước khi phát biểu giúp trẻ hiểu sự tôn trọng qua câu ngắn, có nhịp. Minick lưu ý đọc thành tiếng cũng cho trẻ nghe cách lặp cấu trúc câu, một phương tiện của nghệ thuật diễn đạt.
Trong tuyển tập thơ, Burt giới thiệu cả đoạn thơ mở đầu vui tươi của Pippa Passes do Robert Browning viết. Bà coi đó là lời động viên phù hợp với trẻ nhỏ. Với A Psalm of Life của Henry Wadsworth Longfellow, Burt nhìn thấy giá trị lâu dài mà trẻ có thể nhận ra rõ hơn khi lớn lên: sống chủ động, bền bỉ làm việc và biết chờ đợi. Đó là cách bà lựa chọn tác phẩm không chỉ vì vẻ đẹp câu chữ mà còn vì điều chúng có thể gợi cho người đọc về cuộc sống.
Minick cho rằng những tập sách này nhắc lại ba điều dễ bị bỏ quên: đọc tác phẩm vượt thời gian giúp trẻ có vốn ngôn ngữ phong phú; học thuộc lòng có thể giữ lại âm điệu và ý tưởng để sử dụng về sau; việc đọc cùng người lớn tạo dịp trao đổi về nhân cách. Đây là quan điểm của tác giả về giá trị giáo dục của văn học cổ điển, không phải kết luận rằng mọi trẻ đều phải học thuộc cùng một danh mục. Từ góc nhìn ấy, hai tuyển tập của Burt là gợi ý để cha mẹ, giáo viên chọn tác phẩm phù hợp với lứa tuổi, đọc cùng trẻ và trò chuyện về điều chúng hiểu.
Nguồn: Jeff Minick, The Epoch Times, 6/10/2026, về hai tuyển tập của Mary Elizabeth Burt xuất bản năm 1904 và 1908.