Ở tuổi 37, Gioachino Rossini hoàn thành vở opera “Guillaume Tell”. Tác phẩm nay đại diện cho một thời khắc đặc biệt: một trong những lần dừng sáng tác đáng kinh ngạc nhất trong lịch sử âm nhạc. Dù Rossini còn sống thêm gần 40 năm, ông không viết một vở opera nào nữa.
Cuộc sống tại Paris
Năm đó là 1829, Rossini đang sống ở Paris. Vài năm trước, ông ký một thỏa thuận có lợi với Nhà hát Opéra Paris dưới sự bảo trợ của hoàng gia Pháp và tận hưởng cuộc sống tại thủ đô. Nhà soạn nhạc, nhạc trưởng người Đức Ferdinand Hiller viết trong “Briefe an eine Ungenannte” (“Những lá thư gửi một phụ nữ không rõ tên”) rằng trong thời gian ở Paris, Rossini trở nên rất béo vì ăn nhiều mì ống và ngủ nhiều; ông đặc biệt yêu thích chiếc giường của mình.
Sau khi hoàn thành opera hài “Le comte Ory” năm 1828, Rossini bắt đầu dự án mới. “Guillaume Tell”, hay “William Tell”, là một grand opera bằng tiếng Pháp, dựa trên vở kịch của Friedrich Schiller, với lời ca do Etienne de Jouy và Hippolyte-Louis-Florent Bis viết.
Opera kể về xạ thủ huyền thoại người Thụy Sĩ William Tell, nhân vật được cho là lãnh đạo cuộc nổi dậy giải phóng Thụy Sĩ khỏi sự áp bức của Áo vào thế kỷ XIV. Khi ông và con trai Jemmy không chịu thừa nhận quyền lực của thống đốc Áo Gessler, Tell thực hiện màn bắn quả táo trên đầu con trai để tránh bị hành quyết.
Cuối cùng Tell đánh bại thống đốc, và Thụy Sĩ giành tự do không lâu sau đó. Lấy cảm hứng từ khung cảnh thôn dã đẹp như tranh, Rossini viết một opera dài gần năm giờ trong hình thức ban đầu. Ông dùng dàn nhạc theo cách gần với âm nhạc chương trình, gợi lên từ giông bão đến nhịp sống nông thôn.
Cách phối khí giàu màu sắc của tác phẩm có sức gợi mạnh. Opera công diễn ngày 3/8/1829 và thành công. Vài tháng trước, Rossini còn được Charles X bảo đảm một khoản trợ cấp suốt đời. Với một nhà soạn nhạc đang ở đỉnh cao danh tiếng, mọi chuyện dường như thuận lợi. Không ai có thể ngờ ông sẽ không sáng tác opera nữa.
“Sự từ bỏ lớn lao”
Trong nghiên cứu năm 1934 về Rossini, nhà phê bình Francis Toye đặt câu hỏi liệu có nghệ sĩ nào khác chủ động từ bỏ, ngay giữa thời kỳ sung sức, loại hình sáng tác đã khiến mình nổi tiếng khắp thế giới văn minh hay không.
Việc Rossini “nghỉ hưu” vẫn là một trong những bước ngoặt thú vị nhất của lịch sử âm nhạc. Toye gọi hiện tượng này là “Sự từ bỏ lớn lao”, một sự kiện khó tìm thấy điều tương tự trong toàn bộ lịch sử nghệ thuật.
Tất nhiên, trong gần 40 năm tiếp theo, Rossini thỉnh thoảng vẫn sáng tác nhạc thanh nhạc và tôn giáo. Nhưng ở đỉnh cao danh tiếng, ông đã ngừng viết loại nhạc khiến tên tuổi mình trở nên quen thuộc.
Các sử gia đưa ra nhiều cách giải thích. Một cách diễn giải lãng mạn cho rằng ông nhận thấy mình đã thực hiện hết tiềm năng âm nhạc. Rossini khá khiêm tốn, đôi khi tự hạ thấp mình, nhất là khi so với thần tượng Mozart. Edgar Istel trình bày trong “Rossini: A Study” rằng Rossini nghĩ ông không thể sánh với tác giả “The Marriage of Figaro”; so với tác phẩm đó, theo chính Rossini, “The Barber of Seville” chỉ là một trò hài.
Liệu ông đã gặp một giới hạn nghệ thuật không thể vượt qua sau khi cho rằng khả năng kỹ thuật không còn phát triển được? Nghiên cứu gần đây đưa ra cách hiểu ít lãng mạn hơn. Một năm sau khi ông ký hợp đồng với Charles X, nhà vua bị lật đổ trong Cách mạng tháng Bảy năm 1830 và nguồn hỗ trợ tài chính của Rossini bị cắt. Một số người viết tiểu sử cho rằng ông vốn đã giàu có, không còn bị ràng buộc bởi nghĩa vụ ban đầu với triều đình Pháp, nên đơn giản quyết định dừng lại.
Dù nguyên nhân liên quan đến tài chính, nghệ thuật hay sức khỏe suy yếu, quyết định ấy khiến cuộc đời Rossini được huyền thoại hóa theo cách riêng. Qua âm nhạc ông để lại, người nghe có thể tưởng tượng, nếu chưa thể biết chắc, rằng Rossini hiểu mình đang viết một lời nhắn cuối cùng.
Khúc mở màn William Tell
Bản thu được giới thiệu là khúc mở màn opera “William Tell”, do Dàn nhạc Giao hưởng Đài phát thanh Frankfurt trình diễn dưới sự chỉ huy của Christoph Eschenbach. Nghe bản diễn được bài nguồn giới thiệu.
Âm nhạc bắt đầu với phần dạo đầu “Bình minh”. Một cello cất tiếng từ nốt trầm vang, gợi lời đáp của bốn cello khác. Chỉ bằng cello, contrabass và trống timpani, Rossini tạo bầu không khí huyền bí ở giọng Mi trưởng. Tiếng timpani rền báo trước phần giông bão tiếp theo.
Tại 2 phút 59 giây, “Cơn bão” bắt đầu. Tiếng tremolo rung của violin gây căng thẳng, trong khi bộ gỗ đan xen trong kết cấu âm nhạc. Bão bùng lên mạnh nhất ở 3 phút 55 giây khi bộ đồng và bộ gõ tạo đợt bùng nổ đầy sức mạnh. Cơn bão dần lắng xuống, với tiếng sáo ló ra như một chú chim rời chỗ trú.
Khi kèn cor anglais cất giai điệu êm dịu ở 5 phút 44 giây, phần thứ ba “Tiếng gọi đàn bò” xuất hiện. Giai điệu thư thái gợi vùng nông thôn Thụy Sĩ thanh bình. Cor anglais và sáo hòa cùng nhau trong phần đối âm đẹp đẽ.
Đúng lúc âm nhạc lắng xuống, phần kết nổi tiếng được trumpet báo hiệu ở 8 phút 25 giây. Mang tên “Hành khúc những người lính Thụy Sĩ”, tiết tấu phi nước đại đầy phấn khích này trở thành một trong những đoạn nhạc cổ điển nổi tiếng nhất. Chủ đề xuất hiện từ “The Lone Ranger” đến “Giao hưởng số 15” của nhà soạn nhạc Liên Xô Dmitri Shostakovich, và trở thành tiết mục quen thuộc của phòng hòa nhạc khắp thế giới.
Theo bài của George Cai, The Epoch Times.