Tác giả: Tianyue Ma / The Epoch Times. Bản dịch từ bài nguồn.
Trên bản tổng phổ gốc của bản Concerto cho kèn horn số 2 của Mozart có một dòng chữ viết tay: “Wolfgang Amadeus Mozart đã động lòng thương Leutgub, con lừa, con bò và kẻ ngốc, tại Vienna, ngày 27 tháng 5.” Lời đề tặng nghệ sĩ kèn horn Joseph Leutgeb cho thấy mối quan hệ vui đùa giữa Mozart và một trong những người bạn thân nhất của ông.
Leutgeb lớn hơn Mozart 24 tuổi, gặp nhà soạn nhạc khi Mozart mới lên bảy. Khi ấy, Leutgeb chơi kèn horn trong dàn nhạc cung đình Salzburg, nơi cha của Mozart là Leopold cũng làm việc. Ông nhanh chóng trở thành người thường xuyên lui tới gia đình Mozart.
Không may cho Leutgeb, ông cũng thành mục tiêu của nhiều trò nghịch ngợm của Mozart. Ngay cả khi đã trưởng thành, Mozart dường như lại trở về tuổi lên bảy mỗi khi có Leutgeb ở cạnh.
Có lần, nhà soạn nhạc rải bản thảo xuống sàn, nhất quyết không viết tiếp cho tới khi Leutgeb xếp lại đúng thứ tự. Lần khác, Mozart bắt người bạn nấp sau lò sưởi rồi mới đồng ý một yêu cầu đơn giản. Nhưng đằng sau những lần trêu chọc, Leutgeb trở thành một trong những người tâm giao thân thiết nhất của Mozart.
Khi vợ Mozart, Constanze, rời Vienna tới Baden chữa bệnh, nhà soạn nhạc cô đơn tìm tới Leutgeb bầu bạn. Mozart ở lại nhà bạn nhiều đêm, sau đó viết rằng ông ngủ yên trong căn phòng nhỏ cạnh khu vườn. Tuy vậy, đúng tính Mozart, ông vẫn phàn nàn vợ Leutgeb không biết thắt khăn cổ cho mình cho đúng.
Một người bạn lúc khó khăn
Năm 1777, Leutgeb nhờ Mozart viết một concerto cho kèn horn. Trong những năm sau đó, Leutgeb gặp khó khăn tài chính: ông nợ Leopold khoản tiền vay để mua một căn nhà nhỏ. Khi Leutgeb chưa thể trả, Leopold ngày càng bực bội và đòi lại tiền.
Năm 1782, Mozart can thiệp bằng một lá thư gửi cha. Ông bênh vực người bạn, xin cha kiên nhẫn và đề nghị cho Leutgeb trả dần. Ngày 27/5 năm sau, có lẽ như một sự an ủi, Mozart cuối cùng trao bản concerto đã hứa. Nhưng rốt cuộc Leutgeb không trả được khoản nợ cho Leopold.
Cuộc trình diễn vui đùa và câu chuyện nghỉ hưu chưa chắc chắn
Dù mang tên Concerto cho kèn horn số 2, K.417, đây thực tế là concerto kèn horn đầu tiên Mozart hoàn thành. Sau lời đề tặng gọi Leutgeb là con lừa và kẻ ngốc, Mozart tiếp tục đùa ngay trong chương Rondo thứ ba.
Bản thu được bài nguồn giới thiệu có chương Rondo từ phút 09:46 đến 13:36, do Radek Baborák vừa trình diễn vừa chỉ huy Czech Sinfonietta. Liên kết bản thu được lưu ở bài nguồn.
Chương nhạc mở đầu bằng giai điệu nhẹ nhàng, rồi những trò tinh nghịch sớm xuất hiện. Ở giữa Rondo, violin như khúc khích thích thú tại phút 11:21 khi Mozart giao cho kèn horn độc tấu hai đoạn láy rung cực khó. Sau mỗi đoạn, tại 11:31 và 11:36, dàn dây như cười trêu hoàn cảnh của người độc tấu.
Gần cuối chương, Mozart buộc kèn horn chơi rất khẽ so với dàn nhạc tại phút 12:56, như thể nghệ sĩ đã mất tự tin. Kèn horn sau đó bắt đầu nhắc lại chủ đề chính lần cuối, nhưng Mozart cố ý đặt dấu lặng giữa câu nhạc. Những ngắt quãng ngắn và vụng về khiến người nghe có cảm giác nghệ sĩ bất chợt quên nhạc.
Cuối cùng, nghệ sĩ như nhớ lại giai điệu và kết thúc bằng lần tái hiện đầy hứng khởi tại phút 13:10. Mozart ghi “piu allegro”, tức nhanh và sinh động hơn, như thể người chơi kèn nhẹ nhõm khi thấy vạch đích và vội lao tới.
Sau sự nghiệp âm nhạc thành công, tương truyền Leutgeb nghỉ hưu để bán phô mai ở một ngôi làng. Các học giả ngày nay nghi ngờ tính xác thực của giai thoại này, nhưng đó vẫn là một kết thúc phù hợp cho người bạn lâu năm của nhà soạn nhạc kỳ quặc, khác thường. Người ta gần như có thể hình dung Leutgeb làm phô mai trong cửa hàng, cuối cùng thoát khỏi những trò đùa của người bạn thân nhất.
Nguồn: The Epoch Times.