Loạt tranh về sáu mùa của Pieter Bruegel cha đưa người xem trở lại một thế giới mà nhịp sống con người gắn chặt với đất đai, mùa vụ và lao động.
Khi Bắc bán cầu chuyển từ hạ sang thu, những ngày hè dài ngắn lại, vùng đất từng xanh tốt chuyển sang sắc vàng. Trước mùa đông đang đến, phần lớn chúng ta tìm hơi ấm và sự dễ chịu. Nếu không sống bằng nghề nông, chúng ta ít nghĩ đến các mùa canh tác.
Vào thời Trung cổ, cuộc sống và sinh kế của con người thường phụ thuộc vào đất. Họ hòa theo nhịp biến đổi của mùa, thường thức dậy cùng mặt trời, làm việc trên đồng rồi nghỉ khi trời tối.
Ngợi ca đất đai do Thượng Đế ban tặng
Các nghệ sĩ Trung cổ thể hiện đề tài “công việc của các tháng” để tôn vinh cách con người canh tác vùng đất mà họ tin Thượng Đế đã ban cho mình để sinh sống. Những hình ảnh nổi bật về đề tài này xuất hiện trong các bản thảo trang trí cầu kỳ, như “Sách giờ rất phong phú của Công tước Berry”, do anh em nhà Limbourg minh họa khoảng năm 1412–1416. Về sau, đề tài cũng xuất hiện trong những không gian thế tục.
Thương nhân kiêm nhà sưu tập nghệ thuật Nicholaes Jongelinck (1517–1570) đặt làm một trong những bộ tranh nổi tiếng nhất thuộc đề tài này cho phòng ăn tại ngôi nhà t’goed ter Beke ở ngoại ô Antwerp. Họa sĩ xứ Flanders Pieter Bruegel cha, sống khoảng năm 1525–1569, hoàn thành bộ tranh năm 1565 trên sáu tấm gỗ lớn treo cao trên tường.
Bộ “Công việc của các tháng” của Bruegel phản ánh sáu mùa được phân chia tại Vùng đất thấp, khu vực ven biển ở Tây Bắc châu Âu bao gồm lãnh thổ Bỉ, Hà Lan và Luxembourg ngày nay: đầu xuân, xuân, đầu hạ, hạ, thu và đông.
Những tháng trong tranh Bruegel
Bruegel đưa màu sắc của từng mùa xuyên suốt bộ tranh. Trong mỗi bức, ông đều vẽ một nhà thờ, có bức nhà thờ hiện rõ hơn những bức khác.
Đầu xuân, tháng 2–3: Trong “Ngày u ám” (The Gloomy Day), mây bão và gió mạnh khiến mặt biển cuộn lên dữ dội, còn dân làng khẩn trương làm việc trước khi mưa đến. Một người sửa mái tranh; những người khác tỉa cây, gom củi và bó cành liễu làm hàng rào. Ở tiền cảnh, một cậu bé đội vương miện giấy theo truyền thống lễ Hiển Linh; trong tranh, chi tiết này gợi đến mùa phụng vụ Hiển Linh.
Mùa xuân, tháng 4–5: Bức tranh mùa xuân trong bộ đã thất lạc. Các chuyên gia cho rằng bố cục một bản vẽ bằng bút và mực của Bruegel về mùa này có thể tương tự bức tranh ông hoàn thành cùng năm 1565.
Đầu hạ, tháng 6–7: Trong “Mùa thu hoạch cỏ khô” (The Hay Harvest), những đám mây cao trôi trên vùng đất như một tấm thảm gồm rừng xanh sẫm, cánh đồng cỏ khô màu mật ong và những con đường đất đỏ đã in nhiều dấu chân. Phụ nữ trên đồng cào cỏ vừa cắt thành đống để đàn ông chất lên xe. Ở tiền cảnh, một người đàn ông sửa lưỡi hái; những người phụ nữ mang theo cào bước đi, trong khi một nhóm khác gánh những giỏ đầy rau quả.
Mùa hạ, tháng 8–9: “Những người gặt” (The Harvesters) thể hiện một vụ thu hoạch điển hình vào tháng 8. Trong ngày thời tiết ôn hòa, người lao động dùng hái cắt lúa mì rồi buộc thành bó, trước khi nghỉ ngơi dưới gốc cây. Có người ngồi trên bó lúa ăn uống, có người chợp mắt.
Mùa thu, tháng 10–11: Mây đen trôi đầy đe dọa trên trời, phủ những bóng lạnh xuống mặt đất trong “Đàn gia súc trở về” (The Return of the Herd). Nông dân hối hả hoàn thành việc trước khi đêm xuống. Bruegel vẽ cảnh tháng 11, khi họ lùa gia súc từ đồng cỏ trong thung lũng lên dốc, hướng về nơi trú đông trong làng.
Mùa đông, tháng 12–1: Bảng màu xanh lam và xanh lục lạnh nhấn mạnh cái rét cắt da của một ngày đông khắc nghiệt trong “Những người thợ săn trong tuyết” (The Hunters in the Snow). Ba thợ săn trở về với chỉ một con thỏ. Những con chó săn vẫn hăng hái lần theo mùi vào ngôi làng phủ băng tuyết.
Pieter Bruegel cha
Bruegel khởi đầu với công việc thiết kế tranh in cho nhà xuất bản Hieronymus Cock. Ông thực hiện nhiều bộ tranh in được phổ biến khắp châu Âu, thể hiện đức hạnh và thói xấu giữa những lễ hội nông dân vui vẻ và phong cảnh tưởng như trải dài bất tận. Về sau, ông tập trung hơn vào hội họa, làm những tác phẩm như bộ “Công việc của các tháng” cho khách hàng giàu có tại Antwerp và Brussels.
Ông mạnh dạn dùng tranh để đối diện với các vấn đề của thời đại, thay vì chỉ thể hiện một hiện thực được lý tưởng hóa. Một số tác phẩm cho thấy nỗi kinh hoàng của chiến tranh tôn giáo.
Những bức tranh cũng vượt khỏi vai trò bình luận đơn thuần. Quan sát kỹ các cảnh đời thường sẽ thấy những thông điệp kín đáo, một ngôn ngữ hình ảnh riêng để Bruegel bày tỏ quan điểm. Mật mã hội họa này giúp ông tránh những hậu quả bất lợi trong khi làm nổi bật những điều trái đạo đức mà ông nhìn thấy.
Điều dễ nhận ra là Bruegel thường vẽ những thế giới dường như trọn vẹn, với các chi tiết được chăm chút đến mức nhỏ nhất.
Lorraine Ferrier, Epoch Times. Nguồn bài