Những người gìn giữ cổ vật ở Florence nhìn thấy trong tranh, tượng và đồ thủ công không chỉ vẻ đẹp quá khứ, mà còn một cách hiểu đời sống hôm nay — nếu người xem chịu dành thời gian dừng lại.
Tác giả: Beige Luciano-Adams. Dịch đầy đủ nội dung chính từ The Epoch Times, đăng ngày 1/10 và cập nhật ngày 6/10/2026. Hội chợ được đề cập diễn ra từ 26/9 đến 4/10/2026.
FLORENCE, Italy — “Người ta đang tìm những đồ vật hiếm — những đồ vật kỳ diệu”, Tomaso Piva, chủ phòng tranh lịch lãm ở Milan chuyên về nghệ thuật Venice thời Baroque và Tân cổ điển, nói.
“Chỉ có một món như thế này”, ông nói với The Epoch Times, chỉ một đồ trang trí giữa bàn từ giữa thế kỷ XVIII. “Nó còn nguyên vẹn, đến tay chúng tôi trong tình trạng rất tốt, nhưng trên hết, nó cực kỳ hiếm.”
Với người chưa quen, khu vườn thu nhỏ làm từ thủy tinh thổi Venice, đặt trên nền gương có viền gỗ sơn mài, có thể trông như một món đồ trang trí cầu kỳ. Những bông hoa bé xíu và cây ăn quả trong bình mạ vàng, ít nhất về tinh thần, cũng có thể đứng cạnh các mô hình sứ lãng mạn của cụ ngoại người Italy của tôi.
Nhưng “Khu vườn Italy” là một kiệt tác xứng đáng có mặt trong bảo tàng, được làm tại xưởng của Giuseppe Briati, nghệ nhân thủy tinh Venice nổi tiếng nhất thế kỷ XVIII. Những tác phẩm như vậy hiếm khi xuất hiện trên thị trường tư nhân.
Nó nằm trong hàng nghìn báu vật — tranh sơn dầu của các bậc thầy cổ điển, điêu khắc, vải dệt, đồ nội thất và nhiều loại khác — được hơn 80 phòng tranh trưng bày năm nay tại Hội chợ Cổ vật Quốc tế hai năm một lần ở Florence, Italy, có tên Biennale Internazionale dell’Antiquariato di Firenze. Sự kiện cao cấp diễn ra qua các cuộc trưng bày công chúng và dạ tiệc riêng trong khoảng 10 ngày, bên trong và quanh một cung điện Baroque bên sông Arno.
Khi hội chợ được sáng lập năm 1959, những người khởi xướng muốn tiếp nối di sản Florence như một thành trì của văn hóa nhân văn — theo cách giải thích của ban tổ chức, đó là sự làm mới tinh tế và đầy nhiệt tình những giá trị đạo đức, thẩm mỹ và tinh thần.
Thời Phục Hưng Italy bắt đầu tại Florence vào cuối thế kỷ XIV, được thúc đẩy bởi sự hồi sinh của thế giới cổ điển: mối quan tâm trở lại với nghệ thuật, văn học và các giá trị Hy Lạp, La Mã cổ đại. Sự chú trọng tới tiềm năng và cảm xúc con người, vẻ đẹp tự nhiên cùng đức hạnh công dân dẫn tới nhiều thế kỷ phát triển rực rỡ và những đột phá làm thay đổi nền văn minh phương Tây.
Ngày nay, giữa sự phổ biến rộng khắp và tình trạng nhanh chóng lỗi thời trong thời đại số, hội chợ đem tới một câu chuyện khác đầy tươi mới: tôn vinh tay nghề điêu luyện, sự phục chế công phu, kỹ năng thủ công truyền qua các thế hệ và vẻ đẹp bền lâu.
Trong các thế hệ trẻ đang xuất hiện trở lại sự quan tâm tới đời sống ngoài màn hình và tính chân thực như một dạng xa xỉ, cùng một thị trường cổ vật sôi động. Việc kết hợp tác phẩm cổ và hiện đại tại hội chợ — năm nay trải rộng tới cuối thập niên 1990 — cũng tiếp nối một xu hướng lớn dần trong nghệ thuật đương đại: ranh giới giữa mỹ thuật với thiết kế trang trí và thiết kế có công năng ngày càng mềm hơn.
Dưới sự dẫn dắt mới, hội chợ dường như còn muốn nuôi dưỡng một cuộc đối thoại hướng về tương lai, trong đó các tác phẩm cổ điển không chỉ là chốn trú ẩn hay nỗi hoài niệm có thể đem bán, mà là cách hiểu và đối diện với hoàn cảnh văn hóa hiện tại.
“Thời gian là điều chúng ta cần”
Trong cuộc trò chuyện với The Epoch Times, Bruno Botticelli, tổng thư ký hội chợ, mô tả tầm nhìn của ông về hoạt động gìn giữ cổ vật trong thời đại số.
“Tôi nghĩ hiện giờ công nghệ số và trí tuệ nhân tạo là những công cụ chúng tôi sử dụng, chẳng hạn trên mạng xã hội. Nhưng rồi chúng tôi đem tới vật thể thực, như tác phẩm Michelangelo ở đây”, ông nói, chỉ một bản vẽ chưa hoàn thiện của Michelangelo Buonarroti được trưng bày trong phòng ngai của Cung điện Corsini.
“Bản vẽ số 45 A” là điểm nhấn của hội chợ, vừa bởi vị trí quan trọng của nó trong các tác phẩm còn lại của bậc thầy Phục Hưng — một người cầu toàn nổi tiếng từng đốt nhiều bản vẽ của mình — vừa bởi nó cho thấy quá trình phục chế công phu, luôn phát triển, kết hợp chuyên môn truyền thống với công nghệ mới.
Được Giáo hoàng Leo X đặt thực hiện năm 1516, bản vẽ là một nghiên cứu cho mặt tiền bằng đá cẩm thạch của Vương cung thánh đường San Lorenzo, thể hiện qua các lớp nét bút kim loại bạc, bút chì và mực. Theo Cristina Acidini, chủ tịch Quỹ Casa Buonarroti, nơi lưu giữ bộ sưu tập tác phẩm lớn nhất của nghệ sĩ, mục đích là đưa các hình thức cổ điển của La Mã cổ đại vào một nơi thờ phụng Kitô giáo. Đây là một trong loạt mô hình chưa hoàn tất mà ông có lẽ đã nộp trước khi Giáo hoàng hủy hợp đồng năm 1521, khiến Michelangelo thất vọng và buồn bã, như Acidini viết trong một bài gần đây.
Theo Opificio delle Pietre Dure, tổ chức thành lập năm 1588 hiện giám sát dự án phục chế, một nhóm gồm chuyên gia bảo tồn, nhà hóa học, nhà vật lý, nhà sử học nghệ thuật và chuyên gia chẩn đoán đang nghiên cứu bản vẽ để hiểu kỹ thuật của nghệ sĩ.
Trước khi bắt đầu phục chế, họ cần tái dựng kỹ thuật có vẻ “đơn giản” của Michelangelo và hiểu thời gian cùng những biện pháp bảo quản có thể đã làm bản vẽ biến đổi ra sao qua các thế kỷ. Emanuela Daffra, người đứng đầu tổ chức, mô tả quá trình đó là sự cân bằng giữa bàn tay, con mắt, lịch sử và khoa học.
Botticelli nói ý tưởng của hội chợ không chỉ là tuyển chọn hiện vật mà còn dành không gian cho câu chuyện và quá trình làm ra, gìn giữ chúng.
“Tôi nghĩ thời gian là điều chúng ta cần. Tôi chỉ nghe rằng công nghệ số làm mọi thứ nhanh hơn. Với công cụ này, bạn làm cùng một việc trong hai phút; một năm trước, bạn cần một ngày. Nhưng tôi muốn có ngày của mình. Tôi muốn có thời gian của mình”, ông nói.
Ông xin lỗi về tiếng Anh và phương ngữ Tuscany của mình, rồi nói: “Đó là ngôn ngữ của Dante.”
Các kiệt tác số hóa, trong đó có tác phẩm được tạo bằng công nghệ đã cấp bằng sáng chế của một tổ chức phi lợi nhuận Italy có các tấm giới thiệu rải khắp Cung điện Corsini trong hội chợ, đang được sử dụng ngày càng nhiều để bảo tồn nghệ thuật thông qua trưng bày mà không cần di chuyển hiện vật.
Nhưng Botticelli nhấn mạnh tính vật chất của nghệ thuật và cổ vật vẫn có ý nghĩa hàng đầu. “Mùi véc-ni, mùi sáp, giống như một cơ thể người”, ông nói.
Một món đồ gỗ khảm hay bức tranh sơn dầu của bậc thầy có phải một sinh thể sống?
“Đúng vậy”, ông nói. “Chúng ngày càng già hơn, gỗ càng khô hơn, khô hơn nữa, nên bạn cần đánh sáp cho nó. Chúng vẫn đang sống. Và tôi nghĩ ý nghĩa của việc chúng tôi làm là có mối quan hệ với những thứ đang sống và những con người đang sống. Công việc cổ vật vẫn là như thế.”
Một nghề đang mai một?
Gần hội chợ, trên một con phố hẹp cách Cung điện Corsini vài dãy nhà, Franco Macciò ngồi ngoài cửa hàng cổ vật Vecchie Cose — nghĩa đen là “những thứ cũ” — trò chuyện với hàng xóm.
Kinh doanh 42 năm, Macciò bắt đầu học nghề lúc 14 tuổi, học cách phục chế tranh trên vải và gỗ.
Ông nói ngày nay lĩnh vực này đã được chuyên nghiệp hóa rất cao bởi một nhóm chuyên gia phục chế đạt chất lượng bảo tàng, nhưng số nghệ nhân làm công việc bảo tồn thường ngày ít hơn, còn người bán gặp khó khi tiêu thụ hàng.
Phục chế và cổ vật là “một nghề đang mai một”, Macciò nói. Ông hiện chỉ tiếp tục phục chế miễn phí khi khách mua đồ tại cửa hàng.
“Đồ nội thất thì chẳng ai muốn mua, kể cả khi tôi cho không”, ông nói với The Epoch Times.
Tranh có hình người và vật cũng không còn được chuộng như trước, trong khi nghệ thuật trừu tượng và đương đại tiếp tục có nhu cầu cao.
Những thập niên trước, phần lớn khách của ông là cư dân địa phương. Giờ thu nhập chủ yếu đến từ du khách, nên không ổn định và phụ thuộc mùa. Khách Mỹ hay những du khách có khả năng chi trả có thể đến tìm tranh sơn dầu lớn, nhưng lại bỏ cuộc khi gặp vấn đề về vận chuyển hoặc giấy phép xuất khẩu.
Italy từ lâu có quy định bảo vệ nghiêm ngặt đối với việc đưa tác phẩm nghệ thuật ra khỏi đất nước và cách thực hiện, nhưng luật mới gần đây đã nới các quy tắc.
“Chính phủ đã mở cửa”, Botticelli nói, nhắc tới việc nâng ngưỡng giá trị cho phép xuất khẩu không cần giấy phép từ 13.500 euro, khoảng 15.000 USD, lên 50.000 euro, khoảng 57.000 USD.
Quy định này áp dụng với tác phẩm của nghệ sĩ đã qua đời được sáng tác hơn 70 năm trước, nhưng không áp dụng cho đồ cổ, hiện vật khảo cổ hay bản thảo hiếm.
“Chúng tôi có nhiều kiệt tác trên thị trường hơn bất cứ nước nào khác, và mỗi năm vẫn phát hiện thêm”, Botticelli nói. Ông tán thành thay đổi quy định nhưng cũng đồng ý rằng Italy cần bảo vệ di sản độc đáo của mình.
“Đây là hội chợ quan trọng nhất ở Italy. Chỉ có thể tham gia khi được mời, và những người bán đều là những người giỏi nhất — có lẽ kể cả tôi”, Paulo Antonacci nói rồi cười.
Giống Antonacci, phần lớn người trưng bày tại hội chợ, khoảng 85%, là người Italy và chuyên về nghệ thuật Italy.
“Nghệ thuật Italy là một thương hiệu quốc tế”, Botticelli nói. “Chúng tôi không cần có nghệ thuật Trung Quốc để trở thành quốc tế. Làm như vậy thì đánh mất bản sắc.”
Một sự kết hợp cuốn hút
Ngay bên kia sông đối diện Cung điện Corsini, Roberto Casamonti, một trong những chủ phòng tranh có ảnh hưởng nhất Italy và cũng tham gia hội chợ, chào mừng việc mở cửa một bảo tàng được mở rộng. Bảo tàng đặt bộ sưu tập riêng khoảng 250 kiệt tác hiện đại và đương đại của ông trong một cung điện thế kỷ XIX.
Qua 28 phòng, Collezione Casamonti lần theo nghệ thuật Italy và quốc tế từ cuối thế kỷ XIX tới hiện tại.
“Tập hợp một tuyển chọn tác phẩm rộng như vậy là chia sẻ với công chúng không chỉ những tác phẩm đặc biệt mà còn một hành trình cá nhân và văn hóa tiếp tục phát triển”, Casamonti nói trong một tuyên bố.
Tornabuoni Arte của ông, tạo dựng tên tuổi qua các phòng tranh dành cho nghệ thuật hiện đại và đương đại, là ví dụ tiêu biểu của sự chuyển hướng tới cảm quan cổ vật. Gần đây nó mở rộng sang tranh, tượng và đồ nội thất từ Trung cổ tới thế kỷ XIX, đặc biệt là các bậc thầy Phục Hưng và Baroque.
Fabio Benzi, nhà sử học nghệ thuật và giáo sư tại Đại học Chieti-Pescara, nằm trong hàng nghìn khách VIP tới xem trước ngày hội chợ chính thức khai mạc, đánh giá cao mật độ kiệt tác và sự kết hợp thể loại ở đây.
“Bạn có thể tìm thấy nhiều gian trưng bày Phục Hưng và nhiều tác phẩm đương đại, nhưng thị trường nghệ thuật đương đại sôi động hơn nghệ thuật cổ, hay nghệ thuật từ Phục Hưng tới Baroque và thế kỷ XIX”, ông nói với The Epoch Times.
Benzi nhận xét rằng dù thị hiếu nhìn chung nghiêng về đương đại, thị trường ngày càng đón nhận các tác phẩm lịch sử độc đáo.
Một nền giáo dục bằng thị giác
Trong một cửa hàng nhỏ không xa hội chợ, nhà sử học nghệ thuật Giuliana Grillotti lật một đèn gắn tường thế kỷ XVII trên tay, chỉ lớp thếp vàng, mặt gương tráng thủy ngân nguyên bản và gỗ chạm khắc thủ công.
“Nghệ thuật luôn là một nền giáo dục bằng thị giác”, bà nói với The Epoch Times. “Hãy nghĩ tới các nhà thờ trước đây — đầy những bích họa mô tả Chúa Jesus hay câu chuyện Phán xét cuối cùng. Hoặc thần thoại Hy Lạp, chúng giúp con người hiểu cách sống và những cảm xúc của mình.”
Quanh bà, những vật đã tồn tại hàng thế kỷ — nhà tạm, tượng, gương và các bộ áo giáp cỡ trẻ em — đứng xen với bản sao do chồng bà, một chuyên gia phục chế, làm ra.
“Giờ khi muốn biết điều gì, bạn có thể biết chính xác và ngay lập tức”, Grillotti nói. “Nhưng nghệ thuật luôn bắt đầu bằng một cảm xúc. Và nếu có thời gian dừng lại nghiên cứu một bức tranh hay pho tượng, nó có thể dạy bạn điều nó từng biểu đạt với người thời ấy, cũng như ý nghĩa với chúng ta ngày nay. Nó giống một chứng nhân của quá khứ — điều người ta thích làm, điều người ta cố gắng làm.”
Bà gợi ý rằng trong một thời đại ngày càng thiếu điều bí ẩn, những di sản ấy có sức mạnh đặc biệt.
Hãy nghĩ tới Duomo, bà nói, nhắc công trình kiến trúc kỳ diệu của bậc thầy Phục Hưng Filippo Brunelleschi tại nhà thờ Santa Maria del Fiore gần đó — vẫn là mái vòm xây bằng khối xây lớn nhất từng được dựng nên.
“Đó là một thử nghiệm. Người ta vẫn chưa thể giải thích chính xác ông đã làm thế nào. Ông muốn giữ nó là bí mật”, bà nói.
Theo bà, người Italy may mắn được sống giữa nhiều vẻ đẹp như vậy.
“Nhưng không phải vì tất cả người ở đây đều cho rằng nó quan trọng. Đó là nhờ những người nhận ra nghệ thuật là giáo dục bằng thị giác… Và khi bạn không biết câu chuyện chính xác sau một bức tranh, cảm xúc sẽ truyền tải ý nghĩa, cách chúng ta cảm nhận một điều rất riêng tư”, bà nói.
Giống nhiều đồ vật tại hội chợ, “Khu vườn Italy” của Giuseppe Briati có câu chuyện giúp nó đi qua các thế kỷ.
Đầu thế kỷ XVIII, giới quý tộc châu Âu say mê pha lê Bohemia, loại thủy tinh sáng và bền mà nghệ nhân có thể cắt như đá quý để tạo hiệu ứng rực rỡ: ánh nến khúc xạ trong các đèn chùm lộng lẫy thắp sáng cung điện Baroque và Rococo.
Khi thế độc quyền pha lê Bohemia đe dọa khiến nghệ nhân thủy tinh Venice mất kế sinh nhai, Briati tới Bohemia, nay thuộc Cộng hòa Séc, để học — hoặc lấy trộm — những bí quyết được giữ kín của nghệ nhân. Ông sử dụng chúng để tiên phong một phong cách mới, đưa nghề thủy tinh Venice trở lại vị trí nghệ thuật tinh hoa, trong đó có các đèn chùm Rezzonico của ông.
Sự hồi sinh thủy tinh Murano do Briati đem lại — tên gọi theo hòn đảo Venice nơi các nghệ nhân từng tập trung — cũng là ví dụ nghệ sĩ dùng công nghệ để thay đổi sâu sắc tương lai nghề mình. Trong trường hợp này, công nghệ là một công thức hóa học khiến tác phẩm đẹp và bền hơn.
Những người gìn giữ cổ vật ngày nay dùng công nghệ số để phát triển bảo tồn và khơi dậy quan tâm tới di vật quá khứ; một số hy vọng điều đó dẫn tới sự hồi sinh các giá trị thẩm mỹ và tinh thần đã định hình chúng.
Khi được hỏi về thế hệ mới tiếp nối công việc này, Botticelli nói ông thấy dấu hiệu người trẻ tôn vinh những vẻ đẹp và nghi thức có thể trông lỗi thời trong kỷ nguyên kết nối dày đặc và thỏa mãn tức thì.
Ông nhớ chuyến đi Nhật Bản gần đây, nơi có văn hóa cà phê quyến rũ và niềm yêu thích của người trẻ đối với lối sống chậm hơn.
“Tôi nghĩ chúng ta có thể thu hút người trẻ vào thị trường này khi họ khám phá vẻ đẹp của sự chậm rãi”, ông nói. “Chừng nào họ nghĩ cuộc sống phải hoàn tất mọi thứ trong một ngày, lĩnh vực này sẽ không phù hợp với họ.”
Khi hội chợ tiếp tục mở rộng, đón thêm những thời kỳ biểu đạt nghệ thuật mới, tổng thư ký gợi ý rằng khuôn khổ về điều được xem là kiệt tác, gồm cả thiết kế và nghệ thuật trang trí, luôn thay đổi.
“Hãy nhìn thế giới thời trang. Tới năm năm trước, nó dường như là thị trường tốt nhất, đang tăng trưởng. Giờ thì đi xuống”, ông nói. “Mọi nhãn hiệu thời trang chỉ bán được ở một số nước rất giàu, còn tại châu Âu, cửa hàng trống vắng. Giờ mặc Gucci không còn quá sành điệu. Có một món đồ vintage còn tốt hơn.”
Địa điểm sự kiện trong bài: Cung điện Corsini, Lungarno Corsini 10, Florence, Italy. Thời gian: 26/9–4/10/2026. Bản nguồn đã sửa tên bậc thầy Phục Hưng Filippo Brunelleschi.