Ở đoạn đầu, tiếng gảy dây nhẹ nâng đỡ tiếng cello thứ nhất và viola, trong khi violin thứ nhất đáp lại bằng một nét nhạc ngập ngừng. Theo cách cảm nhận của Cai, bề mặt âm nhạc yên tĩnh, gần như mơ màng, nhưng chuyển động hòa âm ở các bè giữa vẫn gợi một nỗi khát khao khó gọi tên. Bản thu được ông giới thiệu là chương hai Adagio của Ngũ tấu D.956.
Hai chiếc cello mở rộng âm sắc
Tác phẩm dành cho hai violin, một viola và hai cello. Việc thêm cello thứ hai vào đội hình tứ tấu đàn dây quen thuộc giúp Schubert có thêm lựa chọn phối bè. Cai lấy câu nhạc mở đầu Adagio làm ví dụ: một cello giữ những nốt dài cùng viola và violin thứ hai, còn cello kia gảy đường bè trầm. Các hợp âm được treo ở những bè giữa tạo cảm giác tĩnh tại, trong khi đường trầm vẫn giữ nhịp chuyển động.
Sự yên bình ấy không kéo dài suốt chương nhạc. Theo mô tả của Cai về bản thu, gần mốc 4 phút 10 giây, violin kết thúc phần đầu bằng một nét giai điệu mong manh rồi âm nhạc chuyển đột ngột sang đoạn giọng Fa thứ dữ dội. Một hình tiết đảo phách ở violin và viola đẩy câu nhạc đi tới; violin thứ nhất cùng cello thứ nhất mang chủ đề đầy xáo động. Đối với người viết, sự tương phản này làm thay đổi hẳn cảm giác rộng mở của phần đầu ở giọng Mi trưởng.
Một tác phẩm cuối đời
Ngũ tấu giọng Đô trưởng là tác phẩm thính phòng cuối cùng của Schubert, hoàn thành khoảng hai tháng trước khi ông qua đời ở tuổi 31. Tác phẩm thường được nhìn như một lời trăn trối âm nhạc, song Cai thận trọng đặt câu hỏi: liệu Schubert có biết cuộc đời mình sắp kết thúc và chủ ý viết về cái chết hay không? Từ bản nhạc, không thể xác quyết điều ấy. Có thể thấy hai năm cuối đời ông sáng tác rất nhiều, từ ba khúc piano D.946 đến liên khúc ca khúc Winterreise.
Trong cách nghe của Cai, đoạn giữa Adagio dâng lên cao trào khoảng mốc 6 phút 28 giây; câu nhạc lặp đi lặp lại rồi lắng vào nỗi đau trầm hơn. Gần mốc 7 phút 20 giây, âm thanh rút xuống gần như im lặng trước khi các hợp âm dịu trở lại giọng Mi trưởng. Sự bình yên của phần mở đầu quay về, nhưng đã mang một sắc thái khác sau cơn xáo động.
Trên bia mộ Schubert có câu của Franz Grillparzer, gợi rằng âm nhạc đã chôn một kho báu nhưng cả những hy vọng còn đẹp hơn. Cai liên hệ câu ấy với cảm giác về những tác phẩm Schubert chưa kịp viết. Ông mời người nghe chú ý đoạn khoảng 10 phút 20 giây: hòa âm tiếp tục tiến tới, tiếng violin lặp lại nét than thở rồi mờ dần, chỉ còn dư âm của giai điệu mở đầu. Đây là cách diễn giải âm nhạc của tác giả, không phải một lời khẳng định về ý định của Schubert.
Nguồn: George Cai, “Tune In Today: The Finality of Schubert’s ‘Cello’ Quintet”, The Epoch Times, 28/10/2026. Bản dịch đầy đủ các ý chính và chi tiết phân tích trong bài gốc.