Marian Anderson thường được nhớ tới qua buổi biểu diễn ngày 9/4/1939 trên bậc thềm Đài tưởng niệm Lincoln ở Washington. Sau khi bị từ chối diễn tại Constitution Hall vì là người da đen, nữ ca sĩ contralto hát trước khoảng 75.000 người và thính giả phát thanh trên khắp nước Mỹ. Thư viện Quốc hội Mỹ ghi nhận buổi hòa nhạc này như một dấu mốc trong hành trình đấu tranh cho quyền bình đẳng. Nhưng sự nghiệp của Anderson còn rộng hơn một khoảnh khắc lịch sử.
Trong Voice of a Century: The Life and Artistry of Marian Anderson, tác giả Anthony Tommasini khảo sát cả cuộc đời và nghệ thuật của bà. Nhà phê bình Phil Hall, khi đánh giá cuốn sách trên The Epoch Times ngày 21/10, cho rằng tác phẩm đem lại một chân dung nhiều chiều, dù đôi chỗ ông không đồng tình với cách Tommasini nhìn thái độ công khai của Anderson đối với phân biệt chủng tộc. Đây là đánh giá của người viết phê bình sách, không phải lời tự nhận của nữ ca sĩ.
Anderson sinh năm 1897 trong một gia đình lao động ở Nam Philadelphia. Cha mẹ bà làm nhiều công việc để nuôi ba con. Năng khiếu hát xuất hiện từ nhỏ, nhưng khi nộp đơn vào một học viện âm nhạc địa phương, bà bị từ chối vì trường không nhận học viên da đen. Cộng đồng quanh bà đã quyên góp để bà tiếp tục học. Năm 1919, bà tham dự khóa sáu tuần về văn học và biểu diễn opera tại Chicago; sau đó học thanh nhạc với Giuseppe Boghetti.
Buổi độc diễn lớn tại Town Hall, New York, tháng 4/1924 ít người nghe và nhận đánh giá khắt khe. Bà tiếp tục luyện tập; một năm sau, Anderson đoạt giải trong cuộc thi hát do New York Philharmonic bảo trợ. Những buổi trình diễn tiếp theo ở Mỹ và châu Âu dần thành công. Với sự hỗ trợ của nhà tổ chức biểu diễn Sol Hurok, bà trở thành một trong những giọng hát cổ điển hàng đầu ở Mỹ trong thập niên 1930.
Phil Hall đánh giá phần Tommasini tái dựng việc tổ chức và đón nhận buổi diễn tại Đài tưởng niệm Lincoln là một điểm mạnh của sách. Ông cũng lưu ý một chi tiết thường bị bỏ qua: về sau Anderson vẫn biểu diễn nhiều lần tại Constitution Hall và không công khai chỉ trích tổ chức từng từ chối bà. Hall cho rằng tác giả sách đôi khi muốn bà lên tiếng theo cách của nhà hoạt động xã hội ngày nay, trong khi Anderson chọn cách ứng xử riêng. Sự khác biệt ấy là vấn đề diễn giải trong sách và bài phê bình, cần tách khỏi những mốc biểu diễn có thể kiểm chứng.
Một mốc khác đến ngày 7/1/1955: Anderson ra mắt Metropolitan Opera với vai Ulrica trong Un ballo in maschera của Giuseppe Verdi. Nhà hát xác nhận bà là nghệ sĩ Mỹ gốc Phi đầu tiên đảm nhận một vai chính trên sân khấu Met. Trước đó, Anderson từng bày tỏ mong muốn hát opera nhưng đã từ chối một số lời mời ở Prague và Moscow trong thập niên 1930. Bà cũng không tiếp tục nhiều buổi tại Met sau lần ra mắt.
Cuốn sách không chỉ kể những thành tựu. Theo Hall, Tommasini viết về việc Anderson thay người đệm đàn đầu tiên, nghệ sĩ piano Billy King, bằng Kosti Venhanen khi sự nghiệp đang lên; mối quan hệ với King về sau xa cách. Sách cũng đề cập giọng hát suy yếu trong những năm cuối, với một số nốt cao độ hoặc câu hát dài kém ổn định. Người viết phê bình cho rằng những chi tiết ấy giúp thấy một nghệ sĩ bằng xương bằng thịt, nhưng cũng chỉ ra sách bỏ qua một số lần xuất hiện trên phim, truyền hình và hoạt động trong thời chiến.
Anderson qua đời năm 1993 ở tuổi 96. Hall kết luận rằng dù có những điểm chưa thỏa đáng, Voice of a Century vẫn cho thấy sức bền của một nghệ sĩ vượt qua nhiều rào cản. Đặt bên cạnh tư liệu của Thư viện Quốc hội và Metropolitan Opera, cuốn sách gợi người đọc nhớ bà vừa là biểu tượng lịch sử, vừa là một ca sĩ đã dành hàng chục năm để rèn luyện và biểu diễn.
Nguồn: Phil Hall, The Epoch Times, 21/10/2026; Thư viện Quốc hội Mỹ; Metropolitan Opera. Ảnh Carl Van Vechten thuộc phạm vi công cộng.
