
Jules Bastien-Lepage (1848–1884) đã dành cho người nông dân phẩm giá trọn vẹn của hội họa hàn lâm. Câu chuyện bắt đầu ở Damvillers, ngôi làng nông nghiệp nhỏ thuộc miền đông bắc nước Pháp, nơi ông sinh ra.
Cha ông làm nghề trồng nho và vẽ tranh lúc rảnh rỗi, đã sớm nuôi dưỡng tài năng của con. Năm 19 tuổi, Bastien-Lepage đến Paris học tại Trường Mỹ thuật École des Beaux-Arts. Ông thành thạo bố cục truyền thống và kỹ thuật vẽ người, nhưng niềm đam mê thực sự là chủ nghĩa hiện thực và làm việc ngoài trời. Thay vì chọn một trong hai, ông kết hợp chúng, đưa sự đào tạo hàn lâm đến với thế giới nông thôn mà ông luôn coi là quê nhà.
Câu chuyện quen thuộc qua cách nhìn mới
Bức Truyền tin cho những người chăn chiên (The Annunciation to the Shepherds, 1875) mang sự cảm thông của Bastien-Lepage với người lao động vào một cảnh trong Tân Ước. Phúc Âm Luca kể một thiên thần hiện ra với những người chăn chiên bên ngoài Bethlehem để báo tin Chúa Jesus ra đời. Các họa sĩ tôn giáo trước đó thường nhấn mạnh vẻ kỳ vĩ của khoảnh khắc này bằng bố cục lớn lao, nhân vật được lý tưởng hóa và ánh sáng kịch tính. Bastien-Lepage chọn cách khác: đặt cuộc gặp trong một cảnh ngoài trời chân thực lúc chạng vạng, để những người chăn chiên hiện rõ và phong cảnh vẫn là một phần của bức tranh.
Tác phẩm thuộc Phòng trưng bày Quốc gia Victoria ở Australia. Cảnh gặp gỡ được thể hiện gần gũi trong ánh chạng vạng; phản ứng đa dạng và trang phục nông dân nhấn mạnh trải nghiệm của con người khi chứng kiến điều thiêng liêng.
Bastien-Lepage thể hiện mỗi người chăn chiên như một cá nhân có phản ứng riêng. Người lớn tuổi nhất quỳ xuống, hạ mình trước sự hiện ra; nhân vật ở giữa kinh ngạc nhìn, miệng mở, hai tay giơ lên. Quần áo thô phù hợp với công việc ngoài trời. Để vẽ chính xác, họa sĩ nhờ cha mẹ thu thập những chiếc áo da dê đã cũ từ dân làng.
Bức tranh được thực hiện cho cuộc thi Prix de Rome năm 1875, trong đó 10 người vào chung kết có 90 ngày hoàn thành tác phẩm dưới sự giám sát chặt chẽ. Bastien-Lepage được xem là ứng viên sáng giá, còn Truyền tin cho những người chăn chiên nhận nhiều lời khen từ công chúng. Tuy nhiên, ban giám khảo trao cho ông Premier Second Grand Prix, giải á quân. Quyết định gây tranh cãi; một số người suy đoán cách thể hiện tự nhiên đã khiến ông mất giải nhất.
Chất thơ của mùa thu hoạch
Khi sự nghiệp phát triển, Bastien-Lepage ngày càng hướng về thế giới quen thuộc nhất với mình. Khác nhiều họa sĩ đương thời, ông không bị Paris cuốn hút. Damvillers không chỉ là nơi sinh: những cánh đồng, đồi cây và rừng đã tạo nên trải nghiệm đầu đời; cuộc sống làng quê đưa ông tiếp xúc hằng ngày với nông dân, người lao động và các gia đình sau này xuất hiện trong tranh. Ngay cả sau khi chuyển đến thủ đô, ông vẫn thường trở về.
Thành công lớn đầu tiên đến năm 1874 với bức chân dung ông nội trong vườn. Tác phẩm nhận huy chương hạng ba tại Salon Paris, giới thiệu với công chúng khả năng thể hiện tính cách và bầu không khí của ông.
Ông nội của họa sĩ (The Artist’s Grandfather, 1874) thuộc Bảo tàng Orsay ở Pháp. Trong cảnh cây cối gần ngôi nhà nông thôn của gia đình ở Damvillers, người ông hiện lên ấm áp, tự nhiên như một con người bình dị, thay vì một hình tượng lý tưởng hóa.
Tiếp nối thành công ấy là Tháng Mười (October), một tác phẩm cũng giàu không khí. Trưng bày tại Salon năm 1879, bức tranh khẳng định danh tiếng Bastien-Lepage; ông được trao Bắc Đẩu Bội tinh trong năm ấy. Thành công cho thấy đề tài nông thôn có thể sánh với các chủ đề lịch sử, tôn giáo và quý tộc. Tấm toan rộng khoảng 6 × 6,5 foot đem lại tầm vóc đồ sộ cho một vụ thu hoạch bình thường.
Tháng Mười được vẽ năm 1878 bằng sơn dầu trên vải, thuộc Phòng trưng bày Quốc gia Victoria ở Australia. Thoạt nhìn, tranh mô tả lao động nông nghiệp thông thường ở vùng quê Pháp, nhưng kích thước lớn và bố cục được xây dựng kỹ lưỡng đã nâng mùa thu hoạch thành một đề tài nghệ thuật đáng chú ý.
Ở tiền cảnh, hai phụ nữ đang thu hoạch khoai tây. Người em họ của Bastien-Lepage làm mẫu cho người phụ nữ bên phải đang quỳ, nhổ khoai và gom vào giỏ. Phía sau, những người khác tiếp tục thu hoạch; vóc dáng nhỏ hơn của họ kéo dài hoạt động ra xa.
Bố cục không có một điểm nhấn kịch tính duy nhất. Mắt người xem di chuyển giữa các nhân vật tiền cảnh, người lao động phía sau và đồng quê rộng mở. Những động tác cúi, xoay, vươn tay gợi nhịp lặp lại của việc thu hoạch, khiến cảnh tượng có cảm giác được quan sát thay vì dàn dựng. Dù cùng làm trên một cánh đồng, mỗi người vẫn chú tâm vào công việc riêng.
Một khoảnh khắc tìm hiểu nhau
Đôi tình nhân làng quê (The Village Lovers, 1882) thuộc Bảo tàng Mỹ thuật Quốc gia Pushkin ở Nga. Ở đây, Bastien-Lepage chuyển sự chú ý từ lao động nông nghiệp sang trải nghiệm tình yêu trẻ và sự tìm hiểu nhau trong đời sống nông thôn Pháp.
Trong tranh, một thanh niên làm nông trò chuyện với một cô gái bên hàng rào gỗ. Cảnh không có gì kịch tính; hai người hiện lên giản dị như thể được bắt gặp trong một bức ảnh. Chàng trai tựa hàng rào, vẫn mặc đồ lao động, gợi ý anh vừa từ đồng về. Cô gái đứng đối diện, quay người một phần khỏi người xem, nét mặt chăm chú và dáng đứng kín đáo. Họ đứng trong khu vườn làng giữa những cây ăn quả, giống cảnh Bastien-Lepage từng biết từ thuở nhỏ ở Damvillers. Trưng bày tại Salon năm 1883, lần cuối ông tham gia nơi đây, Đôi tình nhân làng quê đem đến một góc nhìn khác với những cảnh thu hoạch đã làm nên danh tiếng của ông.
Từ vườn làng đến những cảnh thiêng liêng, Bastien-Lepage luôn xem đời sống người bình thường xứng đáng được thể hiện bằng nghệ thuật nghiêm túc, quy mô lớn. Việc ông qua đời sớm năm 1884 khép lại một sự nghiệp vừa bắt đầu cho thấy chiều rộng của mình. Dẫu vậy, tranh của ông vẫn gợi đồng cảm nhờ sự quan tâm kỹ lưỡng đến đức tin, lao động và tình yêu nơi đồng quê.
Theo The Epoch Times, tác giả Sarah Isak-Goode. Các cách diễn giải tác phẩm được trình bày theo tác giả bài nguồn.