Từ Portland đến Berlin
Paine sinh ngày 9/1/1839 tại Portland, bang Maine. Gia đình ông có truyền thống âm nhạc: ông nội chế tác nhạc cụ, cha điều hành một cửa hàng âm nhạc, còn các thành viên khác dạy nhạc, sáng tác hoặc chơi đàn organ. Cha và ông nội đều từng chỉ huy ban nhạc địa phương. Từ nhỏ, Paine học piano, organ, hòa âm và đối âm với nhạc sĩ gốc Đức Herman Kotzschmar. Ông viết một tứ tấu đàn dây khi mới 16 tuổi.
Vụ hỏa hoạn lớn tại Portland năm 1856 phá hủy cơ sở kinh doanh của gia đình; cha Paine qua đời không lâu sau đó. Người thanh niên tiếp tục biểu diễn organ, được công chúng đón nhận và tích góp kinh phí để sang Đức học nhạc. Tại Berlin, ông học biểu diễn organ, thanh nhạc, sáng tác và phối khí, đồng thời tổ chức các buổi độc tấu. Sau một chuyến lưu diễn ở châu Âu, ông trở về Mỹ năm 1861.
Đưa âm nhạc vào giảng đường
Ở Boston, Paine biểu diễn và thuyết giảng về đàn organ, rồi trở thành nghệ sĩ đàn organ của nhà thờ West Church. Không lâu sau, Harvard mời ông phụ trách đàn organ và dàn hợp xướng của trường. Khi đó, Paine mới 22 tuổi và chưa có bằng đại học. Ông tận dụng các dịp lễ, những buổi trình diễn của hợp xướng và dàn nhạc để giới thiệu khả năng sáng tác của mình.
Năm 1869, Harvard trao cho ông bằng thạc sĩ danh dự. Ông được bổ nhiệm làm giáo sư âm nhạc chính thức năm 1875. Theo Harvard Gazette, Paine là giáo sư âm nhạc đầu tiên tại Mỹ. Những lớp học ban đầu của ông thậm chí chưa được tính tín chỉ, nhưng qua nhiều năm, ông xây dựng một chương trình giảng dạy có hệ thống, chú trọng lịch sử, lý thuyết và sáng tác âm nhạc.
Chương trình ấy lấy các bậc thầy châu Âu làm trọng tâm, chịu ảnh hưởng từ những năm ông học tại Đức. Mô hình Harvard sau đó được các trường khác tham khảo. Di sản này cũng nhắc ta rằng Paine mở đường cho nghiên cứu âm nhạc trong đại học Mỹ, dù phạm vi chương trình của ông chưa dành nhiều chỗ cho âm nhạc Mỹ đương thời.
Người sáng tác giữa hai bờ Đại Tây Dương
Công việc giảng dạy không khiến Paine ngừng sáng tác. Ông viết hai bản giao hưởng và được Harvard Gazette ghi nhận là người Mỹ đầu tiên sáng tác một bản giao hưởng. Ông còn viết tác phẩm hợp xướng St. Peter, bản Centennial Hymn cho triển lãm kỷ niệm 100 năm lập quốc năm 1876 và Columbus March and Hymn cho triển lãm năm 1893.
Để tác phẩm Mass in D Minor được biểu diễn, năm 1866 ông quay lại Đức. Khi không tìm được một đoàn biểu diễn sẵn có, Paine tự tập hợp một dàn hợp xướng. Buổi diễn được giới phê bình Berlin khen ngợi, nhưng ông vẫn không tìm được nhà xuất bản. Thành công ở châu Âu đem lại thêm sự chú ý tại Mỹ; song, theo bài viết của The Epoch Times, ông chưa huy động được kinh phí để diễn tác phẩm này tại quê nhà.
Trong khoảng 15 năm cuối đời, Paine dành nhiều tâm sức cho Azara, vở opera ba hồi lấy bối cảnh thời Thập tự chinh. Tác phẩm từng được dự kiến diễn tại Metropolitan Opera mùa 1905–1906, nhưng kế hoạch hủy bỏ vì các ca sĩ opera người Italy không muốn học lời tiếng Anh. Bản nhạc về sau được xuất bản và trình diễn dưới dạng hòa nhạc; vở opera trọn vẹn chưa từng lên sân khấu.
Dấu ấn còn lại
Paine giảng dạy tại Harvard hơn bốn thập niên. Ông cũng tham gia hoạt động tại New England Conservatory, chỉ huy tác phẩm của mình cùng Dàn nhạc Giao hưởng Boston, góp phần thành lập American Guild of Organists và thực hiện một trong những bản ghi âm sớm trên trụ sáp cùng Theo Wangemann năm 1889. Năm 1998, tên ông nằm trong nhóm đầu tiên được ghi danh vào American Classical Music Hall of Fame.
Ngày nay, tên Paine có thể xa lạ với nhiều người yêu nhạc. Tuy nhiên, hội trường mang tên ông tại Harvard và chương trình đào tạo ông gây dựng vẫn gợi nhớ giai đoạn nước Mỹ bắt đầu coi sáng tác, biểu diễn và nghiên cứu âm nhạc là một phần nghiêm túc của đời sống đại học.
Nguồn: The Epoch Times; đối chiếu tư liệu của Harvard Gazette và Khoa Âm nhạc Harvard.