Edgar Stillman Kelley (1857–1944) sinh ở miền Trung Tây nước Mỹ nhưng theo đuổi ngôn ngữ âm nhạc chịu ảnh hưởng sâu đậm từ châu Âu. Ông viết nhạc cho sân khấu, dàn nhạc và dành nhiều năm giảng dạy. Một bài viết của Tiffany Brannan trên The Epoch Times nhìn lại hành trình của ông, đặc biệt là giai đoạn ông được tạo điều kiện tập trung sáng tác tại một trường nữ ở Ohio.
Tuổi thơ nuôi dưỡng tình yêu chuyện kể
Kelley sinh ngày 14/4/1857 tại Sparta, bang Wisconsin. Cha ông, Hiram, làm báo và để thư viện của thị trấn trong văn phòng. Mẹ ông, Mary, vừa viết văn vừa chơi nhạc, giữ thư viện của nhà thờ trên gác mái gia đình. Bà cũng là người dạy Edgar học nhạc đầu tiên khi cậu lên tám.
Cậu bé say mê sách lịch sử, kịch Shakespeare và Hành trình của người hành hương của John Bunyan. Âm nhạc hấp dẫn cậu bởi khả năng diễn tả kịch tính của một câu chuyện. Sau khi nghe một nghệ sĩ địa phương chơi bản chuyển soạn cho piano của Franz Liszt từ Giấc mộng đêm hè của Mendelssohn, Kelley bắt đầu ghi chép các chủ đề âm nhạc lấy cảm hứng từ những truyện mình yêu thích. Theo bài nguồn, ông còn quay lại những ý tưởng thời trẻ ấy trong nhiều năm sau.
Năm 17 tuổi, Kelley tới Chicago học tiếp, sống cùng một gia đình người Đức để chuẩn bị ngôn ngữ cho việc du học. Ông học với nghệ sĩ organ Clarence Eddy và nghệ sĩ piano Napoleon Ledochowski. Từ năm 1876, Kelley học bốn năm tại Nhạc viện Stuttgart ở Đức. Tại đây, Max Seifriz khuyến khích ông biểu diễn, sáng tác và đưa tác phẩm ra công chúng; ông còn học với một số giảng viên organ và piano khác. Sau khi tốt nghiệp năm 1880, Kelley biểu diễn ở châu Âu rồi trở về Mỹ, chọn San Francisco làm nơi bắt đầu sự nghiệp.
Nhạc sân khấu và màu sắc phương Đông
Ở San Francisco, Kelley làm nghệ sĩ organ cho nhà thờ và chỉ huy những tác phẩm dàn nhạc của mình. Hai bản viết từ thời Stuttgart, Polonaise và Confluentia, lần đầu được giới thiệu với công chúng Mỹ tại đây. Nhạc cho một vở Macbeth năm 1885 khiến ông được gọi là “Wagner của âm nhạc Mỹ”. Bài nguồn cũng kể rằng âm nhạc ông nghe ở khu Chinatown của thành phố đã ảnh hưởng đến tổ khúc dàn nhạc bốn phần Aladdin, tác phẩm ông chỉ huy biểu diễn năm 1884.
Kelley chuyển đến New York năm 1886 để sáng tác cho sân khấu và chỉ huy các đoàn opera nhẹ. Công việc nổi bật nhất của ông tại đây là phần nhạc phụ họa cho bản dựng Broadway của Ben-Hur năm 1899, chuyển từ tiểu thuyết của Lew Wallace. Vở diễn sáu màn, 13 cảnh có quy mô lớn, với dàn diễn viên, ngựa, xe và hiệu ứng sân khấu. Kelley dùng các điệu thức gợi Hy Lạp cổ cho hợp xướng và dàn nhạc, giúp tạo bầu không khí cho câu chuyện. Theo bài nguồn, bản dựng được trình diễn hàng nghìn lần trong hai thập niên sau; đến thập niên 1930, phần nhạc này đã vang lên khoảng 5.000 lần tại các nước nói tiếng Anh.
Khoảng lặng dành cho sáng tác
Năm 1891, Kelley kết hôn với Jessie Gregg, một nghệ sĩ piano ông quen ở San Francisco. Ông từng thay Horatio Parker giảng dạy lý thuyết âm nhạc tại Yale trong niên khóa 1901–1902. Sau đó hai vợ chồng sang châu Âu và sống ở Berlin khoảng tám năm. Trở lại Mỹ năm 1910, họ tìm cách để Kelley có thêm thời gian viết nhạc, bởi việc dạy học và diễn thuyết đã chiếm phần lớn quỹ thời gian của ông.
Cơ hội đến tại Western College for Women ở Oxford, bang Ohio. Jessie nhận vị trí dạy nhạc, còn Kelley được trao một học bổng kèm chỗ ở, nơi làm việc và thời gian chuyên tâm sáng tác. Bài nguồn gọi ông là nghệ sĩ thường trú đầu tiên tại một trường đại học Mỹ. Trong những năm đó, ông sáng tác nhiều, viết sách về âm nhạc và các nhà soạn nhạc. Cả hai vợ chồng cũng dạy tại Nhạc viện Cincinnati gần đó; Kelley về sau làm trưởng bộ môn sáng tác và phối khí.
Hai vợ chồng gắn bó với cộng đồng trường suốt 24 năm. Lớp sinh viên năm 1916 còn xây cho họ một ngôi nhà nhỏ có phòng làm việc. Kelley tiếp tục đi nhiều nơi để chỉ huy các tác phẩm của mình. Sau khi chính thức nghỉ hưu năm 1934, họ vẫn tới California, New York và Đức để biểu diễn, giảng dạy và khuyến khích việc thưởng thức âm nhạc cổ điển. Dù thường xuyên lên đường, Oxford vẫn là nơi họ gọi là nhà.
Di sản của Kelley nằm ở những tác phẩm đưa chuyện kể, sân khấu và giai điệu vào cùng một không gian. Cuộc đời ông cũng cho thấy thời gian và điều kiện làm việc có ý nghĩa thế nào đối với một người sáng tạo: khi có một nơi để tập trung, ông tiếp tục viết và chia sẻ âm nhạc trong nhiều thập niên.
Nguồn: The Epoch Times, Tiffany Brannan, 11/11/2026. Đây là bài chân dung lịch sử âm nhạc. Ảnh đầu bài là minh họa mới, không phải phòng làm việc hoặc chân dung thật của Kelley.