Bức Tầng nham tùng thụ đồ (層巖叢樹圖, tiếng Anh Storied Mountains and Dense Forests) trong bộ sưu tập của Bảo tàng Cố cung Quốc gia ở Đài Bắc đưa người xem vào một cảnh núi rừng Giang Nam phủ sương. Bài viết của SecretChina giới thiệu tác phẩm như một đại diện cho lối vẽ sơn thủy phương Nam thường gắn với nhà sư họa sĩ Cự Nhiên, người hoạt động vào cuối thế kỷ X.
Theo hồ sơ hiện vật của Bảo tàng Cố cung Quốc gia, tác phẩm là tranh thủy mặc trên lụa, phần tranh cao 144,1 cm và rộng 55,4 cm. Bảo tàng lưu ý giới nghiên cứu hiện đại chưa thống nhất liệu đây có phải bút tích trực tiếp của Cự Nhiên; vì vậy tên ông được nêu theo quy thuộc truyền thống, không như một kết luận đã chốt.
Độc giả có thể xem toàn bộ tác phẩm trên trang của bảo tàng để đối chiếu bố cục và chi tiết được mô tả dưới đây.
Con đường dẫn mắt vào núi sâu
Từ phía dưới, một lối đi quanh co đưa mắt xuyên qua các tầng cây rồi khuất vào sườn núi. Những khoảng mực đậm ở tán lá và vách đá xen với lớp sương nhạt tạo cảm giác chiều sâu dù khung tranh hẹp và cao. Bảo tàng mô tả sự thay đổi giữa khoảng đặc và khoảng rỗng là một yếu tố nổi bật của bố cục.
Trên bề mặt núi, các nét phi ma thuân — vệt mực dài, tơi như sợi gai — gợi đất đá mềm và ẩm. Những khối đá tròn trên đỉnh núi, gọi là phàn đầu, cùng các chấm rêu tạo nên ngôn ngữ thường thấy trong dòng tranh gắn với Đổng Nguyên và Cự Nhiên. SecretChina đối chiếu cách vẽ này với phong cách sơn thủy hùng tráng ở miền bắc Trung Hoa.
Vị trí của Cự Nhiên trong lịch sử hội họa
Cự Nhiên là nhà sư ở chùa Khai Nguyên thời Nam Đường, học lối vẽ của Đổng Nguyên. Sau khi Nam Đường mất, ông theo Lý Dục đến kinh đô Biện Kinh của nhà Tống, theo tư liệu của bảo tàng. Hai người thường được gọi chung là “Đổng–Cự” khi nói về truyền thống sơn thủy Giang Nam.
Trên phần thơ đường của bức tranh, họa gia đời Minh Đổng Kỳ Xương từng ghi lời tán thưởng, coi đây là tác phẩm chân thực xuất sắc của Cự Nhiên. Cách quy thuộc ấy có giá trị trong lịch sử tiếp nhận tranh, nhưng không xóa được câu hỏi về tác giả mà hồ sơ bảo tàng hiện vẫn để ngỏ. Người xem có thể tìm bản ảnh và hồ sơ đầy đủ tại trang giới thiệu của bảo tàng.