Đại Kỷ Nguyên

Cổ cầm và đàn tranh khác nhau thế nào?

Ảnh tư liệu cây đàn tranh Chizhou thế kỷ XIX với hàng ngựa đàn di động

Đàn tranh Chizhou thế kỷ XIX. Ảnh tư liệu: The Metropolitan Museum of Art (Public Domain).

Ảnh tư liệu cây đàn tranh Chizhou thế kỷ XIX với hàng ngựa đàn di động
Đàn tranh Chizhou thế kỷ XIX. Ảnh tư liệu: The Metropolitan Museum of Art (Public Domain).

Cổ cầm và đàn tranh Trung Hoa đều là nhạc cụ dây gảy đặt ngang khi chơi. Nhìn vào mặt đàn có thể thấy một khác biệt quan trọng. Cổ cầm có bảy dây chạy sát mặt gỗ, bên cạnh là 13 dấu khảm định vị. Trên đàn tranh, mỗi dây đi qua một ngựa đàn riêng. Các ngựa có thể dịch chuyển khi chỉnh âm.

Cách tạo âm trên bảy dây cổ cầm

Trong hồ sơ về cổ cầm, UNESCO mô tả ba cách phát âm cơ bản. Với âm dây buông, tay phải gảy dây trong khi tay trái để dây rung tự do. Với âm bồi, tay trái chạm nhẹ dây tại vị trí tương ứng với dấu khảm khi tay phải gảy. Với âm bấm, người chơi ấn dây xuống mặt đàn, rồi có thể trượt ngón tay hoặc rung nhẹ để biến đổi âm thanh. Những kỹ thuật này cho phép một dây tạo ra nhiều cao độ và sắc thái.

Cổ cầm có truyền thống độc tấu lâu đời. Hồ sơ UNESCO ghi nhận nhạc cụ này thuộc bốn môn nghệ thuật gắn với giới văn nhân Trung Hoa, cùng với cờ, thư pháp và hội họa. Theo bài viết năm 2014 của Khán Trung Quốc, ký phổ cổ cầm từng ghi lại cách chơi bằng văn tự. Một dạng ký phổ rút gọn, gọi là giảm tự phổ, được dùng để ghi ngón đàn. Các bản tiêu biểu được nguồn nhắc đến gồm U Lan và Quảng Lăng tán. UNESCO đưa cổ cầm và âm nhạc của nó vào Danh sách đại diện di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại năm 2008.

Ngựa đàn ảnh hưởng thế nào đến tiếng đàn tranh?

Với đàn tranh Trung Hoa, còn gọi là cổ tranh, vị trí ngựa trên mặt đàn quyết định chiều dài phần dây rung khi gảy. Trong lối chơi được Khán Trung Quốc mô tả, tay phải gảy để tạo giai điệu và tiết tấu. Tay trái ấn hoặc nhấn rung đoạn dây phía bên kia ngựa đàn, làm thay đổi độ căng và tạo ra các âm luyến. Hồ sơ về một cây tranh ở Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan cũng ghi nhận lối gảy bằng móng tay phải và dùng tay trái xử lý dây bên kia ngựa đàn.

Khán Trung Quốc ghi nhận đàn tranh đã lưu hành ở vùng Tần từ thời Chiến Quốc. Số dây thay đổi theo thời kỳ và kiểu đàn. Nguồn cũng dẫn truyền thuyết về việc đàn tranh ra đời khi chia một cây đàn sắt làm hai. Đó là một cách kể dân gian về tên gọi, bên cạnh cách giải thích tên đàn mô phỏng âm thanh khi gảy. Các bản nhạc được nguồn nêu gồm Ngư chu xướng vãn và Xuất thủy liên.

Nguồn: Khán Trung Quốc, UNESCO và Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan.

Exit mobile version