Tại Iceland, sách gắn với một phong tục Giáng sinh được gọi là Jolabokaflod, thường được diễn giải là “cơn lũ sách Giáng sinh”. Người thân và bạn bè tặng nhau sách, rồi dành thời gian đọc bên hơi ấm của căn nhà và một cốc cacao nóng.
Trong bài viết trên The Epoch Times ngày 16/1/2024, tác giả Jeff Minick lấy phong tục ấy làm điểm khởi đầu cho một câu hỏi giản dị: tại sao phải chờ đến Giáng sinh mới dành cho sách một buổi tối riêng? Bỏ phần “Jola”, gắn với lễ Yule hoặc Giáng sinh, ông đề xuất những buổi “bokaflod” có thể được tổ chức vào bất kỳ thời điểm nào trong năm.
Theo bài nguồn, tập quán tặng sách được củng cố trong hoàn cảnh khan hiếm hàng hóa quanh thời kỳ Thế chiến II, khi giấy và sách vẫn là những lựa chọn quà tặng khả thi. Sau khi khó khăn qua đi, thói quen ấy tiếp tục tồn tại. Mùa sách cuối năm trở thành dịp quan trọng của ngành xuất bản Iceland, đồng thời giúp việc đọc giữ một vị trí gần gũi trong đời sống gia đình.
Điều Minick muốn mang ra khỏi khuôn khổ ngày lễ không phải là một nghi thức phức tạp. Đó là cách đặt sách, tình bạn và niềm vui ở cùng một nơi. Một buổi tối như vậy có thể yên lặng, sôi nổi, đông người hoặc chỉ có một thành viên; hình thức tùy thuộc vào những người tham dự.
Mỗi người một cuốn sách, cùng chia sẻ một khoảng lặng
Câu lạc bộ sách quen thuộc thường hẹn các thành viên đọc chung một tác phẩm trước khi gặp nhau để thảo luận. Nhóm có thể tụ họp mỗi tháng tại nhà một người, dùng món nhẹ, trao đổi cảm nhận và trò chuyện. Đây là một hình thức sinh hoạt ít tốn kém, đồng thời tạo cơ hội duy trì tình bạn.
Một nhóm bokaflod có thể vận hành theo cách khác. Mỗi người mang theo cuốn sách mình đang muốn đọc, không cần tất cả phải chọn cùng một tác giả hoặc một thể loại. Sau khi ổn định chỗ ngồi, cả nhóm dành khoảng nửa giờ hoặc 45 phút để đọc trong yên lặng.
Khi khoảng đọc kết thúc, người tham dự có thể giới thiệu ngắn về cuốn sách trong tay, chia sẻ điều khiến họ thích tác phẩm hoặc giải thích vì sao họ tìm đến tác giả ấy. Không ai cần chuẩn bị một bài bình luận hoàn chỉnh. Một đoạn văn đáng nhớ, một nhân vật thú vị hoặc một câu hỏi còn băn khoăn cũng đủ mở đầu cuộc trao đổi.
Món ăn nhẹ giúp buổi gặp gỡ thêm thoải mái. Minick gợi ý phô mai, hoặc cacao và chocolate gợi nhớ phong tục Iceland. Gia chủ có thể chọn đồ uống và thức ăn phù hợp với tuổi tác, sở thích của khách. Điểm cốt yếu vẫn là dành cho việc đọc một khoảng thời gian không bị chia cắt.
Theo tác giả, cách chia sẻ này đem đến cơ hội tiếp xúc với những loại sách mà mỗi người có thể chưa từng lựa chọn. Một người yêu tiểu thuyết có thể nghe bạn mình nói về lịch sử; người quen đọc sách chuyên môn có thể bắt gặp một tập thơ. Sự khác biệt trở thành điều thú vị của buổi sinh hoạt.
Minick còn chú ý đến vẻ đẹp của những người đang chăm chú đọc: dáng ngồi, nét mặt và sự tập trung riêng tư của họ. Ông liên tưởng đến các bức tranh về người đọc sách, trong đó có “Young Girl Reading” của Jean-Honoré Fragonard và “Thoughtful Reader” của Franz Dvorak. Trong cảm nhận của tác giả, cùng ở trong một căn phòng mà không cần liên tục nói chuyện vẫn có thể làm tình bạn sâu sắc hơn.
Cuốn sách yêu thích tiết lộ một góc khác của người quen
Một biến thể khác là mời khách mang theo một trong những cuốn sách họ yêu thích nhất và kể lý do lựa chọn. Nên nói rõ từ đầu rằng không có giới hạn về thời kỳ hay thể loại. Tác phẩm dành cho thiếu nhi, hồi ký, lịch sử, tiểu thuyết hoặc một tập truyện cũ đều có chỗ trong buổi gặp.
Minick đưa ra những ví dụ giả định để diễn tả sự bất ngờ ấy: một luật sư 50 tuổi có thể mang “Winnie-the-Pooh”, trong khi một người mẹ bốn con lại chọn tập đầu bộ tiểu sử Winston Churchill “The Last Lion” của William Manchester. Sở thích đọc không nhất thiết giống hình ảnh nghề nghiệp hoặc vai trò gia đình mà người khác thường nhìn thấy.
Những câu chuyện về lý do yêu một cuốn sách đôi khi cũng là câu chuyện về tuổi thơ, một người thầy hoặc một giai đoạn khó khăn. Người nghe có thể hiểu thêm người bạn mà mình vẫn tưởng đã biết rất rõ. Buổi gặp nhờ đó không chỉ là trao đổi tên sách mà còn là chia sẻ trải nghiệm sống.
Khi sách trở thành món quà và trò chơi
Nếu không khí đọc yên lặng chưa phù hợp với nhóm, có thể tổ chức một buổi trao đổi sách vui nhộn. Mỗi khách mang đến một cuốn sách được gói kín để làm quà. Chủ đề có thể được thông báo trước, hoặc để mở nhằm tạo bất ngờ.
Nhóm có thể chọn sách tình cảm, sách du lịch, tác phẩm gắn với một kỷ niệm hoặc những cuốn mỗi người muốn giới thiệu cho bạn. Với một người sắp làm cha mẹ và yêu sách, một buổi tặng sách thiếu nhi cũng là ý tưởng đáng cân nhắc. Tinh thần chung là chọn món quà phù hợp với người tham dự, không biến việc mua sách thành cuộc so sánh giá trị vật chất.
Bài nguồn gợi ý kết hợp những trò trao quà quen thuộc như bốc chọn rồi đổi quà, chuyền quà theo nhạc hoặc trò “khoai tây nóng”. Những phiên bản phù hợp có thể đem lại tiếng cười cho nhóm thanh thiếu niên và người lớn.
Nếu muốn kiểm soát nội dung sách để phù hợp với lứa tuổi, người tổ chức có thể tự chọn sách bìa mềm ở cửa hàng đồ cũ, gói lại và dùng làm quà trong trò chơi. Cách này giúp giảm chi phí, đồng thời tạo cơ hội để những cuốn sách đã qua sử dụng đến với người đọc mới.
Một lựa chọn khác là diễn tả tên sách bằng động tác. Mỗi người viết tên một cuốn yêu thích lên giấy, gấp lại, trộn chung rồi lần lượt bốc thăm để diễn cho cả nhóm đoán. Trò chơi có thể làm lộ ra khả năng diễn xuất bất ngờ của một người vốn ít nói, và khiến những tựa sách trở nên dễ nhớ hơn.
Một buổi đọc sách tại nhà cũng đã đủ
Nhiều cha mẹ và ông bà mong con cháu thích đọc. Nhiều người lớn cũng muốn đọc thêm, nhưng công việc hằng ngày thường lấp kín lịch sinh hoạt. Đôi khi điều bị bỏ quên không chỉ là thời gian, mà còn là cảm giác dễ chịu từng có khi chìm vào một cuốn sách.
Minick đề nghị dành một phần buổi tối mỗi tuần cho bokaflod tại nhà. Gia đình đông trẻ nhỏ có thể làm điều đó; một người sống một mình cũng có thể tự giữ một cuộc hẹn với sách. Đưa khoảng đọc vào lịch giúp nó có vị trí cụ thể thay vì luôn chờ đến “khi rảnh”.
Một ít bỏng ngô, đồ uống yêu thích và chỗ ngồi thoải mái là đủ. Không nhất thiết đặt mục tiêu hoàn thành nhiều trang. Trong gợi ý của tác giả, giá trị của buổi tối còn nằm ở sự yên tĩnh mà mỗi người chủ động dành cho mình.
Với trẻ em, việc nhìn thấy người lớn thật sự đọc có thể có sức thuyết phục hơn lời nhắc đọc sách. Cha mẹ cùng mở sách, cùng giữ một khoảng lặng và sẵn sàng nghe con kể điều vừa đọc sẽ biến việc đọc thành một phần đời sống chung của gia đình.
Kết nối qua một thói quen giản dị
Ở phần kết, Minick đặt ý tưởng này trong mối quan tâm rộng hơn về sự thiếu kết nối giữa người với người. Ông nhắc đến những cảnh báo của giới chuyên môn về cô đơn và mong muốn có thêm niềm vui trong đời sống hằng ngày. Tuy vậy, buổi đọc sách nên được hiểu trước hết là một hoạt động văn hóa và giao lưu, không phải phương pháp điều trị.
Đọc cho riêng mình giúp mỗi người đi theo sự tò mò cá nhân; gặp nhau quanh sách tạo thêm một dịp lắng nghe người khác. Hai điều ấy không mâu thuẫn. Một căn phòng với nhiều người đang đọc những cuốn khác nhau vẫn có thể là một không gian chung ấm áp.
Từ phong tục tặng sách của Iceland, gợi ý của Minick dẫn về một việc rất gần gũi: chọn ngày, mở sách và mời người thân cùng tham gia. Không cần đợi đến kỳ nghỉ cuối năm để trao nhau một cuốn sách hay hoặc dành một buổi tối cho tình bạn.
Biên tập từ bài “Bokaflod, Anyone? Bringing Together Books, Friends, and Fun” của Jeff Minick, đăng trên The Epoch Times ngày 16/1/2024.