Sau khi ăn dứa, nhiều người bỏ phần ngọn lá đi. Nhưng nếu đem phần ngọn ấy trồng xuống đất, liệu có thể có thêm một cây dứa và một quả mới? Câu trả lời là có, dù quá trình chăm sóc và chờ đợi không đơn giản như chỉ cắm ngọn vào chậu.
Ngọn dứa thực chất là gì?
Theo bài viết của tác giả Úy Nhiên trên SecretChina, quả dứa chúng ta ăn không phải một quả đơn hình thành từ một bông hoa, mà là quả phức được tạo thành từ nhiều bông hoa kết hợp lại. Chùm lá cứng ở đỉnh quả được gọi là chồi ngọn, hay chồi đỉnh quả.
Nhiều loài cây sinh sản bằng hạt, tức sinh sản hữu tính. Với các giống dứa không hạt được trồng hiện nay, nhân giống chủ yếu dựa vào sinh sản vô tính, còn gọi là nhân giống sinh dưỡng.
Cây dứa có nhiều loại chồi có thể dùng để nhân giống: chồi ngọn ở trên cùng quả; chồi cuống mọc gần gốc quả hoặc trên cuống; chồi nách mọc ở nách lá của cây mẹ; và những chồi mọc từ phần thân phía dưới. Vì vậy, ngọn dứa bị cắt bỏ thực ra có khả năng ra rễ và phát triển thành một cây riêng.
Ba bước chuẩn bị trước khi trồng
Khả năng nhân giống có sẵn không có nghĩa cứ cắm phần ngọn còn dính thịt quả ngọt vào đất là thành công. Thịt quả còn sót lại dễ thu hút côn trùng và vi sinh vật, làm phần ngọn bị thối.
Làm sạch phần gốc. Cắt bỏ thịt quả thừa ở đáy ngọn và bóc vài lớp lá nhỏ ngoài cùng ở phần gốc. Khi bóc lá, có thể thấy những chấm nhỏ màu nâu: đó là các điểm rễ còn chưa phát triển.
Để khô vết cắt. Tác giả hướng dẫn đặt ngọn ở nơi râm mát, thoáng gió trong hai đến ba ngày trước khi cho tiếp xúc với nước hoặc đất, để mặt cắt hình thành lớp bảo vệ khô, giúp hạn chế thối.
Cho ra rễ rồi trồng. Sau khi để khô, có thể đặt phần gốc vào nước sạch vài tuần hoặc trồng trực tiếp vào đất pha cát thoát nước, thông thoáng. Theo nguồn bài, khi nhiệt độ phù hợp, khoảng 20–30°C, các điểm rễ có thể phát triển trong vài tuần, giúp cây non hút nước và dinh dưỡng.
Muốn có quả phải kiên nhẫn
Ra rễ chỉ là khởi đầu. Để có quả dứa tự trồng, người chăm cần đối diện ba vấn đề.
Trước hết là thời gian chờ. Trong điều kiện nông trại, những chồi khỏe mọc ở nách lá hoặc gần gốc quả thường có thể cho quả sau 12–18 tháng. Theo SecretChina, trồng từ ngọn quả thường lâu hơn: từ khi trồng đến khi quả chín có thể mất hai đến ba năm. Trong khoảng thời gian ấy, ngọn nhỏ dần trở thành một cây nhiều lá nhọn và cần được chăm như một chậu cảnh.
Thứ hai là ánh sáng và nhiệt độ. Dứa là cây nhiệt đới, ưa sáng, chịu khô và sợ lạnh. Bài nguồn khuyến nghị ít nhất sáu giờ nắng trực tiếp mỗi ngày. Nếu đặt ở ban công trong nhà thiếu sáng, cây có thể chỉ phát triển lá, khó ra hoa và đậu quả. Nhiệt độ dưới 10°C có thể khiến cây ngừng sinh trưởng; sương giá có thể làm cây chết.
Thứ ba là kích thước quả. Lượng đất trong chậu, nguồn dinh dưỡng và điều kiện chăm sóc tại nhà khác với nông trại nhiệt đới. Vì vậy, sau nhiều công chăm sóc, người trồng có thể chỉ thu được một quả nhỏ bằng nắm tay, thậm chí chỉ cỡ quả bóng golf, thay vì quả lớn thường thấy ở siêu thị.
Vì sao vẫn nhân giống bằng chồi ngọn?
Dù trồng từ ngọn cho quả chậm hơn một số loại chồi khác, cách làm này vẫn có những ưu điểm của nhân giống sinh dưỡng.
Dứa có mức độ dị hợp di truyền cao. Nếu nhân giống bằng hạt, đặc điểm quả ở cây con có thể thay đổi, không giữ được hương vị mong muốn. Nhân giống bằng chồi giúp giữ đặc tính của cây mẹ, trong đó có những phẩm chất như độ ngọt, ít xơ và kết cấu thịt quả.
Nguồn vật liệu cũng dễ kiếm. Trong chế biến đóng hộp hoặc xuất khẩu trái cây, số lượng ngọn dứa cắt bỏ rất lớn. Tận dụng chúng làm cây giống vừa giảm lãng phí vừa tiết kiệm chi phí.
Theo Úy Nhiên, SecretChina. Đối chiếu kiến thức nhân giống và điều kiện sinh trưởng: UF/IFAS Extension.