Nhã Đình (tên đã được thay đổi), quản lý tại một công ty nước ngoài, đã đến khám vì chứng mất ngủ và tức ngực. Sau khi tìm hiểu sâu, bác sĩ phát hiện ra rằng, với tư cách là con gái cả trong gia đình, bệnh nhân đã gánh vác trách nhiệm gia đình trong một thời gian dài, bỏ qua nhu cầu của bản thân và thiếu thốn sự hỗ trợ về mặt tình cảm, dẫn đến việc xuất hiện “hội chứng trưởng nữ”. Cảm xúc và áp lực tích tụ lâu ngày đã phản tác dụng, gây ra sự mất cân bằng về thể chất và tinh thần.
Trong bộ phim truyền hình Hàn Quốc ăn khách được phát sóng vào năm ngoái (2025) mang tên “Khổ tận cam lai gặp được bạn”, nữ chính là con gái cả, thay mẹ chăm sóc các em, hy sinh bản thân và có thói quen kìm nén cảm xúc, điều này đã khiến hội chứng trưởng nữ từng trở thành một chủ đề nóng. Trưởng khoa Tâm thần Bệnh viện An Nam, ông Trương Tuấn Hồng chỉ ra rằng, cái gọi là hội chứng trưởng nữ nhằm chỉ hiện tượng phụ nữ đóng vai trò người chăm sóc trong gia đình trong thời gian dài, tinh thần trách nhiệm quá nặng nề, dẫn đến việc kìm nén bản thân và mệt mỏi về mặt cảm xúc.
8 đặc điểm chính của hội chứng trưởng nữ: Định hình ngay từ trong quá trình trưởng thành
Chuyên gia sức khỏe tâm thần người Mỹ Kati Morton đã tổng hợp 8 đặc điểm chính của “hội chứng trưởng nữ”. Những đặc điểm này sẽ được định hình trong quá trình trưởng thành, ngay cả khi bước vào thị trường lao động, lập gia đình và tạo dựng sự nghiệp, họ vẫn không thể thoát khỏi khuôn khổ nội tâm là hy sinh vì người khác.
- Tinh thần trách nhiệm quá cao.
- Yêu cầu đối với bản thân cực kỳ cao, thường vượt quá mong đợi.
- Hay lo nghĩ, dễ bị lo âu.
- Luôn muốn làm hài lòng người khác, rất khó nói từ “không”.
- Dễ cảm thấy tội lỗi, không thể rũ bỏ tinh thần trách nhiệm.
- Ranh giới mờ nhạt, coi nhu cầu của người khác là trách nhiệm của mình.
- Trong lòng có sự oán giận đối với các thành viên trong gia đình nhưng không dám bày tỏ.
- Cảm thấy khó khăn trong việc xây dựng các mối quan hệ của người trưởng thành như hôn nhân, quan hệ thân mật.
Nhận biết sớm trạng thái tâm lý, học cách chăm sóc bản thân
Bác sĩ Trương Tuấn Hồng nhắc nhở, những người có đặc điểm của hội chứng trưởng nữ thường có xu hướng phớt lờ những áp lực và cảm xúc của bản thân trong thời gian dài, dễ dẫn đến mất ngủ, lo âu, trầm cảm, thậm chí xuất hiện các triệu chứng hoảng sợ. Do đó, cần nhận biết và xử lý sớm, có thể bắt tay vào thực hiện từ các khía cạnh sau:
- Học cách nhận biết tình trạng thể chất và tinh thần của bản thân Mất ngủ, tức ngực, lo âu, dễ cáu gắt đều là những tín hiệu của việc quá tải áp lực, đừng nên phớt lờ chúng.
- Thiết lập ranh giới tâm lý Không phải mọi trách nhiệm đều phải do bản thân gánh vác, hãy vạch rõ ranh giới với các thành viên trong gia đình một cách hợp lý.
- Giao tiếp với gia đình về những cảm xúc và áp lực Bày tỏ nhu cầu và sự không hài lòng một cách phù hợp là một bước quan trọng để thiết lập mối quan hệ bình đẳng.
- Cân nhắc tư vấn tâm lý Dù là trị liệu cá nhân hay gia đình, đó đều là không gian an toàn để làm rõ các mối quan hệ và giải tỏa áp lực.
Làm chậm nhịp thở, chuyển hướng sự chú ý giúp ổn định cảm xúc
Khi cảm thấy sắp không thể chịu đựng nổi, Trần Khả Gia, Giám đốc Trung tâm Tâm lý Lâm sàng Bệnh viện Đại Lâm Từ Tế ở Gia Nghĩa, khuyên rằng ngoài việc tìm một người đáng tin cậy để trò chuyện, cũng có thể sử dụng các phương pháp không dùng thuốc sau đây để điều chỉnh cảm xúc:
- Điều hòa hệ thần kinh tự chủ bằng cách thở chậm Bất kể là căng thẳng lo âu, mất ngủ hay hoảng sợ, tất cả đều liên quan đến việc hệ thần kinh giao cảm hoạt động quá mức. Làm chậm nhịp thở có thể làm giảm mức độ hoạt động của hệ thần kinh giao cảm, giảm bớt sự căng thẳng và lo âu; khi mất ngủ thì có thể thư giãn, chuyển sự chú ý sang nhịp thở, điều này sẽ giúp ích cho việc đi vào giấc ngủ. Hãy chọn một môi trường yên tĩnh, chuyển điện thoại sang chế độ im lặng và có ý thức làm chậm nhịp thở. Tốc độ cần chậm hơn so với nhịp thở bình thường, áp dụng tỷ lệ thời gian “hít ba thở bảy” hoặc “hít bốn thở sáu”, không cần gò bó vào số giây cụ thể, điểm quan trọng là thở ra từ từ, thay đổi kiểu thở gấp gáp. Tuy nhiên, bác sĩ Trần Khả Gia nhắc nhở, chứng hoảng sợ không chỉ do cảm xúc hoặc áp lực gây ra, mặc dù việc làm chậm nhịp thở có thể cải thiện vấn đề tăng thông khí, nhưng vẫn khuyến nghị nên tìm kiếm sự điều trị chuyên môn càng sớm càng tốt.
- Chuyển hướng sự chú ý Khi một sự việc nào đó khiến cảm xúc căng thẳng gia tăng dẫn đến lo âu, bồn chồn, bạn có thể rời khỏi hiện trường sự việc, hoặc chuyển sang làm việc khác. Khi cảm thấy muộn phiền vì một số người hoặc sự việc nào đó, việc cứ mãi tìm kiếm phương pháp giải quyết hoặc câu trả lời sẽ chỉ khiến bạn chìm đắm vào đó, trở nên lo âu hơn, nên nhắc nhở bản thân chuyển hướng sự chú ý sang những việc khác.
Bác sĩ Trương Tuấn Hồng cho biết, nếu hội chứng trưởng nữ đã từ một đặc điểm tâm lý đơn thuần phát triển thành các triệu chứng rõ rệt về thể chất và tinh thần, chẳng hạn như hoảng sợ, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ, v.v., thì nên tìm kiếm sự hỗ trợ của chuyên gia, thảo luận với bác sĩ tâm thần về các liệu pháp dùng thuốc hoặc không dùng thuốc, bao gồm kích thích vi dòng điện qua sọ (CES), huấn luyện thư giãn, v.v. để hỗ trợ cải thiện. Ông nhấn mạnh, “Chăm sóc tốt cho bản thân chưa bao giờ là ích kỷ, mà đó là một sự dũng cảm thực sự.” Chỉ có giữ vững được bản thân, mới có dư dả sức lực để tiếp tục chăm sóc người khác.
Theo EpochTimes