Tác giả: Amy Denney, Epoch Times.
Theresa Ho từng nghĩ cảm giác ngứa, cộm như có cát trong mắt là do kính áp tròng hỏng. Nhưng nhiều tuần trôi qua, triệu chứng không cải thiện. Sau đó bà mới biết nguyên nhân liên quan giai đoạn chuyển tiếp tới mãn kinh.
Các tuyến Meibomius của bà bị tắc. Hàng chục tuyến nhỏ dọc mí mắt này tiết lớp dầu trên bề mặt nước mắt, giúp làm chậm bay hơi. Khi thiếu dầu, nước mắt dễ bốc hơi và mắt trở nên khô. Chuyên viên khúc xạ giải thích việc ấy liên quan thay đổi nội tiết. Bà Ho nói với Epoch Times rằng trước đây chưa từng nghe và không ngờ mắt lại liên quan tới mãn kinh.
Bác sĩ nhãn khoa Gina Yu, người phát ngôn lâm sàng của Viện Hàn lâm Nhãn khoa Hoa Kỳ, cho biết qua email với Epoch Times rằng mọi người đều trải qua thay đổi hormone, ảnh hưởng các bộ phận cơ thể, trong đó có mắt. Bà nói khô mắt hoặc nhìn mờ cũng thường gặp trong thai kỳ và khi dùng thuốc tránh thai; phụ nữ bước vào mãn kinh có nguy cơ đặc biệt cao.
Testosterone và lớp dầu bảo vệ nước mắt
Biến động estrogen và mức androgen thấp có liên quan tới khô mắt, cảm giác dị vật, nóng rát, ngứa, chảy nước mắt và nhìn mờ. Androgen là nhóm hormone gồm testosterone.
Testosterone giúp tuyến Meibomius tiết dầu, ngăn nước mắt bốc hơi quá nhanh. Ngược lại, estrogen dường như làm chậm tiết dầu và có thể làm tình trạng viêm mắt nặng hơn. Một giả thuyết cho rằng hai hormone cạnh tranh tác dụng; estrogen cao có thể cản trở tác dụng thúc đẩy tiết dầu của testosterone.
Một số thuốc, béo phì, căng thẳng, uống rượu, mang thai và giai đoạn tiền mãn kinh có thể làm tăng estrogen. Tiếp xúc một số hóa chất ngoại lai có tác dụng giống estrogen trong một số đồ nhựa và sản phẩm chăm sóc cá nhân cũng có thể ảnh hưởng hoạt động của hormone này. Tuy nhiên, estrogen quá thấp cũng có thể bất lợi cho mắt.
Trong bài tổng quan trên International Journal of Molecular Sciences năm 2022, Raffaele Nuzzi và Paolo Caselgrandi cho biết liệu pháp thay thế hormone bổ sung estrogen không nhất thiết cải thiện khô mắt ở giai đoạn quanh mãn kinh, đôi khi còn có thể làm nặng triệu chứng. Điều đó khiến giới nghiên cứu chú ý hơn tới vai trò testosterone. Ở cả nam và nữ, hormone này giảm tự nhiên theo tuổi.
Nam giới cũng có thể gặp triệu chứng liên quan androgen. Tuy vậy, ở các nhóm tuổi, phụ nữ có khả năng khô mắt cao gấp khoảng hai đến bốn lần nam giới. Nuzzi và Caselgrandi lưu ý nam giới dùng thuốc kháng androgen có thể bị nóng rát mắt, sợ ánh sáng và cảm giác dị vật.
Một nghiên cứu trên Erciyes Medical Journal năm 2021, sử dụng dữ liệu thu thập năm 2018, so sánh 80 nam giới mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính ổn định với 80 người khỏe mạnh được ghép tương đồng theo tuổi, giới và chỉ số khối cơ thể. Nghiên cứu cắt ngang ghi nhận mức androgen thấp liên quan tới các chỉ số khô mắt bất lợi hơn. Các tác giả nêu triển vọng nghiên cứu liệu pháp androgen trong tương lai; đây không phải thử nghiệm điều trị và chưa chứng minh bổ sung hormone chữa được khô mắt.
Estrogen cũng ảnh hưởng giác mạc
Hormone không chỉ ảnh hưởng tiết nước mắt mà có thể thay đổi hình dạng mắt, từ đó tác động thị giác.
Ở một số thời điểm estrogen cao trong chu kỳ kinh nguyệt, giác mạc — mô trong suốt phía trước nhãn cầu — tạm thời dày lên. Thay đổi tương tự có thể xảy ra cuối thai kỳ, đôi khi ảnh hưởng nhãn áp và gây nhìn mờ.
Bác sĩ Yu nói estrogen cũng có thể khiến giác mạc mềm và đàn hồi hơn, thay đổi cách ánh sáng đi vào mắt. Thủy tinh thể có thể thay đổi, ảnh hưởng quá trình hình thành đục thủy tinh thể. Tất cả đều có thể gây nhìn mờ.
Estrogen cũng có tác dụng có lợi: nghiên cứu cho thấy nó dường như thúc đẩy tạo yếu tố tăng trưởng biểu bì, một protein giúp vết thương giác mạc lành lại.
Chườm ấm và chăm sóc mắt hằng ngày
Với bà Ho, trước đây chỉ hơi nước khi tắm giúp mắt dịu đôi chút, nhưng nhắm mắt lại làm khó chịu tăng. Bà cảm thấy có vật cọ vào mắt nên dụi nhiều hơn, khiến kích ứng nặng thêm.
Sau đó bà thay đổi thói quen: giảm dùng điện thoại, chuyển sang máy tính, nghỉ thường xuyên khi nhìn màn hình. Theo trải nghiệm của bà, hữu ích nhất là mặt nạ chườm ấm do chuyên viên khúc xạ gợi ý. Bà nói sau khi mua mặt nạ, tình trạng đỡ hơn.
Một bài tổng quan trên Ophthalmology and Therapy năm 2024 cho biết chườm ấm 5–20 phút có thể cải thiện đáng kể chất lượng nước mắt chỉ sau một lần; sử dụng đều đặn có thể giúp giảm thêm triệu chứng. Mặt nạ làm nóng bằng lò vi sóng hoặc tự làm nóng có thể hiệu quả hơn khăn ấm vì duy trì nhiệt độ phù hợp tốt hơn. Báo cáo đề cập khoảng 40°C giúp làm mềm lớp dầu gây tắc tuyến; mặt nạ cũng ít cần làm nóng lại như khăn.
Bác sĩ Yu đề xuất dùng máy tạo ẩm khi môi trường sống, làm việc khô; đeo kính chống gió ôm quanh mắt khi ra ngoài; có thể dùng thuốc nhỏ mắt đặc hơn, thuốc mỡ tra mắt hoặc gel dưỡng ẩm trước giờ ngủ.
Nếu dùng thuốc nhỏ để giảm khô mắt, bà khuyên chọn loại không chất bảo quản, ít gây kích ứng và dùng theo nhu cầu. Nếu vài tuần chưa cải thiện, nên trao đổi với bác sĩ nhãn khoa. Bà cũng nhắc cần cho bác sĩ biết thay đổi nội tiết, việc bắt đầu liệu pháp thay thế hormone hoặc thuốc tránh thai, hay ngừng các thuốc này do lo khô mắt.
Về tác giả: Amy Denney là phóng viên sức khỏe của Epoch Times, có bằng thạc sĩ báo chí về các vấn đề công tại Đại học Illinois Springfield, từng nhận nhiều giải về báo chí điều tra và sức khỏe. Bà viết về hệ vi sinh, liệu pháp mới và sức khỏe tích hợp.
Bài gốc “How Hormone Changes Affect Your Eyes” đăng trên Epoch Times tiếng Anh.
Ghi chú biên tập
Mối liên hệ giữa hormone và khô mắt không đồng nghĩa có thể tự bổ sung hormone để điều trị. Không tự bắt đầu, ngừng hoặc đổi thuốc kê đơn; hãy trao đổi với bác sĩ đang điều trị và bác sĩ nhãn khoa. Theo Viện Hàn lâm Nhãn khoa Hoa Kỳ, triệu chứng kéo dài, nặng lên, kèm đau, đỏ mắt đáng kể hoặc thay đổi thị lực cần được khám. Khi dùng mặt nạ chườm ấm, tuân thủ hướng dẫn thiết bị và chuyên viên chăm sóc mắt, tránh làm nóng quá mức. Phần này do ban biên tập bổ sung, không thuộc lời kể của bà Ho.
Nguồn: Epoch Times.