Rachel Ann T. Melegrito, The Epoch Times
Gói chất tạo ngọt bạn đổ vào cà phê buổi sáng hiếm khi được sử dụng một mình. Nó đi cùng caffeine, hợp chất tạo hương, đôi khi cả thuốc. Một nghiên cứu gần đây cho thấy những chất đi kèm có thể làm thay đổi tác động của chất tạo ngọt lên vi khuẩn đường ruột trong phòng thí nghiệm.
Đường từ lâu bị xem là yếu tố góp phần gây tăng cân và bệnh tật. Các chất tạo ngọt nhân tạo đem lại vị ngọt với ít hoặc không có calo được kỳ vọng tránh vấn đề ấy, và từng được cho là đi qua cơ thể mà ít gây tác động. Những nghiên cứu gần đây đặt lại câu hỏi về giả định này.
Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên hệ giữa chất tạo ngọt ít calo với béo phì, đái tháo đường type 2 và bệnh tim mạch. Các nhà chuyên môn đang tìm hiểu hệ vi sinh đường ruột như một cơ chế có thể liên quan; mối liên hệ quan sát được không tự chứng minh quan hệ nhân quả.
Trong nghiên cứu công bố trên Molecular Systems Biology, các nhà khoa học thử 39 chất tạo ngọt có trên thị trường với 25 chủng vi khuẩn đường ruột. Danh sách gồm chất tổng hợp như aspartame, chất có nguồn gốc thực vật như stevia, đường rượu như xylitol và đường ăn thông thường sucrose. Các chủng được lựa chọn để đại diện cho sự đa dạng của hệ vi sinh đường ruột người khỏe mạnh.
Sonja Blasche, tác giả chính và nhà nghiên cứu cấp cao tại Đơn vị Độc chất học MRC, Đại học Cambridge, nói với Epoch Times rằng từ những bằng chứng hiện có, có lẽ hữu ích hơn khi xem chất tạo ngọt nhân tạo là hợp chất có hoạt tính sinh học, thay vì phụ gia trơ mặc nhiên an toàn hơn đường.
Nhìn chung, 26 trong 39 chất làm thay đổi sự tăng trưởng của ít nhất một chủng vi khuẩn theo tiêu chí nghiên cứu. Isosteviol, một hợp chất có nguồn gốc từ stevia, tác động đến bốn chủng, nhiều hơn từng chất tạo ngọt còn lại. Đường thông thường cũng không hoàn toàn không có tác động: sucrose và fructose mỗi chất ức chế một chủng, bằng số chủng bị tác động bởi aspartame, xylitol hoặc erythritol. Lactose và sucralose không có tác động được xác nhận theo tiêu chí thí nghiệm.
Các chất tạo ngọt khác nhau ra sao?
Isosteviol ức chế ba chủng và thúc đẩy một chủng. Cần phân biệt nó với các steviol glycoside — những chất có vị ngọt chiết xuất từ lá cỏ ngọt và dùng trong thực phẩm. Isosteviol có thể hình thành khi các glycoside này phân hủy trong một số điều kiện chế biến; mức phơi nhiễm thông thường qua thực phẩm hiện chưa rõ.
C. symbiosum và L. saccharolytica đặc biệt nhạy, tăng trưởng chậm lại trước nhiều chất tạo ngọt có tác động trong thí nghiệm. C. symbiosum thường là vi khuẩn cư trú bình thường, nhưng trong những điều kiện nhất định cũng liên quan đến ung thư đại trực tràng và bệnh viêm ruột. C. saccharolyticum, nay được gọi là L. saccharolytica, lên men carbohydrate và có thể tích lũy một số thuốc. Theo Blasche, vai trò cũng như mức độ phổ biến của hai loài trong đường ruột người khỏe mạnh vẫn chưa được hiểu nhiều.
Khi đi cùng các hợp chất khác
Vì con người hiếm khi sử dụng chất tạo ngọt riêng lẻ, nhóm nghiên cứu còn kết hợp từng chất với advantame — một chất tạo ngọt ít calo khác — caffeine, vanillin dùng tạo hương và thuốc chống trầm cảm duloxetine.
Trong 3.900 tổ hợp gồm chất tạo ngọt, hợp chất đi kèm và vi khuẩn, nhóm ghi nhận 102 tương tác có ý nghĩa thống kê. Một số tổ hợp làm tác động mạnh hơn; số khác làm yếu hoặc triệt tiêu bớt tác động.
Chẳng hạn, vanillin kết hợp saccharin cho tác động yếu hơn dự kiến, gợi ý chúng phần nào đối kháng nhau. Caffeine và advantame cũng làm thay đổi tác động của một số chất tạo ngọt, dù không có cặp cụ thể nào nổi bật.
Duloxetine làm chậm đáng kể sự phát triển của bảy trong 25 chủng, nhiều hơn bất kỳ chất tạo ngọt riêng lẻ nào. Để so sánh, isosteviol, chất tạo ngọt có tác động mạnh nhất trong thử nghiệm, làm chậm ba chủng.
Một cặp đáng chú ý là isosteviol và duloxetine: khi đi cùng, chúng ức chế mạnh Roseburia intestinalis và Parabacteroides merdae, hai vi khuẩn thường gắn với hệ đường ruột khỏe mạnh. Tác động kết hợp lớn hơn tác động của từng chất riêng lẻ. Với R. intestinalis, isosteviol khuếch đại tác động vốn đã đáng kể của duloxetine.
Blasche cho biết tương tác này đặc biệt đáng chú ý vì isosteviol khi dùng riêng gần như không tác động đến R. intestinalis, loài mà tương tác được phát hiện.
Jotham Suez, phó giáo sư vi sinh phân tử và miễn dịch học tại Trường Y tế Công cộng Bloomberg, Đại học Johns Hopkins, không tham gia nghiên cứu, nói các hợp chất trong stevia đã được biết có thể tương tác với vi khuẩn đường ruột; thuốc chống trầm cảm cũng thuộc các dược phẩm có tác động rõ lên hệ vi sinh.
Theo ông, việc hai chất khuếch đại nhau đáng được nghiên cứu thêm, nhất là khi chưa rõ hiện tượng ấy có xảy ra bên trong đường ruột người hay không.
Từ vi khuẩn đến tế bào người nuôi cấy
Sau khi thử riêng từng chủng, nhóm tập hợp 25 chủng thành một cộng đồng vi khuẩn để xem isosteviol và duloxetine, riêng lẻ hoặc kết hợp, tác động ra sao. Tổ hợp hai chất làm giảm R. intestinalis và P. merdae, giảm tính đa dạng và thay đổi tỷ lệ các loài trong cộng đồng.
Tiếp đó, nhóm cho tế bào người nuôi cấy tiếp xúc với phần dịch còn lại sau khi vi khuẩn được xử lý. Dịch này độc hơn đối với tế bào HeLa, một dòng tế bào ung thư cổ tử cung thường dùng trong nghiên cứu, gợi ý sản phẩm chuyển hóa của vi khuẩn đã thay đổi. Nó cũng làm thay đổi sự tiết các phân tử truyền tín hiệu miễn dịch IL-6 và IL-8 ở tế bào Caco-2, mô hình thí nghiệm của biểu mô ruột. Kết quả gợi ý khả năng tác động đến tín hiệu viêm, không phải bằng chứng về tổn thương đường ruột hay ung thư ở người sử dụng.
Chưa thể suy thành nguy cơ giống nhau cho mọi người
Blasche nhấn mạnh kết quả xuất phát từ vi khuẩn nuôi trong phòng thí nghiệm và có thể phản ánh, hoặc không phản ánh, thay đổi tỷ lệ các loài trong cộng đồng vi sinh hay trong đường ruột người. Nghiên cứu chưa xác định những thay đổi có đủ lớn, đủ lâu để tác động sức khỏe hay không. Kết quả cũng không có nghĩa mọi chất tạo ngọt, hoặc ngay cả tổ hợp này, đều gây nguy cơ cho mọi người.
Hệ vi sinh khác nhau rất nhiều giữa các cá nhân. Suez nói chưa có một định nghĩa duy nhất về hệ đường ruột “khỏe mạnh”. Ông lưu ý một số nghiên cứu trên người đã ghi nhận một số phụ gia không thiết yếu, gồm chất tạo ngọt, có thể tác động bất lợi đến hệ vi sinh ở một số người. Ông khuyến nghị quyết định về chế độ ăn nên có sự tham gia của nhân viên y tế hiểu bệnh sử và mục tiêu của từng người.
Kara Siedman, chuyên gia dinh dưỡng và phó chủ tịch phụ trách khoa học, đối tác của Resbiotic — doanh nghiệp bán các sản phẩm bổ sung tiền sinh học, lợi khuẩn và hậu sinh học — nói với Epoch Times rằng chất tạo ngọt được phê duyệt được xem là an toàn trong giới hạn sử dụng. Nghiên cứu mới cho thấy tác động có thể khác nhau giữa từng người, nhất là về đáp ứng glucose, điều hòa cảm giác thèm ăn và hệ vi sinh.
Theo bà, trọng tâm không hẳn là tìm chất tạo ngọt “hoàn hảo”, mà là hỗ trợ hệ vi sinh đa dạng và một chế độ ăn dựa trên thực phẩm ít chế biến.
Lưu ý biên tập: Đây là nghiên cứu trong phòng thí nghiệm, không phải thử nghiệm điều trị trên người. Kết quả không phải chỉ dẫn tự ngừng hoặc thay đổi thuốc duloxetine; thay đổi thuốc cần trao đổi với người kê đơn.
Tác giả: Rachel Ann T. Melegrito. Nguồn: The Epoch Times. Đối chiếu: Nghiên cứu trên Molecular Systems Biology.