
Theo báo cáo của một ủy ban Hạ viện Mỹ công bố ngày 19/11, các tập đoàn hàng không vũ trụ lớn của Mỹ đã chuyển giao công nghệ và chuyên môn cho những doanh nghiệp Trung Quốc có liên hệ với quân đội, thường với sự chấp thuận của chính phủ Mỹ. Báo cáo cho rằng việc này giúp phát triển những năng lực có thể tăng cường sức mạnh quân đội Trung Quốc, đồng thời kêu gọi siết chặt hoạt động này.
Báo cáo dài 65 trang, do Chủ tịch Ủy ban Đặc biệt Hạ viện Mỹ về Trung Quốc John Moolenaar, nghị sĩ Cộng hòa bang Michigan, công bố, xác định Honeywell Aerospace, GE Aerospace và Collins Aerospace là những nhà cung cấp quốc phòng lớn của Mỹ từng hợp tác với các doanh nghiệp Trung Quốc có liên quan đến phát triển máy bay quân sự.
Ủy ban nhận thấy các cơ quan Mỹ tiếp tục phê duyệt việc xuất khẩu công nghệ nhạy cảm ngay cả sau khi Washington xác định một số đối tác Trung Quốc là bên sử dụng cuối cùng trong quân đội.
“Các công ty Mỹ và châu Âu đã chuyển giao cho Trung Quốc những công nghệ có thể được sử dụng chống lại những quân nhân dũng cảm của chúng ta”, ông Moolenaar nói trong một thông cáo.
Cuộc điều tra tập trung vào chiến lược quân dân dung hợp của Đảng Cộng sản Trung Quốc, nhằm đưa công nghệ dân sự, chuyên môn sản xuất và nghiên cứu vào phục vụ Quân Giải phóng Nhân dân.
Ủy ban cho biết các doanh nghiệp Trung Quốc đã có được những năng lực tiên tiến thông qua các quan hệ hợp tác thương mại thường hoàn toàn hợp pháp.
Công nghệ Mỹ và các đơn vị phát triển tiêm kích Trung Quốc
Một ví dụ liên quan đến Honeywell Aerospace, công ty có công nghệ được sử dụng trên máy bay quân sự Mỹ, bao gồm tiêm kích F-22 và F-35.
Năm 2013, Honeywell thành lập liên doanh phát triển hệ thống điều khiển bay cho máy bay chở khách C919 của Trung Quốc với một viện thuộc Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Trung Quốc (AVIC), tập đoàn nhà nước đứng sau nhiều máy bay chiến đấu của nước này.
Đối tác Trung Quốc đó, được biết đến là Viện 618, cũng phát triển công nghệ điều khiển bay cho các tiêm kích Trung Quốc, bao gồm J-10, J-11, J-15 và J-16.
Mỹ đã đưa viện này vào diện bên sử dụng cuối cùng trong quân đội năm 2020.
Honeywell nói với các điều tra viên Quốc hội rằng liên doanh chủ yếu đảm nhiệm công tác hậu cần và không thực hiện công việc kỹ thuật phát triển sản phẩm mới.
Tuy nhiên, các hợp đồng mà ủy ban thu thập được mô tả một thỏa thuận có phạm vi rộng hơn, trao cho liên doanh quyền sử dụng một số công nghệ của Honeywell để phát triển, thử nghiệm và sản xuất hệ thống điều khiển bay.
Các điều tra viên cũng nhận thấy nhân viên liên doanh đã phát triển và đăng ký sáng chế tại Trung Quốc cho một cơ chế giao kiện hàng liên quan đến thiết bị bay không người lái.
Honeywell cho biết công nghệ thiết bị bay không người lái đó sau này đã được cách ly và công ty không còn thực hiện công việc liên quan đến thiết bị bay không người lái tại Trung Quốc. Công ty khẳng định các đối tác Trung Quốc không thể tiếp cận mã nguồn nhạy cảm của Honeywell.
Trong tuyên bố gửi The Epoch Times ngày 19/11, Honeywell Aerospace cho biết các quan hệ hợp tác thương mại được xem xét trong báo cáo đều đã được chính phủ Mỹ cấp phép và phê duyệt đầy đủ.
“Honeywell Aerospace đã và sẽ tiếp tục tuân thủ mọi luật và thủ tục xuất khẩu của Mỹ, như báo cáo thừa nhận”, công ty nói. “Honeywell Aerospace đã làm việc minh bạch với Ủy ban Đặc biệt và thể hiện mức độ thận trọng cao mà chúng tôi áp dụng đối với công nghệ của mình.”
Đối tác Trung Quốc của GE có liên hệ quân sự
GE Aerospace, hãng sản xuất động cơ cho tiêm kích và máy bay ném bom Mỹ, đã thiết lập một quan hệ hợp tác riêng với công ty con của AVIC để phát triển các hệ thống điện tử cho máy bay thương mại Trung Quốc.
GE đóng góp công nghệ cho phép vận hành nhiều hệ thống trên máy bay bằng các máy tính dùng chung — một thành phần nền tảng quan trọng của hàng không hiện đại.
Cuộc điều tra nhận thấy đối tác Trung Quốc có quan hệ chặt chẽ với Viện 615 của AVIC, đơn vị phát triển thiết bị điện tử cho máy bay quân sự Trung Quốc, trong đó có tiêm kích tàng hình J-20.
Theo các bản tin Trung Quốc được ủy ban dẫn lại, khi dự án C919 gặp khó khăn năm 2020, viện đã điều chuyển nhân sự từ các chương trình máy bay quân sự sang giúp giải quyết vấn đề kỹ thuật trên máy bay chở khách.
Hai giấy phép xuất khẩu do Bộ Thương mại Mỹ cấp năm 2023 cho phép GE tiếp tục cung cấp cho liên doanh phần cứng, phần mềm và công nghệ hàng không thuộc diện kiểm soát.
GE khẳng định quan hệ hợp tác nhằm phục vụ máy bay dân sự, đồng thời các biện pháp bảo vệ hạn chế việc ứng dụng công nghệ của hãng vào mục đích quân sự.
Tuy nhiên, công ty không cung cấp cho ủy ban thỏa thuận gốc điều chỉnh hoạt động của liên doanh, bất chấp nhiều yêu cầu từ các điều tra viên Quốc hội. Ủy ban cho biết, khi thiếu tài liệu đó, họ không thể đánh giá đầy đủ các điều khoản hay biện pháp bảo vệ ban đầu của liên doanh.
GE Aerospace chưa trả lời yêu cầu bình luận của The Epoch Times tính đến thời điểm bài gốc được xuất bản.
Các hạn chế của Mỹ chưa chấm dứt quan hệ hợp tác
Collins Aerospace, một nhà cung cấp quốc phòng lớn khác của Mỹ, vẫn duy trì quan hệ hợp tác liên quan đến các tổ chức Trung Quốc hoạt động trong lĩnh vực radar, dẫn đường và thông tin liên lạc.
Một đối tác là Viện Nghiên cứu Công nghệ Điện tử Leihua thuộc AVIC, từng làm việc về hệ thống radar cho máy bay chiến đấu Trung Quốc.
Mỹ đưa viện này vào diện bên sử dụng cuối cùng trong quân đội năm 2020. Sau đó, Collins đã có được giấy phép của chính phủ để tiếp tục công việc hỗ trợ máy bay chở khách C919 của Trung Quốc.
Các điều tra viên cũng xem xét những thỏa thuận tài chính tại hai liên doanh có liên quan đến Collins: đối tác Trung Quốc đóng góp 99% vốn đăng ký, phía Mỹ chỉ đóng góp 1%, nhưng lợi nhuận được chia đều.
Báo cáo cho rằng các thỏa thuận này cho thấy phía Trung Quốc đánh giá cao giá trị của công nghệ và chuyên môn mà phía Mỹ đóng góp cho liên doanh.
Collins nói với ủy ban rằng công việc của họ vẫn giới hạn trong các hệ thống máy bay thương mại được cấp phép, và thông tin nhạy cảm không được cung cấp cho những tổ chức quân sự Trung Quốc ở gần đó.
Trong tuyên bố gửi The Epoch Times, RTX, công ty mẹ của Collins Aerospace, nói: “Chúng tôi đánh giá cao công việc của ủy ban nhằm bảo đảm Mỹ giữ vị trí dẫn đầu thế giới về hàng không thương mại, đồng thời bảo vệ những công nghệ nhạy cảm nhất của chúng ta. Chúng tôi đã và sẽ tiếp tục tuân thủ các luật và quy định liên quan của Mỹ, như báo cáo thừa nhận”.
Ủy ban cho biết họ không thể xác minh độc lập một số biện pháp bảo vệ của các công ty vì những hoạt động này đặt tại Trung Quốc.
Cuộc điều tra cũng dẫn lại các thỏa thuận dàn xếp trước đây trong những vụ thực thi kiểm soát xuất khẩu liên quan đến ba công ty hàng không vũ trụ Mỹ. Báo cáo không kết luận rằng những giấy phép xuất khẩu máy bay thương mại cụ thể được xem xét đã được cấp một cách bất hợp pháp.
Thay vào đó, các điều tra viên đặt câu hỏi vì sao cơ quan chức năng Mỹ tiếp tục cho phép hợp tác hàng không vũ trụ nhạy cảm có sự tham gia của các tổ chức Trung Quốc có liên hệ quân sự.
Theo kết quả của ủy ban, các biện pháp hạn chế thường làm thay đổi loại giấy phép cần có để kinh doanh, thay vì chấm dứt các quan hệ hợp tác.
Kêu gọi siết chặt kiểm soát
Ông Moolenaar kêu gọi Quốc hội và các cơ quan liên bang khắc phục những kẽ hở cho phép công nghệ hàng không vũ trụ Mỹ đến với doanh nghiệp Trung Quốc có liên hệ quân sự thông qua liên doanh thương mại.
Ủy ban ủng hộ dự luật Minh bạch Hàng không vũ trụ được đệ trình ngày 17/11, theo đó một số nhà thầu của Lầu Năm Góc sẽ phải công khai quan hệ với các công ty quân sự Trung Quốc do Mỹ xác định.
Ủy ban cũng đề nghị mở rộng hạn chế đầu tư ra nước ngoài sang ngành hàng không vũ trụ Trung Quốc, đồng thời siết chặt các quy tắc xuất khẩu công nghệ mà những doanh nghiệp quân sự Trung Quốc có thể tiếp cận.
Cuộc điều tra cũng chỉ trích các công ty hàng không vũ trụ châu Âu, trong đó có Airbus, Safran và Dassault Systèmes, vì duy trì quan hệ hợp tác sâu rộng với những doanh nghiệp Trung Quốc có liên hệ quốc phòng.
Ủy ban cảnh báo rằng các hạn chế đơn phương của Mỹ có thể tạo điều kiện cho đối thủ châu Âu thay thế nhà cung cấp Mỹ mà không cắt đứt khả năng tiếp cận công nghệ hàng không vũ trụ tiên tiến của Trung Quốc.
Ông Moolenaar kêu gọi các đồng minh của Mỹ áp dụng những hạn chế tương đương.
“Mỹ và các đồng minh cần tăng cường kiểm soát xuất khẩu và siết chặt hạn chế đầu tư vào lĩnh vực hàng không vũ trụ để ngăn việc chuyển giao công nghệ thiết yếu sẽ tăng cường năng lực cho đối thủ hàng đầu của chúng ta”, ông nói.
Theo The Epoch Times.